The Underland Chronicles op volgorde

Gregor is elf en brengt zijn zomervakantie door in het appartement van zijn familie in New York. Hij past op zijn oma en op zijn kleine zusje Boots, terwijl zijn moeder werkt. Naar buiten gaat hij nauwelijks: sinds zijn vader ruim twee jaar geleden van de ene op de andere dag verdween, is er van vakantie weinig meer over.

In de kelder van het flatgebouw zit een oud luchtrooster. Boots valt erdoorheen, Gregor springt haar achterna, en samen vallen ze kilometers diep. Wat ze onder New York aantreffen is de Underland: een wereld met een eigen geschiedenis, eigen wetten en eigen volken. Er wonen mensen met doorschijnende huid, zilverwit haar en violette ogen, die hun stad Regalia hebben gebouwd. Daarnaast leven er reusachtige, sprekende vleermuizen, ratten, kakkerlakken, spinnen en mieren, elk met een eigen naam voor zichzelf en een eigen plek in een broos evenwicht.

In Regalia ontmoet Gregor onder anderen Luxa, de kroonprinses van zijn eigen leeftijd, haar oudere neef Henry, en de vleermuizen waarmee zij een levenslange band hebben gesloten. Gregor wil maar één ding: met Boots terug naar boven, voordat zijn moeder merkt dat ze weg zijn. De Underlanders denken daar anders over. Hun stichter, Bartholomew van Sandwich, liet honderden jaren geleden profetieën in steen achter, en in een daarvan, de Profetie van Grijs, is sprake van een krijger uit de Bovenwereld die de ratten zal tegenhouden. De raad van Regalia is ervan overtuigd dat Gregor die krijger is.

Hij wil er niets van weten, tot hij iets hoort wat alles verandert: zijn vader is destijds op dezelfde manier naar beneden gevallen en wordt sindsdien door de ratten gevangen gehouden. Vanaf dat moment vertrekt hij wél, met Boots, met Luxa en met een gezelschap dat de profetie nauwkeurig voorschrijft: twee mensen van boven, twee van koninklijken bloede, twee vliegers, twee kruipers, twee spinners en één knager. Die knager is Ripred, een rat die zich tegen zijn eigen koning heeft gekeerd, bijtend van humor en volstrekt onbetrouwbaar in de ogen van iedereen behalve zichzelf.

De tocht voert langs reuzenspinnen, schorpioenen en rattenpatrouilles, en Gregor merkt dat hij van zijn gezelschap weinig zekerheden krijgt: elke regel uit de profetie kan op meer dan één manier worden gelezen, ook de regel over hoeveel van hen zullen terugkeren.

Suzanne Collins schreef dit eerste deel van The Underland Chronicles in 2003, jaren voor The Hunger Games, en de kiemen van dat latere werk zijn al zichtbaar: kinderen die in een oorlog van volwassenen worden geduwd, en een verteller die de gevolgen daarvan niet wegpoetst. In het Verenigd Koninkrijk verscheen het boek als Gregor and the Rats of Underland. Het is opgenomen in de lijst van honderd aanbevolen boeken van de openbare bibliotheek van New York. Voor lezers vanaf ongeveer tien jaar is het een avonturenverhaal met tempo; wie ouder is, ziet er een oorlogsverhaal in.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,50 ↑ Terug naar de volgorde

Een paar maanden na zijn eerste val onder de grond probeert Gregor gewoon weer een jongen in New York te zijn. Dat lukt maar half. De Underland laat hem niet los, en zijn familie leeft met een geheim dat niemand hardop uitspreekt.

Het is uiteindelijk niet zijn eigen keuze die hem terugbrengt. De Underlanders halen zijn zusje Boots naar beneden, in de wetenschap dat hij haar achterna zal komen, en pas daarna leggen ze uit waarom. Er is een nieuwe profetie van Bartholomew van Sandwich, de Profetie van Bane, waarin sprake is van een witte rat die de knagers tot een macht zou kunnen smeden waartegen niemand bestand is. Volgens de raad van Regalia moet de Krijger, en dat is Gregor, die rat opsporen en doden. In dezelfde tekst staan regels over een stervende baby die de Krijger zwak maakt, wat de Underlanders zo verontrust dat ze Boots achter hun eigen muren willen houden.

De zoektocht voert deze keer over water. Gregor vaart met een kleine groep soldaten en hun vleermuizen over een ondergrondse oceaan, richting het Labyrint: een onafzienbaar stelsel van gangen midden in het gebied van de ratten, waarvan geen kaart bestaat. Onderweg raakt het gezelschap in een draaikolk, landt het op een eiland waar de insecten vleesetend blijken, en laten de twee ingehuurde lichtgevers het afweten zodra hun betaling opraakt. Duisternis is in de Underland geen sfeerelement maar een levensgevaar.

Gregor ontdekt ondertussen iets over zichzelf wat hem meer beangstigt dan de ratten. In een gevecht komt er een soort kilte over hem, waarin zijn lichaam sneller handelt dan hij kan denken en hij trefzeker doodt zonder ooit te hebben leren vechten. De Underlanders hebben er een woord voor: rager. Ripred, de rat die hem in het vorige deel begeleidde, is er ook een, en hij is de enige die Gregor kan uitleggen wat het betekent om zo te zijn.

Wat Gregor aan het eind van het Labyrint aantreft, is niet waar hij op is voorbereid. Hij staat voor een keuze die geen van de profetieregels voor hem maakt, en de gevolgen daarvan raken niet alleen hemzelf maar ook de mensen die met hem meegingen, want in Regalia oordeelt men hard over wie een opdracht niet uitvoert.

Suzanne Collins publiceerde dit tweede deel in 2004. Recensenten prezen het omdat Gregor er duidelijk ouder in wordt: hij weet nu hoe de Underland werkt, en juist daardoor kan hij zich minder gemakkelijk voorhouden dat alles vanzelf goed komt. De reeks is in ruim twintig talen verschenen; de Nederlandse editie van dit deel heet Het Labyrint. Wie deel één heeft gelezen, vindt hier dezelfde opbouw, maar met hogere inzet en een hoofdpersoon die steeds minder met eenvoudige antwoorden genoegen neemt.

Opvallend aan de reeks is hoe consequent Collins haar wereld doordenkt. Elk volk heeft zijn eigen belang, elk bondgenootschap zijn prijs, en de mensen van Regalia zijn bepaald niet vanzelfsprekend de goede partij. Gregor merkt dat hij telkens beslissingen moet nemen waarvoor geen goede optie bestaat.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 14,00 ↑ Terug naar de volgorde

Afstand nemen van de Underland blijkt voor Gregor onmogelijk, hoeveel last zijn familie er ook van heeft. Wanneer hem het bericht bereikt dat er onder de grond een ziekte is uitgebroken en dat zijn eigen vleermuis Ares tot de slachtoffers behoort, is er voor hem geen twijfel mogelijk.

Zijn moeder denkt daar heel anders over. Zij haat de Underland en alles wat ermee samenhangt, en ze staat Gregor en Boots alleen toe te gaan als ze zelf meekomt. Dat besluit krijgt meteen gewicht: tijdens de bijeenkomst in Regalia waar de plaag wordt besproken, komt een stervende, besmette vleermuis binnen, en daarmee raakt de ziekte ook iemand van Gregors gezin.

De plaag treft warmbloedigen, mensen, vleermuizen en ratten door elkaar, en verspreidt zich sneller dan de artsen kunnen bijhouden. De Regaliaanse deskundige dokter Neveeve wijst op een plant die starshade heet en die diep in de Wijngaard van Ogen groeit, een plek in de Jungle waar vrijwel niemand komt. Uit die plant zou een geneesmiddel te maken zijn. Opnieuw is er een profetie die de samenstelling van de groep bepaalt, de Profetie van Bloed, en opnieuw vertrekt Gregor met een gezelschap dat hij niet zelf heeft gekozen.

Hun gids is Hamnet, de zoon van twee van de machtigste mensen van Regalia, die jaren geleden met zijn familie en met de oorlog heeft gebroken en sindsdien in de Jungle woont. Hij wil met geen enkel wapen meer te maken hebben. Met hem reizen zijn zoontje Hazard, dat vlot vier talen door elkaar spreekt, en Frill, een hagedis die hen beschermt. De Jungle is de gevaarlijkste streek van de Underland: er zijn drijfzandpoelen, er zijn vleesetende planten, en de mieren die er leven vinden dat warmbloedige wezens beter helemaal kunnen verdwijnen.

Gregor moet ondertussen twee dingen tegelijk doen: de tocht volhouden, en niet denken aan zijn zieke moeder in het ziekenhuis van Regalia. Wat de groep uiteindelijk over de ziekte ontdekt, is het echte onderwerp van het boek, en het is een ontdekking waardoor niemand nog kan volhouden dat de vijand netjes aan de andere kant van het front zit.

Dit derde deel verscheen in 2005. Collins studeerde toneelschrijven en bouwt haar boeken naar eigen zeggen als een stuk in drie bedrijven, met strak bewaakt tempo. Haar vader was beroepsmilitair en adviseerde haar over de oorlogvoering in de reeks; van hem kreeg ze ook de overtuiging mee dat kinderen iets over de werkelijkheid van oorlog mogen weten. Dat is in dit deel goed te merken: het gaat over besmetting en angst, over wie een geneesmiddel krijgt en wie niet, en over de verantwoordelijkheid van een regering tegenover haar eigen volk. Recensenten hebben geprezen hoe toegankelijk die politieke onderwerpen voor lezers in de bovenbouw zijn gemaakt.

Voor Gregor zelf is dit bovendien het boek waarin de twee helften van zijn leven niet langer gescheiden blijven. Zijn moeder ziet met eigen ogen waar hij al die tijd naartoe verdween, en thuis in New York moet er iemand worden ingelicht, omdat het gezin het alleen niet meer redt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,32 ↑ Terug naar de volgorde

Kort na de gebeurtenissen uit het vorige deel daalt Gregor opnieuw af, met Boots op sleeptouw, terwijl zijn zusje Lizzie boven de grond op kamp gaat. Ripred wil hem iets laten zien: de witte rat uit de tweede profetie is geen jong meer, en zijn gedrag is onberekenbaar en gewelddadig. De oude rat vindt dat Gregor moet ingrijpen voordat het dier een leidersrol krijgt. Gregor voelt daar niets voor, en als hij de volgende dag terugkomt om Ripred op andere gedachten te brengen, wordt hij aangevallen.

Daarna gebeurt er wekenlang niets bijzonders, tot een boodschapper Luxa haar eigen kroon komt brengen. Voor haar is dat geen eerbetoon maar een noodsignaal: het komt van de muizenkolonie in de Jungle, waarmee zij een bijzondere band heeft. Wat het gezelschap er aantreft is een verlaten kamp en één dode muis. Luxa laat het er niet bij zitten en gaat naar de tweede muizenkolonie bij de Bron, onder het mom van een picknick, waardoor er meer vrienden meekomen dan ze had bedoeld.

Ook daar is niemand meer. Wel vinden ze in de rots een teken gekrast dat Hazard herkent: het is een mark of secret, een waarschuwing voor dood en verdriet. Het spoor van de verdwenen muizen voert hen door onherbergzaam gebied, waar een aardbeving hen dwingt uit te wijken naar een gangenstelsel dat niemand vrijwillig betreedt. Gaandeweg wordt duidelijk wat er met de kolonies gebeurt, en dat het om een plan gaat en niet om losse incidenten.

Voor Luxa is dat een breekpunt. Ze is koningin en ze handelt daarnaar, met een besluit dat verstrekkende gevolgen heeft voor alle volken van de Underland. Gregor ergert zich aan haar naarmate hij beter begrijpt wat zij in gang heeft gezet, en hij ergert zich ook aan zichzelf, want zijn gevoelens voor haar worden ingewikkelder dan hij aankan. Ripred, van alle wezens onder de grond de minst tactvolle, is degene die dat als eerste hardop zegt.

Het verhaal levert daarnaast een nieuwe profetie op. In een oude kinderkamer van het paleis staat een rijmpje op de muur waarop Underlandse kinderen op feestjes dansen, en dat iedereen voor een onschuldig liedje houdt. Boots blijkt het uit haar hoofd te kennen. Pas wanneer de reizigers iets meemaken dat op akelige wijze met de tekst overeenkomt, dringt het tot hen door dat ook dit een profetie van Sandwich is.

Dit vierde deel verscheen in 2006 en is het donkerste boek van de reeks tot dan toe: het gaat onverbloemd over de uitroeiing van een heel volk en over wat dat met de overlevenden doet. Het eindigt niet met een terugkeer naar New York maar met een voorbereiding, want Gregor aanvaardt hier zijn rol als Krijger, neemt het zwaard van Sandwich op en begint te trainen voor een oorlog die niet meer te ontlopen is.

Collins schrijft dit alles zonder er een les van te maken. De lezer ziet dezelfde beelden als Gregor, hoort dezelfde argumenten en moet zelf bepalen wie er gelijk heeft, ook wanneer Luxa en Ripred lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,95 ↑ Terug naar de volgorde

Het slotdeel van The Underland Chronicles begint enkele uren na het einde van het vorige boek. Gregor keert terug naar Regalia om te waarschuwen dat de ratten in aantocht zijn, en hij draagt iets mee wat zwaarder weegt dan dat nieuws: in de Profetie van Tijd, de laatste tekst van Bartholomew van Sandwich, staat volgens iedereen die hem heeft gelezen dat de Krijger zal sterven.

Regalia bereidt zich voor op een belegering. Gregor, die nog maar twaalf is, wordt tegelijk als soldaat ingezet en als kind behandeld: hij krijgt bevelen van Solovet, de opperbevelhebber, en belandt in de cel zodra hij die naast zich neerlegt om vrienden te gaan halen die in gevaar zijn. Zijn familie weet niet wat de profetie over hem zegt, en hij is vastbesloten dat zo te houden.

De profetie kent nog een tweede opdracht. De ratten communiceren in een geheimtaal, de Code of Claw, die ze met hun klauwen op steen tikken. Wie die code kraakt, kan hun aanvallen voorspellen, en volgens de tekst is het een prinses die dat moet doen. In Regalia noemen de kakkerlakken Boots zo, maar een peuter is geen codebreker. Wanneer Gregors achtjarige zusje Lizzie naar de Underland komt om hem mee naar huis te nemen, blijkt zij een uitzonderlijk gevoel voor patronen te hebben. Ripred, die haar meteen doorheeft, stelt voor dat zij het werk overneemt.

Daarmee zit Gregor klem. Hij wil zijn zusjes koste wat kost buiten de oorlog houden, terwijl juist zij de enige zijn die het beslissende werk kunnen doen. Ondertussen moet hij zelf vechten tegen de legers van de witte rat, met zijn vleermuis Ares aan zijn zijde, en zich staande houden tussen twee dingen die hij niet kan rijmen: zijn gevoelens voor Luxa, en de overtuiging dat hij deze oorlog niet zal overleven. Ripred is de enige die daar iets nuttigs over zegt, en dat is niet wat de Underlanders willen horen.

Suzanne Collins bracht dit vijfde boek in 2007 uit. Kirkus Reviews noemde het slot bitterzoet en toch hoopvol, en vond dat passend bij een reeks die haar personages nooit heeft ontzien. Collins schrijft het einde van een oorlog inderdaad niet als een overwinningsfeest: er wordt onderhandeld, er wordt gerouwd, en er blijven mensen en dieren achter die niet meer worden wie ze waren. Het boek gaat daarmee over iets wat in kinderboeken zelden aan bod komt, namelijk wat een oorlog met je doet als hij voorbij is.

Wie de vijf delen achter elkaar leest, ziet een jongen van elf uit een flat in New York uitgroeien tot iemand die verantwoordelijkheid draagt voor beslissingen van leven en dood. Het laatste hoofdstuk brengt hem terug naar de bovenwereld, waar de gewone dingen doorgaan alsof er niets is gebeurd.

Ook de kleinere personages krijgen hier hun afronding: de vleermuis Ares, die sinds het eerste deel met Gregor verbonden is, de spotzieke Ripred, en Luxa, die als koningin moet kiezen tussen wraak en vrede. Collins laat niemand van hen precies worden wie de profetieën hadden voorspeld.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 5,86 ↑ Terug naar de volgorde