The Shadow Series op volgorde

Rotterdam, rond het jaar 2170. Op straat leeft een jongetje dat Bean wordt genoemd, zo klein en zo ondervoed dat niemand hem een kans geeft. Hij is als baby ontsnapt uit een illegaal laboratorium voor genetische manipulatie en heeft sindsdien alleen zichzelf. Wat hij wel heeft is een verstand dat sneller werkt dan dat van wie ook om hem heen. Daarmee praat hij zich een plek in de bende van Poke, een meisje van negen: hij geeft haar een idee waarmee haar groepje eindelijk aan eten kan komen bij de gaarkeuken. Het idee is goed, de uitvoering loopt anders dan Bean had gewild, en de oudere jongen die erbij wordt gehaald blijkt gevaarlijker dan Poke wil geloven.

Beans manier van overleven valt op. Zuster Carlotta, een non die voor de Internationale Vloot kinderen zoekt voor de oorlog tegen de buitenaardse Formics, krijgt hem in het vizier en krijgt hem, ondanks tegenwerking en twijfel over zijn achtergrond, toegelaten tot de Battle School in een baan om de aarde. Daar is hij jonger en kleiner dan alle anderen, en zijn testresultaten zijn zo hoog dat de leiding er niet goed raad mee weet. Voortdurend wordt hij vergeleken met een jongen die een paar jaar eerder binnenkwam en die de grote hoop van de mensheid moet worden: Ender Wiggin. Terwijl Bean zich door de trainingen heen vecht, begint hij de school zelf te ontleden, en ondertussen zoekt zuster Carlotta op aarde uit waar zijn buitengewone verstand vandaan komt.

Ender's Shadow uit 1999 is geen vervolg maar een parallelroman: het loopt gelijk op met Ender's Game en laat dezelfde gebeurtenissen zien door de ogen van Bean, die in dat boek een bijfiguur was. Orson Scott Card schreef het zo dat je het zelfstandig kunt lezen; wie beide boeken kent, ziet vooral hoeveel er op de Battle School gebeurde wat Ender nooit heeft geweten. Het boek zou eerst Urchin gaan heten en stond in 2000 op de shortlist voor een Locus Award.

Waar Ender's Game gaat over de last die op een uitzonderlijk kind wordt gelegd, gaat dit boek over iemand die alles van onderaf moet veroveren. Bean vertrouwt niemand, rekent alles door en houdt afstand, en juist daardoor ziet hij dingen die anderen ontgaan. Het is tegelijk een verhaal over armoede en over wat honger met een kind doet: de hoofdstukken op straat in Rotterdam zijn hard en laten weinig aan de verbeelding over. Voor lezers die de Enderverse instappen is dit deel het begin van de Shadow-reeks, die na dit boek naar de aarde verhuist en zich met wereldpolitiek gaat bezighouden.

Card schreef Bean bewust als tegenpool van Ender. Ender wordt gevormd door volwassenen die precies weten wat ze met hem willen; Bean vormt zichzelf omdat er nooit iemand voor hem heeft gezorgd. Dat verschil bepaalt de hele reeks die hierna volgt, waarin Bean van gepusht kind uitgroeit tot iemand met invloed op de wereldpolitiek.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,00 ↑ Terug naar de volgorde

Na de oorlog is de Battle School leeg en keren de kinderen die daar zijn opgeleid terug naar de aarde. Ze zijn geen gewone kinderen: het zijn de beste militaire denkers die de mensheid heeft, en op een verdeelde planeet is dat een grondstof waar landen alles voor over hebben. Vrijwel meteen worden de leden van Enders eenheid, zijn jeesh, ontvoerd en in afzondering gehouden door iemand die ze wil gebruiken voor zijn eigen machtsspel: Achilles de Flandres, de jongen uit Beans Rotterdamse jaren.

Eén kind ontbreekt in de vangst. Bean ontsnapt aan de aanslag op zijn leven en duikt onder met zijn familie. Hij zoekt zuster Carlotta op, de non die hem ooit van straat haalde, en samen proberen ze te achterhalen wie er achter de ontvoeringen zit en waar de anderen worden vastgehouden. Een gecodeerd bericht van Petra Arkanian, een van de gevangenen, zet hem op het spoor.

Ondertussen speelt zich een tweede spel af. Enders oudere broer Peter Wiggin heeft zich jarenlang onder het pseudoniem Locke een reputatie op de netwerken opgebouwd en probeert die om te zetten in werkelijke macht, terwijl zijn zus Valentine onder de naam Demosthenes haar eigen koers vaart. Wat begint als een reddingsactie groeit uit tot een strijd om de vraag wie de aarde na de oorlog gaat besturen, met India, Pakistan, Thailand en China als speelbord.

Shadow of the Hegemon uit 2000 is het tweede deel van de Shadow-reeks en het zesde boek in de bredere Ender-cyclus. Het is nadrukkelijk een ander soort boek dan zijn voorganger: waar Ender's Shadow zich in een ruimtestation afspeelde en over opleiding ging, is dit een politieke thriller over geopolitiek, propaganda en verraad. Card noemt twee geschiedenisboeken over Thailand en over Brits-Indie als directe inspiratiebron, en dat is aan de opbouw te merken; troepenbewegingen, bevoorradingslijnen en diplomatieke manoeuvres krijgen veel ruimte.

Voor de reeks is dit het deel waarin Bean van leerling in speler verandert. Hij is niet langer de kleinste in een klaslokaal maar iemand die legers adviseert, en tegelijk blijft hij een jongen die zijn eigen lichaam niet vertrouwt. De verhouding tussen hem en Petra, die in de eerste roman nauwelijks aan bod kwam, wordt hier een van de dragende lijnen. Ook Achilles groeit uit tot de tegenstander van de hele reeks: hij is even slim als Bean en heeft geen enkele rem.

Het boek werd in 2002 genomineerd voor een Locus Award. Het is goed te volgen zonder Ender's Game, maar niet zonder Ender's Shadow: de voorgeschiedenis tussen Bean en Achilles wordt hier bekend verondersteld. Hoe de zoektocht afloopt en wie er uiteindelijk aan de macht komt, blijft hier onbesproken.

Voor wie de reeks als geheel leest, is dit het scharnierdeel. De ruimte verdwijnt uit het verhaal, de aarde komt ervoor terug, en de vraag verschuift van wie de oorlog wint naar wie de vrede bezit.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,14 ↑ Terug naar de volgorde

Peter Wiggin is Hegemon van de aarde, maar dat betekent nog niet dat hij de aarde bestuurt. Zijn positie is grotendeels papier, zijn middelen zijn beperkt en zijn ambitie is groot. Als er vanuit China een tip binnenkomt over de gevangengenomen Achilles de Flandres, ziet Peter daar een kans in: hij wil de man laten bevrijden om diens netwerk over te nemen en hem daarna uit te leveren aan een van de landen die hij heeft verraden. Bean, die hij aanvankelijk voor de operatie in gedachten had, wordt erbuiten gelaten omdat Peter vermoedt dat hij niet zou meewerken.

Bean en Petra Arkanian denken daar heel anders over. Zij weten wat Achilles doet met iedereen die hem ooit weerloos heeft gezien, en zij horen allebei tot die groep. Ze duiken onder, bereiden zich voor op een confrontatie die er onvermijdelijk komt en reizen ondertussen de wereld over. Tijdens die vlucht dringt Petra aan op iets waar Bean zich hevig tegen verzet: zij wil met hem trouwen en kinderen krijgen. Bean draagt een genetische afwijking met zich mee die hem niet oud zal laten worden, en hij wil die onder geen beding doorgeven. De manier waarop dat wordt opgelost, met embryo's en met de arts die ooit aan zijn genen sleutelde, zet een lijn in gang die de rest van de reeks bepaalt.

Op de achtergrond verschuift de macht in Azie en in de islamitische wereld. Alai, een oude kameraad van Bean en Petra uit de Battle School, blijkt een positie te hebben verworven die niemand had voorzien, en de veroveringen van China uit het vorige deel roepen tegenkrachten op. Peter en zijn ouders zien zich gedwongen te vluchten uit het hoofdkwartier van de Hegemon in Brazilie.

Shadow Puppets uit 2002 is het derde deel van de Shadow-reeks. Card wilde het boek eerst Shadow of Death noemen. Het is het meest persoonlijke deel van de eerste vier: naast de wereldpolitiek gaat het over een huwelijk, over de vraag of je kinderen op de wereld mag zetten met de wetenschap dat je ze iets meegeeft, en over sterfelijkheid. Wie de politieke lijn van het vorige deel het aantrekkelijkst vond, krijgt hier minder veldslagen en meer gesprekken.

De roman leunt zwaar op wat er in Shadow of the Hegemon is gebeurd en is niet geschikt als beginpunt. Bean, Petra, Peter en Achilles zijn allemaal terug in de rollen die ze daar kregen, en de spanning komt vooral voort uit het feit dat alle spelers elkaar inmiddels grondig kennen. Hoe de jacht op Achilles verloopt en wat er met de embryo's gebeurt, blijft hier ongezegd.

Card gebruikt de wereldpolitiek hier vooral als decor voor die persoonlijke keuzes. Landen wisselen van bondgenoot, legers verplaatsen zich, maar de scenes die blijven hangen zijn de gesprekken tussen twee jonge mensen die van elkaar houden en het over volstrekt onverenigbare dingen oneens zijn.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,17 ↑ Terug naar de volgorde

Het vierde deel van de Shadow-reeks speelt zich af op twee schaalniveaus tegelijk. Aan de ene kant staat de wereldpolitiek: Peter Wiggin probeert als Hegemon een wereldregering op te bouwen onder de naam Free People of Earth, een verbond dat landen vrijwillig moeten kiezen en dat begint met nauwelijks twintig leden. Tegenover hem staan oude kameraden uit de Battle School die inmiddels zelf landen besturen: Han Tzu in China, Alai als kalief van de islamitische wereld en Virlomi, die in India tot bijna goddelijke status is gestegen. Zolang die uitzonderlijke strategen op aarde blijven, blijft de aarde in oorlog, en kolonel Graff bedenkt daar een oplossing voor die niemand bevalt.

Aan de andere kant staat een klein en zeer persoonlijk verhaal. Bean groeit door de genetische afwijking die hem zijn verstand gaf onstuitbaar door. Zijn lichaam wordt groter dan zijn hart aankan, en hij weet dat hij nog maar korte tijd heeft. Die tijd wil hij gebruiken om samen met Petra hun vermiste kinderen terug te vinden. Dat zoeken vormt de emotionele ruggengraat van het boek en loopt dwars door de politieke hoofdstukken heen.

Shadow of the Giant verscheen in 2005 en sloot oorspronkelijk de reeks af; Card dacht destijds dat het Bean-verhaal vier delen zou tellen. Het boek bindt de losse einden van de vorige drie samen en stuurt tegelijk aan op de bredere Enderverse: een aantal ontwikkelingen in dit deel verbindt de Shadow-reeks met de latere boeken over Ender zelf, waaronder het ontstaan van een computerintelligentie die in die boeken een grote rol speelt.

Thematisch draait het om de vraag wat je met genialiteit aanmoet als er geen oorlog meer is om die op los te laten. De kinderen die als wapen zijn opgeleid, blijken in vredestijd een gevaar voor de wereld en voor zichzelf. Card laat ze een voor een voor die vraag staan, en de antwoorden lopen uiteen van bescheiden tot grootheidswaanzin.

Het boek is niet los te lezen. Vrijwel alle personages, allianties en vijandschappen zijn opgebouwd in Ender's Shadow, Shadow of the Hegemon en Shadow Puppets, en Card legt weinig opnieuw uit. Wie de reeks in volgorde heeft gevolgd, krijgt hier het deel met de hoogste inzet: het is tegelijk een boek over de vorming van een wereldstaat en over een vader die zijn kinderen wil vinden voordat zijn lichaam het begeeft. Hoe beide verhaallijnen aflopen, blijft hier onbesproken.

Card sluit hiermee de vier delen af die hij oorspronkelijk als geheel had bedacht. Het slot van dit boek laat een aantal vragen bewust open, en juist die vragen worden pas jaren later opgepakt in de twee delen die hierna nog verschenen. Voor lezers die de Shadow-reeks als zelfstandige serie beschouwen, is dit dan ook het natuurlijke eindpunt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 23,01 ↑ Terug naar de volgorde

In 2210 verlaat het ruimteschip Herodotus de aarde. Aan boord zijn Julian Delphiki, die iedereen Bean noemt, en zijn drie kleine kinderen: Ender, Carlotta en Cincinnatus. Alle vier dragen ze dezelfde genetische afwijking, die hun een verbluffend verstand geeft maar hun lichaam nooit laat stoppen met groeien. Rond hun twintigste is het waarschijnlijk afgelopen. De reden van de vlucht is eenvoudig: aan boord, bij lage zwaartekracht en bijna met lichtsnelheid, koopt Bean tijd, en ondertussen hoopt hij op een vondst die hun aandoening kan genezen.

Die tijd werkt wreed. Voor het gezin zijn er vijf jaar voorbij; op aarde zijn het er ruim vierhonderd. Het is inmiddels het jaar 2631, hun moeder en hun gewone broers en zussen zijn al eeuwen dood en de wetenschappers die aan een remedie werkten, zijn vergeten dat er iemand op hen wacht. Bean is inmiddels vierenhalve meter lang en kan zijn laadruim niet meer uit; hij ligt en volgt het hele schip via een terminal, terwijl de kinderen in de veronderstelling verkeren dat ze buiten zijn gehoor kunnen overleggen.

Die kinderen zijn zes jaar oud en hebben ieder hun eigen vakgebied. Ender houdt zich bezig met biologie en met het onderzoek naar hun genen, Carlotta met techniek en met het onderhoud van het schip, en Cincinnatus, die zichzelf Sergeant noemt, met oorlogvoering en wapens. Hun onderlinge verhoudingen zijn die van gelijken die elkaar te slim af willen zijn, en meteen aan het begin stelt een van hen een voorstel voor waar de andere twee heftig op reageren.

Dan ontdekt Carlotta iets in de verte: een onbekend ruimteschip in een vaste baan om een niet in kaart gebrachte planeet die precies op de goede afstand van haar ster staat. Van koers veranderen betekent afremmen, en afremmen betekent meer zwaartekracht, wat Bean kan opbreken. Bovendien weet niemand wie of wat er in dat schip zit. Het gezin moet dus beslissen wat het riskeert.

Shadows in Flight is een korte roman uit 2012 en het vijfde deel van de Shadow-reeks. Card had de titel oorspronkelijk voor het slotdeel bedacht maar wisselde de twee om; dit boek is de brug tussen de vier aardse delen en de afsluiting die later zou volgen. Het is aanzienlijk korter en beslotener dan zijn voorgangers: geen wereldpolitiek, maar vier mensen in een schip, een aftellende klok en een vondst die alles verandert. Het boek werd genomineerd voor de Goodreads Choice Award voor sciencefiction. Wie de eerdere delen niet kent, mist de achtergrond van Beans aandoening en van de manier waarop hij aan deze kinderen kwam.

Card laat de kinderen in dit boek dezelfde rol spelen als de kinderen in zijn eerdere romans: ze zijn jong, ze praten als volwassenen en ze dragen een verantwoordelijkheid die veel te zwaar voor hen is. Het verschil is dat er geen leger achter hen staat en geen leraar die hen stuurt, alleen een vader die letterlijk niet meer overeind kan komen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 15,00 ↑ Terug naar de volgorde

Het slotdeel uit 2021 brengt twee reeksen bij elkaar die decennialang naast elkaar liepen. De Shadow-boeken volgden Bean en zijn nakomelingen, de oorspronkelijke Ender-reeks volgde Ender Wiggin en eindigde met Children of the Mind. The Last Shadow speelt na dat boek en pakt tegelijk de draden op die in Shadow of the Giant waren blijven liggen.

Beans genetisch veranderde kinderen hebben inmiddels hun eigen soort veiliggesteld door kinderen te krijgen met mensen van een kolonieplaneet. Die kleinkinderen zijn jong uit hun omgeving weggehaald en in de ruimte grootgebracht. Dan ontvangt de familie een boodschap: een hologram van Hyrum Graff, de man die ooit de Battle School leidde, roept hen op naar Lusitania te gaan. Op die planeet zit men met een probleem. Er is een uitzending binnengekomen vanaf de planeet Descoladora met daarin het volledige genoom van het descolada-virus, de ziekteverwekker die Lusitania ooit bijna heeft verwoest, en de bewoners vrezen dat de plaag terugkeert.

Jane en Miro Ribeira komen de familie persoonlijk halen. Al snel wordt duidelijk dat vooral de kleinkinderen geschikt zijn voor het onderzoek, onder wie een meisje dat Thulium heet. Zij krijgen gezelschap van Peter Wiggin II en zijn vrouw Si Wang-mu, en samen zetten ze een expeditie op naar de planeet waar de uitzending vandaan kwam. Wat ze daar aantreffen is niet wat ze verwachtten, en wie de afzender is blijkt een lastiger vraag dan de vraag wat het virus doet.

Card schreef de eerste bladzijden tijdens een quarantaineperiode in de coronapandemie. Het boek zou eerst Shadows in Flight heten; die titel gaf hij uiteindelijk aan het vijfde deel, waarna het slotdeel de huidige naam kreeg. Dat verklaart ook waarom de twee boeken zo naadloos op elkaar aansluiten: de afsluiting van Shadows in Flight was oorspronkelijk bedoeld als eerste hoofdstuk van dit boek.

Als leeservaring is dit het meest vertakte deel van de reeks. Er komen personages uit beide series samen, er wordt gereisd op manieren die alleen in de late Ender-boeken bestaan, en de nadruk ligt op eerste contact en op de vraag hoe je omgaat met een soort die je niet begrijpt. Wie alleen de Shadow-reeks kent, mist de helft van de achtergrond; wie alleen de Ender-boeken kent, mist de andere helft. Het is nadrukkelijk geschreven voor lezers die de hele Enderverse hebben gevolgd en die willen zien hoe de twee verhaallijnen bij elkaar komen. Hoe het onderzoek afloopt, blijft hier ongezegd.

Card gebruikt het boek ook om een oude losse eindje op te ruimen: de vraag wat er precies met de descolada aan de hand was, krijgt hier een antwoord dat de eerdere Lusitania-boeken in een ander licht zet. Dat maakt het minder een avonturenroman dan een afsluiting.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,50 ↑ Terug naar de volgorde