Mortal Engines op volgorde

Duizenden jaren na de Zestig Minuten Oorlog, een wereldwijd conflict dat in nog geen uur de aarde verwoestte, rijden hele steden op rupsbanden en enorme wielen over de vlaktes. Ze doen dat niet voor de sier: kleine nederzettingen worden opgejaagd, ingeslikt en uit elkaar gehaald voor hun grondstoffen en hun mensen. Dat systeem heet Municipal Darwinism, en wie erin opgroeit leert dat het de natuurlijke gang van zaken is.

Londen is zo'n tractiestad, opgebouwd uit verdiepingen waarin je sociale positie letterlijk af te lezen valt aan de hoogte waarop je woont, en bestuurd door gilden met een uitgesproken Victoriaanse inslag. Tom Natsworthy is vijftien en leerling bij het Gilde van Historici, een baan die vooral bestaat uit het afstoffen van voorwerpen uit het verleden. Zijn held is Thaddeus Valentine, de charmante toparcheoloog van de stad, een man die kan wat Tom graag zou willen: de wereld in gaan en iets vinden.

Dan duikt Hester Shaw op, een meisje met een zwaar verminkt gezicht, die het op Valentine gemunt heeft en daar een reden voor heeft die ver teruggaat. Door de botsing die volgt, belandt Tom buiten Londen, op de kale grond waar hij nooit had willen staan, met Hester als enige gezelschap. Van daaruit begint een tocht langs luchtschepen, luchtpiraten, handelsposten en resten van technologie uit een tijd die niemand meer begrijpt. Tom en Hester mogen elkaar in het begin nauwelijks, en dat blijft lang zo.

Ondertussen loopt er in Londen een tweede verhaallijn. Katherine, de dochter van Valentine, begint zich af te vragen waar haar vader precies mee bezig is en wat er in de diepste lagen van de stad wordt gebouwd. Haar zoektocht voert haar naar plekken waar iemand van haar stand nooit komt. En over de vlakte loopt Shrike, een oeroude, half-mechanische jager die niet slaapt, niet opgeeft en een merkwaardige band met Hester heeft.

Wat de roman bijzonder maakt, is dat Reeve de logica van zijn wereld serieus neemt. De vraag of een samenleving die andere steden opeet wel kan blijven bestaan, zit ingebakken in het verhaal en wordt niet als preek gebracht maar als iets waar de personages tegenaan lopen. Daarnaast is het boek eenvoudig een avonturenverhaal met veel vaart, droge humor en een verteller die zijn hoofdpersonen niet spaart.

Mortal Engines verscheen in 2001 en is het eerste deel van de reeks die ook bekendstaat als Predator Cities. Het richt zich op jongeren vanaf een jaar of twaalf, maar wordt net zo goed door volwassenen gelezen; de toon is nuchter en de gevolgen van geweld worden niet verbloemd. De reeks loopt door met Predator's Gold, Infernal Devices en A Darkling Plain, waarin de wereld steeds verder opengaat.

Het contrast tussen Tom en Hester draagt het hele boek. Hij is welopgevoed, gelooft wat hem is geleerd en denkt nog dat de wereld eerlijk in elkaar zit; zij heeft geleerd dat je alleen op jezelf kunt rekenen. Hun moeizame samenwerking levert zowel de humor als de pijn van het verhaal op, en de lezer ziet ondertussen hoe weinig Tom eigenlijk wist over de stad waar hij van hield.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 13,90 ↑ Terug naar de volgorde

Twee jaar zijn verstreken sinds de gebeurtenissen in Mortal Engines. Tom Natsworthy en Hester Shaw verdienen hun brood als luchtvaarders met de Jenny Haniver, hun luchtschip, en reizen van handelspost naar handelspost over een wereld die nog altijd wordt beheerst door rijdende steden en de oorlog tussen hen en de Anti-Tractie Liga. Hun verhouding is inmiddels een liefdesrelatie, maar een ongemakkelijke: Hester vertrouwt bijna niemand en verwacht voortdurend dat het misgaat.

Op de vlucht voor achtervolgers komen ze terecht in Anchorage, een stad op rupsbanden die zich door het noordelijke ijs voortbeweegt. Anchorage is een schim van wat het was. Een ziekte heeft het grootste deel van de bevolking weggevaagd en wat overblijft, is een handjevol mensen dat probeert de machines draaiende te houden. Aan het hoofd staat Freya Rasmussen, een jonge margravin die haar functie erfde voordat ze eraan toe was en die haar stad koste wat het kost ergens heen wil brengen waar ze veilig zijn: naar het westen, richting Amerika.

Dat plan berust op het werk van Nimrod Pennyroyal, een avonturier en schrijver die met veel vertoon vertelt over de groene gebieden die hij daar zou hebben gezien. Tom is onder de indruk van hem; Hester een stuk minder. Terwijl de stad doorrijdt over het ijs, groeit Tom naar Freya toe, en die toenadering zet de verhouding met Hester zwaar onder druk. Reeve laat jaloezie hier niet als bijzaak functioneren maar als motor van de plot.

Er is ook iets anders aan de hand aan boord. In de leidingen en tussenschotten van Anchorage beweegt zich een groep die zichzelf de Lost Boys noemt: jongeren die in het geheim leven van wat ze van bewoonde steden stelen. Een van hen, Caul, raakt tegen de bedoeling in bevriend met de mensen die hij zou moeten bespioneren. Tegelijk is Anchorage niet onopgemerkt gebleven bij grotere, roofzuchtige steden, en ook de militante Green Storm heeft belangen in dit deel van de wereld.

Predator's Gold is daarmee donkerder dan het eerste deel. Reeve onderzoekt wat mensen doen als ze zich in de steek gelaten voelen, en laat zijn hoofdpersonen keuzes maken waar ze niet meer onderuit komen. De ijsvlaktes, het verlaten Anchorage met zijn lege paleizen en de luchtscheepvaart leveren daarbij beelden op die lang blijven hangen.

Het boek verscheen in 2003 als tweede deel van de Mortal Engines-reeks, ook bekend als Predator Cities. Het veronderstelt kennis van deel één en zet tegelijk de lijnen uit voor Infernal Devices, dat een aanzienlijke tijdsprong maakt.

De Lost Boys geven het verhaal bovendien een beklemmende onderlaag. Het zijn kinderen die zijn weggehaald bij hun familie en die zijn opgevoed om te stelen, en Caul is de eerste die zich hardop afvraagt of het ook anders kan. Zijn twijfel loopt parallel aan die van Tom en Hester, die allebei moeten uitmaken waar ze thuishoren.

Reeve schrijft de ijzige noordelijke wereld met veel gevoel voor detail: bevroren machinekamers, sneeuwstormen die dagen duren en een stad die langzaam leegloopt terwijl hij blijft rijden.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 15,85 ↑ Terug naar de volgorde

Zestien jaar na het vorige deel ligt Anchorage stil. De stad heeft zich gevestigd op een eiland in Noord-Amerika en heet nu Anchorage-in-Vineland: een rustige plaats met akkers, vaste huizen en mensen die de tijd van rijdende steden achter zich hebben gelaten. Tom en Hester wonen er met hun dochter Wren. Voor hen is die rust een verworvenheid; voor Wren is het vooral saai.

Wren is zestien en wil weg. Wanneer er op een nacht Lost Boys aan land komen, jongeren die met kleine onderzeeërs steden beroven, ziet ze haar kans. Ze zoeken iets wat in Vineland verborgen ligt: het Tin Book, een onooglijk voorwerp dat in werkelijkheid de activeringscodes bevat van de laatste wapensatellieten uit de tijd van de Zestig Minuten Oorlog. Wren helpt hen, en die ene beslissing brengt haar ver van huis.

Ze komt terecht in Brighton, een drijvende badplaats die als luxe vakantieoord over de Atlantische Oceaan vaart. Achter de vrolijke gevel gaat een stad schuil waar slavernij gewoon is; Wren belandt zelf in dienstbaarheid en zoekt steun bij andere gevangenen. De burgemeester van Brighton is Nimrod Pennyroyal, de schrijver die in het vorige deel zijn eigen heldendaden verzon en die het nu tot bestuurder heeft geschopt.

Ondertussen maakt de Green Storm jacht op hetzelfde voorwerp. Die militante beweging wordt aangevoerd door de Stalker Fang, ooit een heldin van de Anti-Tractie Liga en nu een herrezen, half-mechanisch wezen dat de oorlog tegen de rijdende steden tot het bittere einde wil voeren. Met het Tin Book in handen zou ze over een wapen beschikken waar geen stad tegenop kan. En ergens in die vergelijking loopt ook Shrike weer rond, de Stalker uit het eerste deel.

Tom en Hester gaan achter hun dochter aan. Dat is voor Hester een terugkeer naar het leven dat ze dacht te hebben afgezworen, en Reeve gebruikt die terugkeer om te laten zien hoeveel van haar oude zelf er nog onder de oppervlakte zit. De driehoek tussen vader, moeder en dochter, met alle dingen die Wren niet over haar ouders weet, vormt het hart van het boek.

Infernal Devices verscheen in 2005 als derde deel van de Mortal Engines-reeks. De tijdsprong maakt het bijna een nieuwe start, met Wren als hoofdpersoon naast haar ouders, maar de gevolgen van de eerdere delen werken overal door. Reeve houdt de afwisseling tussen spectaculaire actie, zwarte humor en verdriet strak in de hand, en laat de wereld ondertussen groter worden: van de Amerikaanse kust tot de bergsteden van de Green Storm. Het slotdeel A Darkling Plain volgt direct op de gebeurtenissen hier.

Brighton is een van Reeves beste vondsten: een pretstad met casino's, boulevards en toeristen, die drijft op de arbeid van mensen zonder rechten. De satire is scherp, maar het boek blijft in de eerste plaats een avonturenverhaal, met onderzeeërs, ontsnappingen en achtervolgingen boven open zee.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 13,89 ↑ Terug naar de volgorde

Het vierde en laatste deel van de reeks begint in een merkwaardige tussentijd. De oorlog tussen de rijdende steden en de Green Storm ligt grotendeels stil, generaal Naga en Oenone Zero proberen aan de kant van de Storm een echte vrede op te bouwen, en in het westen wordt aan de wederopbouw van een nieuw, klein Londen gewerkt. Iedereen weet dat die rust dun is, en een deel van de personages hoopt vooral dat hij lang genoeg houdt.

Tom en Wren Natsworthy vliegen weer samen. Hun luchtschip brengt hen naar plekken waar vragen liggen die Tom nooit heeft kunnen beantwoorden, onder meer over wat er werkelijk van Londen is overgebleven. Wren, inmiddels volwassener dan in het vorige deel, bouwt een eigen leven op en raakt betrokken bij de verdediging van de nieuwe stad tegen Harrowbarrow, een gemene, halfondergrondse roofstad met een eerzuchtige aanvoerder.

Aan de andere kant van de wereld trekt Hester Shaw op met Shrike, de Stalker die haar al sinds haar kindertijd kent. Zij hebben een ander doel: voorkomen dat de Stalker Fang opnieuw in actie komt. Want Fishcake, een van de Lost Boys, heeft de zwaar beschadigde Fang weer in elkaar gezet, en het wezen dat daaruit tevoorschijn komt is niet stabiel. Twee persoonlijkheden wisselen elkaar af, de ene bijna vriendelijk, de andere volstrekt meedogenloos. Haar plan reikt verder dan de oorlog: met het orbitale wapen ODIN wil ze ingrijpen in de aarde zelf.

Reeve laat in dit deel alle verhaallijnen samenkomen zonder ze netjes te maken. Wolf von Kobold en de andere stadscommandanten hebben hun eigen belangen, de vredespartij binnen de Green Storm heeft vijanden in eigen kring, en de mensen die de wereld zouden kunnen redden zijn moe, gewond of veel te ver weg. Dat geeft het boek zijn toon: geen triomfantelijke afsluiting, maar een verhaal over wat er na tweeduizend jaar roofbouw eigenlijk nog te redden valt.

De titel komt uit een negentiende-eeuws gedicht en past bij die sfeer. Tegelijk blijft Reeve zijn lezers vermaken met luchtgevechten, waanzinnige machines en personages die op het slechtst denkbare moment iets grappigs zeggen.

A Darkling Plain verscheen in 2006 en rondt de Mortal Engines-reeks af. Het is niet los te lezen: de gevolgen van alle eerdere delen worden hier verzilverd, en veel van de spanning komt voort uit wat de lezer al over deze mensen weet. Wie de vier boeken achter elkaar leest, ziet hoe een jongensachtig avonturenverhaal langzaam is uitgegroeid tot iets dat aanzienlijk zwaarder weegt.

Shrike krijgt in dit slotdeel een grotere rol dan ooit. Als wezen dat niet sterft en zich alles herinnert, is hij de enige die de hele geschiedenis van deze wereld heeft meegemaakt, en Reeve gebruikt dat perspectief om de reeks in een veel langer tijdsbestek te plaatsen dan de levens van zijn hoofdpersonen.

De wederopbouw van Londen levert daarnaast de vraag op waar het allemaal voor was. De ingenieurs die aan een nieuwe stad werken, moeten kiezen of ze het oude model herhalen of iets anders proberen, en dat is precies de vraag die onder de hele reeks ligt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 18,99 ↑ Terug naar de volgorde