The Second Apocalypse op volgorde

Het continent Eärwa telt tientallen koninkrijken, twee grote godsdiensten en een handvol scholen van tovenarij. Aan het begin van dit boek roepen de Duizend Tempels op tot een heilige oorlog. De Inrithi willen de stad Shimeh heroveren op de Fanim, volgelingen van een profeet die zich eeuwen eerder van hun geloof afsplitste. Beide partijen beschouwen Shimeh als heilig, en het hele gebied van de Drie Zeeën komt daardoor in beweging.

Bakker volgt die veldtocht via een klein aantal mensen die er ieder een eigen reden voor hebben. Drusas Achamian is een zevenenveertigjarige tovenaar van de Mandaatschool. Hij wordt 's nachts geplaagd door dromen waarin hij de oude Seswatha is en de Eerste Apocalyps opnieuw meemaakt: de ramp waarbij de No-God Mog-Pharau werd opgeroepen en de menselijke beschaving vrijwel instortte. Zijn school bestaat om een herhaling te voorkomen, maar vrijwel niemand in de Drie Zeeën gelooft nog dat de Consult, het verbond van tovenaars en veldheren dat destijds achter de ramp zat, werkelijk bestaat. Achamian zoekt bewijs en oogst spot.

Esmenet verdient haar brood als hoer in Sumna. Ze is belezen, nieuwsgierig en houdt al jaren van Achamian. Wanneer ze iets meent te zien dat op de Consult wijst, raakt ook zij verwikkeld in de stoet die naar het zuiden trekt.

Cnaiür urs Skiötha is opperhoofd van de Utemot, een stam van de gevreesde Scylvendi. Een ontmoeting met een vreemdeling, dertig jaar eerder, maakte hem tot de enige man in de Drie Zeeën die weet wie de Dûnyain zijn.

Die Dûnyain vormen de kern van het boek. Het is een verborgen kloosterorde die geschiedenis en lichamelijk verlangen heeft afgezworen en haar leden tweeduizend jaar lang heeft gekweekt op reflexen en scherpte van verstand, op zoek naar volledige beheersing van oorzaak en gevolg. De drieëndertigjarige Anasûrimbor Kellhus verlaat het klooster omdat zijn vader Moënghus hem in een droom naar Shimeh zou hebben geroepen. Onderweg ontmoet hij Cnaiür, en langzaam wordt zichtbaar hoe moeiteloos hij mensen leest en stuurt. Wat anderen als een wonder ervaren, is voor hem rekenwerk.

Om hen heen beweegt een breed veld van vorsten en priesters: prins Nersei Proyas van Conriya en maarschalk Krijates Xinemus, beiden oud-leerlingen van Achamian, en de trotse Nansur-generaal Ikurei Conphas, wiens overwinningen hem tot vanzelfsprekende aanvoerder maken. Daarnaast wedijveren de tovenaarsscholen om invloed: de Mandaat met haar Gnosis, de machtige Scarlet Spires, de Imperiale Saik en de huurlingen van de Mysunsai. Tovenarij geldt als heiligschennis en wordt alleen geduld omdat ze op het slagveld werkt. Chorae, kleine voorwerpen die magie doven, zijn daardoor kostbaar en veelgezocht.

Dit is een dichte, veeleisende roman met een eigen woordenschat, een uitgewerkte tijdrekening en veel aandacht voor de vraag wat mensen werkelijk beweegt. Publishers Weekly noemde het debuut indrukwekkend en plaatste de wereldbouw naast die van Tolkien. Wie rechttoe rechtaan avontuur zoekt, moet even doorbijten; wie van geloof, politiek en manipulatie houdt, krijgt hier veel.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,32 ↑ Terug naar de volgorde

Na het vertrek uit het noorden is de heilige oorlog werkelijk op weg. Er is inmiddels slag geleverd tegen de Fanim, maar de veldtocht is nog lang niet ten einde en de weg naar Shimeh blijkt langer, droger en dodelijker dan de vorsten hadden voorzien. Dit tweede deel van de Prince of Nothing-reeks draait om wat zo'n mars met mensen doet: honger, ziekte, hitte en het eindeloze wachten ondermijnen het leger minstens zozeer als de vijand.

Het grootste gevaar komt van binnenuit. De heilige oorlog wordt geleid door een verzameling koningen, prinsen en kerkvorsten die elkaar niet vertrouwen. Elk van hen wil de eer, niemand wil de kosten. Dat onderlinge gekrakeel leidt tot ruzies, vertraging en besluiten die op het slagveld duur betaald worden. Ondertussen heeft de Scarlet Spires haar eigen rekening te vereffenen met de Cishaurim, de priester-tovenaars van de Fanim, en die rekening staat los van het geloof waarvoor het leger zegt te vechten.

Tegen die achtergrond groeit de invloed van Anasûrimbor Kellhus. De Dûnyain die in het eerste deel als vreemdeling bij de stoet aansloot, wint met veel geduld steeds meer aanhang. Hij spreekt mensen aan op wat hen in het diepst bezighoudt, en wie hem hoort, hoort iets anders dan wat de priesters zeggen. Voor sommigen is hij een leraar, voor anderen iets veel groters. Wat hij zelf gelooft, blijft de vraag die boven het boek hangt.

Drusas Achamian trekt met het leger mee en geeft Kellhus in het geheim onderricht. Dat is riskant: zijn school bewaakt haar kennis streng, en wat hij doorgeeft is niet voor buitenstaanders bedoeld. Tegelijk begint hij te vermoeden welke rol hijzelf speelt in de Tweede Apocalyps waarover hij al zijn leven lang droomt. Esmenet is meegereisd en ontdekt dat de wereld buiten Sumna groter en harder is dan ze dacht. Cnaiür urs Skiötha, de Scylvendi die als aanvoerder onmisbaar is geworden, worstelt met zijn oude herinneringen en met de man die hij naar het zuiden bracht. De slavin Sërwë beweegt tussen hen in.

Bakker houdt vast aan zijn aanpak uit het eerste deel: veel oorlogsdetail, veel theologie, en personages die zelden doen wat je hoopt. Hij baseerde de Drie Zeeën losjes op de hellenistische wereld, Byzantium en het Midden-Oosten, en dat is te merken aan de belegeringen, de bevoorradingsproblemen en de manier waarop geloof en veldheerschap door elkaar lopen.

De ontvangst was overwegend positief. Publishers Weekly en de Edmonton Journal waren lovend, en Victoria Strauss prees op SF Site de zorgvuldige wereldbouw en de onbevangen manier waarop Bakker naar menselijke hoogte- en dieptepunten kijkt. The Bookseller vergeleek hem met Anne Rice en George R.R. Martin en merkte op dat juist de dichtheid en de eisen die het boek aan de lezer stelt de reden zijn dat het werkt. The Guardian was gemengder en vond dat strakkere redactie het boek nog beter had gemaakt, maar noemde het alsnog ruim beter dan het meeste van wat er in het genre verschijnt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 16,50 ↑ Terug naar de volgorde

Het slotdeel van de Prince of Nothing-trilogie zet in vlak voor de laatste etappe. Eén mars scheidt de heilige oorlog nog van Shimeh, de stad waarom alles begonnen is. De Fanim-legers zijn uiteengeslagen en hun aanvoerders geveld, maar het leger dat de stad nadert is niet meer hetzelfde leger dat jaren eerder uittrok. De mannen van de Tusk volgen inmiddels Anasûrimbor Kellhus, de Krijger-Profeet, en dat verandert alles: waar de veldtocht als een kerkelijke onderneming begon, is hij nu verbonden met één man en zijn woord.

Drusas Achamian is de leraar van die man geworden. Om hem te beschermen keert hij zich tegen de Mandaatschool waaraan hij zijn leven gaf. Zijn afweging is niet klein: hij heeft altijd gezocht naar bewijs dat de Consult bestaat en dat de Tweede Apocalyps eraan komt, en hij meent nu de enige te kennen die haar zou kunnen tegenhouden. Wat die keuze hem aan vrienden, aanzien en zekerheden kost, vormt de pijnlijke kern van het boek. Cnaiür urs Skiötha, de Scylvendi die de oorlog mee heeft gedragen, raakt verder verwijderd van zichzelf; zijn kennis van de Dûnyain is een last die niemand met hem kan delen.

Achter de schermen werkt de Consult harder dan ooit. Millennia van voorbereiding naderen hun ontknoping, en de terugkeer van de No-God is voor dit verbond geen profetie maar een plan. Bakker laat die dreiging niet als achtergrondmuziek meelopen: naamloze moordenaars slaan 's nachts toe, koningen en keizers vallen, en de tovenaarsscholen worden eindelijk in hun volle kracht ingezet in plaats van als hulptroepen op afstand gehouden.

Boven dat alles hangt de afspraak waarmee de reeks begon. Kellhus verliet zijn klooster omdat zijn vader Moënghus hem, naar hij zegt, in een droom naar Shimeh riep. Moënghus verliet de Dûnyain dertig jaar eerder en leeft sindsdien in die stad. In dit deel komt de ontmoeting tussen vader en zoon in zicht, en daarmee de betekenis van de titel: de Duizendvoudige Gedachte, het denkbeeld waar de hele opzet van de Dûnyain naartoe werkt.

Wie de eerste twee delen las, weet wat voor boeken Bakker schrijft. De oorlogsscènes zijn hard en gedetailleerd, de theologische gesprekken zijn echte gesprekken en geen decor, en de personages blijven lastig te peilen. De trilogie verscheen tussen 2003 en 2006 en vormt het eerste deel van de grotere cyclus The Second Apocalypse; het vervolg, de vierdelige reeks The Aspect-Emperor, speelt twintig jaar later. Dit boek sluit dus een verhaallijn af en opent tegelijk de deur naar een veel groter conflict.

De uitgave bevat achterin een uitgebreid encyclopedisch naslagdeel over de volkeren, scholen, godsdiensten en jaartallen van Eärwa. Voor lezers die de vele namen en tijdlagen willen bijhouden, is dat een prettige toevoeging: het maakt de opgebouwde geschiedenis van de wereld pas echt zichtbaar.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 25,99 ↑ Terug naar de volgorde

Twintig jaar zijn verstreken sinds het einde van de Prince of Nothing-trilogie, en de Drie Zeeën zien er onherkenbaar uit. Anasûrimbor Kellhus heerst als Aspect-Keizer over het hele gebied. Wat ooit een verzameling ruziënde koninkrijken was, is samengebald tot één rijk met één gezag, en dat gezag heeft een doel: de Grote Beproeving, een veldtocht van alle volkeren van de Drie Zeeën tegen Golgotterath en de Consult in het verre noorden. Waar de heilige oorlog uit de eerste trilogie om een stad ging, gaat het nu om de vraag of de Tweede Apocalyps kan worden voorkomen.

Niet iedereen loopt mee. Drusas Achamian, de voormalige Mandaattovenaar die Kellhus ooit onderrichtte, leeft teruggetrokken en verborgen. Hij is bezeten geraakt van één vraag: waar komt Kellhus werkelijk vandaan? Wie is deze man, wat was zijn afkomst, en wat betekent het dat een heel werelddeel hem gelooft? Achamian beschikt over iets wat niemand anders heeft, namelijk de dromen van de Mandaat, waarin de Eerste Apocalyps nacht na nacht wordt herbeleefd. Die dromen zijn zijn bronnenmateriaal, en ze brengen hem op het spoor van een reis die hij liever niet zou maken.

Bakker laat in dit boek dus twee bewegingen naast elkaar lopen, en dat blijft de opzet van de hele Aspect-Emperor-reeks. In het noorden trekt het immense leger van de Grote Beproeving op, met alle logistiek, politiek en wanhoop die zo'n onderneming met zich meebrengt. Daarnaast staat de veel kleinere tocht van Achamian, die zijn antwoord niet in het heden maar in het verleden zoekt en daarvoor naar plaatsen moet die mensen al eeuwen mijden.

De titel verwijst naar een gave die in dit deel voor het eerst uitgebreid aan bod komt. Een oog dat oordeelt ziet niet wat er is, maar wat iets waard is: schuld, onschuld, verdoemenis. In een wereld waarin de meeste personages hun eigen daden met veel moeite goedpraten, is dat een verontrustend soort waarneming, en Bakker gebruikt het om de morele inzet van de reeks scherp te stellen. Het geloof dat de mensen van de Drie Zeeën in hun keizer stellen, wordt er hoorbaar door bevraagd zonder dat het boek de lezer een antwoord voorschrijft.

Dit is het eerste deel van The Aspect-Emperor en verscheen op 15 januari 2009 in het Verenigd Koninkrijk en op 19 februari 2009 in de Verenigde Staten. De reeks telt vier delen en vormt samen met de Prince of Nothing-trilogie het grootste deel van de cyclus The Second Apocalypse.

Nieuwkomers kunnen hier in theorie instappen, maar het boek gaat er wel van uit dat je iets weet van Eärwa, van de Consult en van wie Kellhus is. Wie de eerste trilogie heeft gelezen, merkt vooral hoe hard Bakker de tijdsprong laat aankomen: bekende namen zijn ouder, machtiger of verdwenen, en de vertrouwde wereld is opgeschoven.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 19,99 ↑ Terug naar de volgorde

Dit tweede deel van The Aspect-Emperor pakt de draad direct op waar het vorige boek hem liet vallen, ongeveer twintig jaar na het slot van de Prince of Nothing-trilogie. De twee verhaallijnen van de reeks lopen verder uit elkaar en worden tegelijk allebei benauwder.

In het zuiden en westen reist Drusas Achamian door. Zijn zoektocht naar de herkomst van Anasûrimbor Kellhus is geen boekenstudie meer maar een expeditie: hij trekt met een gezelschap huurlingen door het Mop, een uitgestrekt zwart woud waar weinigen vrijwillig komen. Met hem mee reist Mimara, de stiefdochter van Kellhus, die haar eigen redenen heeft om Achamian niet los te laten en die bepaald niet van plan is zich te laten wegsturen. De verhouding tussen die twee, ergens tussen leraar en leerling, beschermer en beschermde, draagt een groot deel van het boek. Een gezelschap huurlingen is bovendien geen leger: er is geen bevelstructuur die vanzelf standhoudt, en honger, angst en achterdocht doen hun werk.

Ver in het noorden schuift ondertussen de Grote Beproeving op richting Golgotterath. Het leger dat Kellhus als Aspect-Keizer op de been bracht, verplaatst honderdduizenden mensen door land dat steeds vijandiger wordt. Elke mijl kost voorraden, discipline en levens, en de vijand die daar wacht is niet het soort tegenstander waarmee de Drie Zeeën ervaring hebben. Bakker besteedt veel aandacht aan de gewone praktijk van zo'n onderneming: bevoorrading, gezag, geruchten en de vraag hoeveel geloof een leger kan dragen.

De titel verwijst naar een figuur die het boek zijn onrustige toon geeft. Geluk dat niet toevallig is maar gestuurd, een tegenstander die eerder aankomt dan hij vertrekt: het is het soort idee waarmee Bakker de gebruikelijke logica van oorzaak en gevolg opzettelijk laat wankelen. Wie de eerdere delen las, herkent daarin het spel dat de reeks van begin af aan speelt met voorbestemming, manipulatie en de vraag of iemand zijn keuzes werkelijk zelf maakt.

Het boek zou oorspronkelijk The Shortest Path gaan heten; Bakker bevestigde later de definitieve titel. Het verscheen in april 2011 bij Penguin Group Canada, in mei 2011 in het Verenigd Koninkrijk bij Orbit Books en in de Verenigde Staten bij The Overlook Press.

Als tweede deel van vier heeft het de taak om de inzet te verhogen zonder al iets af te sluiten, en dat is precies wat het doet. De afstand tussen wat de mensen van de Drie Zeeën over hun keizer geloven en wat Achamian over hem vermoedt, wordt groter, terwijl beide reizen de kant op gaan waar niemand graag komt. Lezers die de dichte stijl, de eigen namen en de harde toon van de eerdere boeken hebben doorstaan, vinden hier hetzelfde werk in hogere versnelling.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 18,45 ↑ Terug naar de volgorde

Het derde deel van The Aspect-Emperor speelt zich op twee ver uiteenliggende plaatsen tegelijk af, en op beide is de druk hoog.

In de hoofdstad klinken de oorlogstrommels van de Fanim vlak buiten de muren. Keizerin Anasûrimbor Esmenet, dezelfde vrouw die in de eerste trilogie als lezende hoer in Sumna begon, zoekt ondertussen radeloos het paleis af naar haar vermiste zoon Kelmomas. Die twee dingen tegelijk vormen haar deel van het boek: een stad die belegerd dreigt te worden terwijl het gezin waarop het gezag rust van binnenuit uiteenvalt. Esmenet bestuurt een rijk in naam van een echtgenoot die duizenden mijlen ver weg is, met raadslieden die niet allemaal willen wat zij wil, en met kinderen die haar op hun eigen manier boven het hoofd groeien.

Onmetelijk ver naar het noorden trekt de Grote Beproeving verder. Het leger dat Anasûrimbor Kellhus optrommelde uit alle volkeren van de Drie Zeeën, ploegt door naar Golgotterath, het bolwerk van de Consult. Hoe verder het komt, hoe kaler het land en hoe krapper de voorraden; wat begon als de grootste kruistocht die de wereld heeft gezien, wordt een uithoudingsproef waarin discipline en geloof even hard op de proef worden gesteld als lichamen. De vraag die de hele reeks draagt, of de Tweede Apocalyps nog te keren is, komt hier tastbaar dichterbij.

Daarnaast loopt de derde lijn van de reeks door: de reis van Drusas Achamian en Mimara, die niet naar het slagveld maar naar het verleden van Kellhus onderweg zijn. Wat zij zoeken, ligt in streken die de mensen van de Drie Zeeën al eeuwen mijden.

De ontstaansgeschiedenis van dit deel is opvallend. Bakker wilde de reeks oorspronkelijk in drie delen afsluiten en werkte aan een boek met de werktitel The Horns of Golgotterath. Het manuscript werd zo omvangrijk dat uitgever en auteur besloten het in tweeën te splitsen. Het eerste deel van die splitsing is The Great Ordeal, het tweede deel werd The Unholy Consult. De eerste versie was op 1 oktober 2013 klaar; het boek verscheen op 12 juli 2016. Daarmee telt The Aspect-Emperor vier in plaats van drie delen en komt de hele cyclus The Second Apocalypse op zeven romans.

Voor de lezer betekent die splitsing dat dit boek zich als een lange aanloop laat lezen. Het brengt de drie verhaallijnen in positie voor de ontknoping, verhoogt de inzet aan alle kanten en houdt de grote antwoorden bewust achter. Wie tot hier gekomen is, weet inmiddels dat Bakker de dingen niet makkelijker maakt dan ze zijn: de hoofdstukken uit het paleis in Momemn zijn bij vlagen even ongemakkelijk als de veldslagen in het noorden, en dat is bepaald geen ongelukje. Lezen zonder de vorige delen wordt hier echt lastig; dit is een boek voor wie de reeks van voren af aan volgt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 27,95 ↑ Terug naar de volgorde

Met dit boek sluit R. Scott Bakker zowel The Aspect-Emperor als de hele cyclus The Second Apocalypse af. Zeven romans lang is er toegewerkt naar Golgotterath, het bolwerk van de Consult in het hoge noorden, en hier komt die tocht ten einde.

De situatie waarin het leger van de Grote Beproeving zich bevindt, is grimmig. De mannen zijn door Anasûrimbor Kellhus aan hun lot overgelaten, en de kruistocht die alle volkeren van de Drie Zeeën op de been bracht, is ontaard in chaos en kannibalisme. In dat verband moeten Exalt-Generaal Nersei Proyas en Prins-Imperiaal Kayûtas proberen de verdwaalde troepen weer in het gareel te krijgen. Proyas kent de lezer nog uit de eerste trilogie, toen hij als prins van Conriya en oud-leerling van Drusas Achamian aan de heilige oorlog meedeed; dat hij hier moet proberen te redden wat er te redden valt, geeft de omvang van wat er in de tussentijd is gebeurd.

Naast het noordelijke front lopen ook de andere lijnen van de reeks naar hun einde toe. Achamian is al twee boeken lang op zoek naar de herkomst van de man die zichzelf tot Aspect-Keizer maakte; wat hij en Mimara vinden, bepaalt mede hoe de lezer alles moet wegen wat er in de voorgaande delen is verteld. En in het zuiden staat het rijk zelf onder druk, met een keizerin die het gezag overeind moet houden zonder de man op wiens naam dat gezag rust.

De achtergrond die Bakker vanaf het eerste boek heeft opgebouwd, komt hier samen: de Inchoroi die ooit in het noorden neerstortten, de Nonmen wier beschaving bezweek, het verbond van tovenaars en veldheren dat de No-God Mog-Pharau opriep en daarmee de Eerste Apocalyps veroorzaakte, en de vraag of dat een tweede keer kan gebeuren. De titel zegt eigenlijk al waar het op uitloopt: eindelijk komt de Consult zelf in beeld, niet als gerucht of nachtmerrie maar als tegenstander.

Dit deel ontstond doordat het manuscript van wat oorspronkelijk één afsluitend boek moest worden te lang bleek. Het werd gesplitst in The Great Ordeal, dat in juli 2016 verscheen, en The Unholy Consult, dat in juli 2017 volgde bij The Overlook Press. Uitgever en auteur presenteren het uitdrukkelijk als de afsluiting van de reeks.

De ontvangst was verdeeld, maar overwegend positief voor dit deel zelf. Adam Whitehead van The Wertzone gaf het 4,5 van de 5 en noemde het slot indrukwekkend, met sterke momenten voor de personages en de beste actiescènes die Bakker tot dan toe had geschreven, al vond hij het als roman minder elegant opgebouwd dan de eerdere delen. Erik Kain schreef in 2019 voor Forbes juist dat The Aspect-Emperor als geheel hem tegenviel, terwijl hij de eerste boeken wel geslaagd vond.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 16,30 ↑ Terug naar de volgorde