Conqueror op volgorde

Het openingsdeel van de Conqueror-reeks begint niet bij een veroveraar maar bij een jongen. Temujin is de tweede zoon van Yesugei, khan van de Mongoolse stam die zich de Wolven noemt. Zijn wereld is die van de steppe: kuddes, gers, wisselende weidegronden en stammen die elkaar even vaak beroven als helpen. Dat evenwicht valt weg wanneer Yesugei door sluipmoordenaars wordt aangevallen en kort daarna aan zijn verwondingen bezwijkt.

Wat volgt, bepaalt de rest van het boek. Eeluk, de eerste vazal van Yesugei, neemt de leiding van de stam over. Omdat de zonen van de oude khan hem later zouden kunnen uitdagen, verstoot hij het hele gezin. Temujins moeder Hoelun blijft alleen achter met haar kinderen: Bekter, Khasar, Kachiun, Temüge en het kleine meisje Temulun. Ze worden op de vlakte achtergelaten in de verwachting dat de winter hun probleem zal oplossen. Iggulden besteedt veel ruimte aan die jaren van honger en kou, en aan de harde keuzes die een gezin maakt dat geen stam, geen kudde en geen bescherming meer heeft. Eén van die keuzes, een ruzie om voedsel tussen Temujin en zijn oudere broer, blijft de verhouding met zijn moeder voorgoed tekenen.

Overleven is in dit boek nooit een eindpunt. Zodra het gezin iets van voedsel en vee heeft opgebouwd, dient zich het volgende gevaar aan, want de Wolven keren terug naar de streek en willen zeker weten dat de familie dood is. Uit die confrontatie ontstaat het patroon dat Temujins verdere leven bepaalt: hij verzamelt mensen om zich heen die nergens anders terechtkunnen, zwervers, verstoten families, vaders en zonen met een oude schuld, en smeedt daar iets uit wat op een stam begint te lijken. Onder hen zijn Arslan en Jelme, en later Borte, de vrouw uit de Olkhunut die hem is toegezegd.

Daarnaast loopt de grote vraag waar de hele reeks op rust. De Mongolen zijn verdeeld in stammen die elkaar uitputten, terwijl de Tartaren en de rijke Chin in het zuiden van die verdeeldheid profiteren. Temujin gaat inzien dat wraak op één man niet genoeg is en dat alleen een verenigd volk iets tegen zulke buren kan beginnen. Hoe hij dat aanpakt, hoe hij bondgenoten wint en hoe hij op het slagveld denkt, vormt de tweede helft van het boek.

Iggulden schreef Wolf of the Plains na zijn Emperor-reeks over Julius Caesar. In zijn nawoord vertelt hij dat hij voor dit boek naar het platteland van Mongolië reisde, en dat is te merken aan de aandacht voor paarden, weer, voedsel en afstanden. Het boek verscheen in 2007 bij HarperCollins; in de Verenigde Staten heet het Genghis: Birth of an Empire.

De ontvangst was warm. Sue Arnold noemde het in The Guardian even verrassend en actievol als de eerdere Caesar-boeken, en Suchitra Behal schreef in The Hindu dat het ondanks enige vrijheid met de historische feiten een uitstekend portret van Genghis Khan oplevert. Wie historische romans leest om mee te leven met één persoon, zit hier goed.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 14,00 ↑ Terug naar de volgorde

De stammen van de steppe zijn eindelijk bijeen. Temujin van de Wolven, die inmiddels Genghis heet, heeft de eden van alle Mongoolse stammen ontvangen en geldt als hun onbetwiste leider. Daarmee begint in dit tweede deel het werk dat veel zwaarder blijkt dan het winnen van een veldslag: van volkeren die elkaar generaties lang beroofden één leger en één natie maken.

Genghis heeft daar meteen een doel bij. Hij wil naar het land van de Chin, de oude vijand in het zuiden, en hij wil de oorlog daar voeren in plaats van thuis. Dat plan is om verschillende redenen halsbrekend. De afstanden zijn enorm, er liggen brede woestijnen en vrijwel ondoordringbare bergen tussen, en zelfs de Mongoolse ruiterij, die haar snelheid als grootste wapen kent, komt daar moeilijk doorheen. Het grootste probleem ligt echter aan het eind van de reis. De Chin wonen in steden met muren, poorten en verdedigingswerken, en een volk dat zijn hele geschiedenis te paard heeft doorgebracht, heeft nog nooit een belegering hoeven voeren. Iggulden maakt van dat gebrek aan kennis een echt raadsel: hoe neem je een stad in als niemand in je leger ooit een muur van dichtbij heeft gezien?

Daarnaast speelt het boek zich af binnen het kamp zelf. Genghis moet de rusteloze facties onder zijn generaals bij elkaar houden, bemiddelen tussen zijn eerzuchtige broers en omgaan met zijn eigen gevoelens over zijn opgroeiende zonen. Trouw die met een eed is afgelegd, blijkt in de praktijk iets dat elke dag opnieuw verdiend moet worden, zeker wanneer een leger ver van huis in vreemd gebied staat en de buit tegenvalt.

De grote lijn van dit deel is de verandering in Genghis zelf. In het eerste boek was hij een verstoten jongen en daarna een begaafd aanvoerder van duizenden krijgers. Hier moet hij iets anders worden: een leider van volkeren met verschillende talen, gewoonten en godsdiensten, die zich moet verhouden tot beschavingen met een veel langere geschiedenis dan de zijne. Dat levert de spanning op die de reeks draagt, tussen de vrijheid van de steppe en de aantrekkingskracht van wat de Chin hebben opgebouwd.

Lords of the Bow verscheen in 2008 en is het tweede deel van de Conqueror-serie over Genghis Khan; in de Verenigde Staten kwam het uit als Genghis: Lords of the Bow. Iggulden schreef de reeks na zijn succesvolle Emperor-boeken over Julius Caesar, en dezelfde aanpak keert terug: veel vaart, veel veldslagen, en een hoofdpersoon die je genoeg van binnenuit ziet om zijn beslissingen te begrijpen zonder ze steeds goed te praten.

De uitgever noemt het boek episch van opzet en overtuigend van vertelling, en dat is een redelijke beschrijving van wat het wil zijn: een groot avonturenboek over een veldtocht die op papier onmogelijk had moeten zijn. Wie het eerste deel las, hoeft zich geen zorgen te maken over aansluiting; wie hier begint, mist vooral de opbouw van de verhoudingen tussen de broers.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,68 ↑ Terug naar de volgorde

Genghis Khan is op het toppunt van zijn macht wanneer dit derde deel begint. De vaderloze jongen die in Wolf of the Plains uit zijn stam werd verstoten, heeft de verdeelde Mongolen tot één volk gesmeed en de lange oorlog tegen de Chin, hun oudste vijand, gewonnen. Het rijk dat hij bestuurt heeft geen hoofdstad en nauwelijks een bestuur, maar het heeft wel een leger zoals de wereld nog niet had gezien.

De moeilijkheden komen nu uit een andere richting. Genghis stuurt gezanten naar het westen met voorstellen voor handel. Die gezanten worden afgewezen, verminkt of vermoord, en daarmee is een oorlog geboren die de Mongolen verder van huis zal brengen dan ooit. Het boek volgt de veldtocht tegen het rijk van Khwarezm, tegen sjah Mohammed II en diens zoon Jalal al-Din, door gebieden die nu Iran en Irak heten en tot aan de randen van India. Iggulden verzwijgt niet wat die campagne betekende voor de steden die weerstand boden: de bloedbaden bij Urgench en Merv horen bij het verhaal.

Even belangrijk is wat er binnen de familie gebeurt. De zonen van Genghis zijn generaals geworden, en hun vader verdeelt zijn legers bewust over verschillende richtingen, zodat ze ieder hun eigen bevel voeren. Dat is een militaire keuze, maar ook een test. De onderlinge naijver tussen de zonen loopt hoog op, en Genghis zal moeten kiezen wie hem opvolgt voordat die rivaliteit alles vernietigt wat hij heeft gebouwd. De reeks laat dat niet als bijzaak lopen: de vraag wie na hem komt, is in dit deel net zo spannend als de veldslagen.

Daarnaast stelt het boek een vraag waar een ruitervolk geen antwoord op heeft. Genghis heeft zich als krijger en als aanvoerder bewezen, maar nu stuit hij op beschavingen met steden, boeken, wetten en godsdiensten. Wat betekent die wereld voor zijn eigen volk, dat van niets anders weet dan kuddes en grasland? En wat blijft er over van de Mongoolse manier van leven als de buit uit paleizen komt in plaats van uit vijandelijke kampen? Die twijfel zit door het hele boek heen en maakt de hoofdpersoon minder eenduidig dan zijn reputatie doet vermoeden.

Bones of the Hills verscheen in 2008 als derde deel van de Conqueror-reeks; in de Verenigde Staten heet het Genghis: Bones of the Hills. De uitgever prees vooral het samenspel van drie dingen: de omvang van de veroveringen, de verhoudingen met zijn vrouwen, zonen en vertrouwelingen, en het tempo waarmee Iggulden dat alles vertelt.

Als kennismaking met de serie is dit deel minder geschikt, want de spanning tussen de broers en de zonen bouwt voort op de eerdere boeken. Wie de reeks volgt, krijgt hier het deel waarin het rijk zijn grootste uitbreiding beleeft en tegelijk zijn eerste echte barsten laat zien.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,60 ↑ Terug naar de volgorde

Met het vierde deel verschuift de Conqueror-reeks van één man naar een heel geslacht. Genghis Khan is er niet meer, maar zijn wetten, zijn legers en vooral zijn voorbeeld bepalen nog altijd wat er op de steppe gebeurt. De vraag die het boek opent is dan ook eenvoudig en gevaarlijk tegelijk: wie van zijn zonen heeft genoeg gezag, verstand en hardheid om khan te zijn? De legers verzamelen zich om dat uit te maken, en op een plek waar opvolging nooit vanzelf spreekt, is zo'n verzameling nooit alleen ceremonieel.

Iggulden richt zich in dit deel vooral op Ogedai, de zoon die zijn vader aanwees, en op wat er nodig is om een veroverd gebied in een rijk te veranderen. Daar hoort de bouw van Karakorum bij, de eerste echte hoofdstad van de Mongolen. Voor een volk dat zijn hele geschiedenis in gers heeft geleefd en zijn kracht ontleent aan beweeglijkheid, is een stad met muren en paleizen een vreemd, bijna verdacht idee. Dat verschil van inzicht loopt door het boek heen: bouwt de nieuwe khan iets blijvends, of maakt hij zijn volk juist kwetsbaar door het vast te zetten?

Naast de opvolgingskwestie loopt de tweede grote lijn: de veldtocht naar het westen onder Tsubodai, de begaafdste veldheer die de Mongolen hebben. Hij trekt door de Russische vorstendommen en verder Europa in, en de uitgever vat het scherp samen: er is geen koning en geen leger dat hem tegen kan houden voordat hij Frankrijk bereikt. Dat maakt de spanning van dit deel bijzonder. Niet de vijand bepaalt hoe ver de Mongolen komen, maar iets anders, en op een zeker moment staat Tsubodai voor een keuze die de loop van de geschiedenis verandert.

Daarmee is Empire of Silver ook een boek over gehoorzaamheid. Tsubodai is de man die meer land heeft veroverd dan wie ook, en juist hij moet zich verhouden tot de wil van een khan die duizenden mijlen verderop zit. Iggulden gebruikt die afstand om te laten zien hoe een rijk dat op snelle ruiters is gebouwd, moeite krijgt met zijn eigen omvang: bevelen doen er maanden over, en wie ter plaatse beslist, beslist alleen.

Het boek verscheen in 2010 als vierde deel van de Conqueror-serie en volgt op Bones of the Hills. Wie de reeks vanaf het begin leest, merkt hoe de toon verandert. De eerste boeken gingen over overleven en verenigen; dit deel gaat over erven en besturen, en over het ongemak dat daarbij hoort. De veldslagen zijn er nog steeds, maar ze staan naast raadsvergaderingen, bouwplannen en zorgvuldig gewogen loyaliteiten.

Voor nieuwe lezers is dit geen ideaal instappunt, omdat de verhoudingen tussen de zonen en generaals van Genghis grotendeels in de eerdere delen zijn gelegd. Wie die delen kent, krijgt hier het scharnierpunt van de serie: het moment waarop het Mongoolse rijk moet beslissen wat het na zijn stichter wil zijn.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 10,11 ↑ Terug naar de volgorde

Het slotdeel van de reeks draait om Kublai Khan, de kleinzoon van Genghis, en om een generatie die opgroeide met een legende in plaats van met een vader. Het had een gouden tijdperk moeten worden, met een rijk dat zelfs de veroveringen van de Grote Khan zou overtreffen. In plaats daarvan verliest de Mongoolse natie langzaam terrein en dreigt ze te worden opgeslokt door haar oudste vijand. De schaduw van Genghis hangt nog steeds over iedereen, en niemand weet goed of dat een houvast is of een blok aan het been.

Kublai is geen gewone kandidaat voor de troon. Hij is in de eerste plaats een geleerde, iemand die zich thuis voelt bij boeken, bestuur en de beschavingen die zijn familie heeft onderworpen. Zijn droom is een rijk dat van zee tot zee reikt. Om dat te kunnen bouwen moet hij echter eerst leren oorlog voeren, en dat is precies waar het boek zijn spanning vandaan haalt: een man die liever leest, moet de legers van zijn volk naar de uiterste randen van de bekende wereld voeren en daar overeind blijven tussen veldheren die hun hele leven niets anders hebben gedaan.

Iggulden laat die omslag niet in één hoofdstuk plaatsvinden. Kublai maakt fouten, wordt onderschat, raakt uitgeput en gewond, en moet leren dat gezag op de steppe niet uit afkomst voortkomt maar uit resultaat. Ondertussen loopt de politieke lijn door die in het vorige deel begon: het rijk is te groot geworden om vanuit één plek te besturen, de banden tussen de takken van de familie verslappen, en wat als onderlinge naijver begint, groeit uit tot een burgeroorlog waarin Kublai tegenover zijn eigen broers komt te staan. De uitgever noemt hem zonder omhaal een man die een broer verried om een natie te redden, en dat morele ongemak is de kern van het boek.

Daarnaast gaat Conqueror over de vraag die de hele serie bijeenhoudt. De Mongolen dankten hun kracht aan snelheid, eenvoud en de bereidheid alles achter te laten. Kublai wil juist blijven: steden, bestuur, geleerdheid, een hof. Kan dat samengaan, of houdt het ene op zodra het andere begint? Iggulden geeft daar geen les over, maar laat het zien in de manier waarop Kublai's aanhangers en tegenstanders naar hem kijken.

Conqueror verscheen in 2011 en sluit de vijfdelige Conqueror-reeks af, die begon met Wolf of the Plains over de jonge Temujin. De uitgever zet Kublai uitdrukkelijk in het rijtje van Julius Caesar, Alexander de Grote en Napoleon: een heerser die uiteindelijk over ongeveer een vijfde van het bewoonde land ter wereld heerste.

Als afsluiting doet het boek wat het moet doen. Het verlegt het perspectief van veroveren naar besturen, laat zien wat er van de erfenis van Genghis overblijft, en vertelt tegelijk een op zichzelf staand verhaal over een onwaarschijnlijke troonpretendent.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,53 ↑ Terug naar de volgorde