The Last King of Osten Ard op volgorde

Bijna dertig jaar nadat Tad Williams met The Dragonbone Chair aan Memory, Sorrow and Thorn begon, keerde hij in 2017 terug naar Osten Ard. The Witchwood Crown speelt ongeveer dertig jaar na het slot van To Green Angel Tower en opent in een rijk dat op papier in vrede leeft. Simon en Miriamele, de jongeren die ooit de wereld redden, zijn nu hoogkoning en hoogkoningin. Ze zijn ouder, moeier en minder zeker van hun zaak, en overal aan de randen van hun gezag knaagt iets.

Een gezant van de Sithi, onderweg naar het hof met een boodschap, wordt onderweg overvallen en zwaargewond achtergelaten. Haar bericht komt nooit aan. Maar dat is niet eens de grootste zorg van de vorsten. In Hernystir gaan geruchten over koning Hugh, een oude bondgenoot, wiens aanstaande bruid oeroude rituelen rond een dodengodin nieuw leven zou inblazen. In het zuiden groeit politieke onrust. En in het hoge noorden is Utuk'ku wakker geworden, de onsterfelijke koningin van de Norns, die tientallen jaren heeft geslapen en zich nu voorbereidt op oorlog tegen de stervelingen.

Daar komt een huiselijker probleem bij. Morgan, de zeventienjarige kleinzoon van Simon en Miriamele en erfgenaam van de Hoge Troon, is een zelfingenomen drinker die zijn plichten ontloopt. De vraag die Simon zichzelf stelt, vat het boek samen: de vorige generatie heeft een wereld nagelaten, maar is er ook genoeg wijsheid nagelaten om die te beschermen?

Williams vertelt het verhaal vanuit veel gezichtspunten en op veel plaatsen tegelijk, anders dan in de oorspronkelijke trilogie, die dicht bij Simon bleef. Naast het hof volgt de lezer onder meer de Norns zelf, die hier voor het eerst van binnenuit worden getoond, met hun eigen tweespalt en politiek. Kirkus noemde het boek meticuleus geplot en veelgelaagd, en prees hoe Williams grootschalige verhaallijnen combineert met intieme, emotionele scènes.

Dit is het eerste deel van The Last King of Osten Ard, een reeks van vier dikke romans. Voorkennis is geen strikte eis, maar wie Memory, Sorrow and Thorn heeft gelezen, herkent hier tientallen namen, plaatsen en oude wonden; een groot deel van de spanning komt juist voort uit wat er in die eerdere boeken is gebeurd. Tussen beide reeksen in schreef Williams bovendien de kortere roman The Heart of What Was Lost, die de jaren direct na de oude oorlog beschrijft. Met ruim zevenhonderd bladzijden is The Witchwood Crown een boek om de tijd voor te nemen.

Osten Ard zelf is een continent met een uitgewerkte geschiedenis: mensenkoninkrijken als Erkynland, Hernystir, Rimmersgard en Nabban delen de kaart met de Sithi, onsterfelijke wezens die zich in het woud hebben teruggetrokken, en met hun afgesplitste verwanten de Norns, die onder de berg Nakkiga wonen. Kirkus sloot zijn bespreking af met de constatering dat Williams zichzelf hier heeft overtroffen en noemde het boek een onmiddellijke klassieker binnen het genre. Ook collega-schrijvers zijn uitgesproken: George R.R. Martin heeft meermaals gezegd dat deze wereld hem aanzette tot zijn eigen reeks, en Brandon Sanderson noemde de Osten Ard-boeken het meesterwerk van Williams.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 16,95 ↑ Terug naar de volgorde

Osten Ard is in beweging. Aan het begin van Empire of Grass, het tweede deel van The Last King of Osten Ard uit 2019, lijken de koninkrijken en volkeren nog altijd in vrede te leven, maar de spanningen zijn zo opgelopen dat het continent op een kruitvat is gaan lijken. Oude vetes, nieuwe eerzucht en wantrouwen tussen stervelingen en onsterfelijken duwen alles richting een oorlog die niemand openlijk verklaart.

Voor hoogkoning Simon valt in korte tijd alles weg waarop hij steunt. Zijn kleinzoon en erfgenaam prins Morgan raakt zoek in het onmetelijke woud en men gaat ervan uit dat hij is meegenomen door de grasbewoners, de nomadische Thrithings-clans. Zijn vrouw, hoogkoningin Miriamele, is intussen ver weg in Nabban voor een bruiloft en raakt daar verstrikt in een gewelddadige opstand. Simon blijft alleen achter met een hof vol raadgevers en een dreiging die van alle kanten dichterbij komt.

Ondertussen gebeurt er iets wat in geen mensenleven eerder is voorgekomen: bij de Thrithings staat een leider op die de clans weet te verenigen, een man die Unver wordt genoemd en die van het verdeelde grasland een macht maakt. En in het noorden verzamelen de bijna onsterfelijke Norns zich om hun eeuwenoude koningin te volgen, met de Hayholt — Simons eigen burcht — als doel. Daarnaast lopen er verhaallijnen over Hernystir, waar een duistere cultus voet aan de grond krijgt, en over een zoektocht met gevolgen voor de kinderen van Josua en Vorzheva, personages die lezers van de oude trilogie zullen herkennen.

Williams vlecht ongeveer een dozijn gezichtspunten door elkaar, verspreid over het hele continent. Kirkus prees de diepgang van de personages, de ingewikkelde plot en de rijke wereldopbouw, en vergeleek de uitgewerkte geschiedenis van Osten Ard met die van Midden-aarde en Westeros, maar waarschuwde ook: met ruim zeshonderd bladzijden verliest het boek in sommige passages vaart, en het slot is geen afronding maar een adempauze.

Empire of Grass volgt direct op The Witchwood Crown en is niet los te lezen. Het is het middenstuk van een reeks van vier, geschreven door een auteur die openlijk toegeeft dat zijn trilogieën de neiging hebben uit vier delen te bestaan.

De opbouw van het boek vraagt geduld. Williams springt tussen hoven, legerkampen, bossen en tunnels, en houdt daarbij tientallen personages in de lucht, van dienstmeisjes en schildknapen tot koninginnen en onsterfelijke priesters. Die breedte is tegelijk de charme en het risico van de reeks: wie van een strak plot houdt, zal soms verlangen naar meer tempo, terwijl lezers die zich graag in een wereld nestelen precies krijgen waar ze voor komen. Empire of Grass verscheen bij DAW Books en werd, net als de andere delen, ook in het Nederlands taalgebied vooral in het Engels gelezen; de reeks kwam wel volledig in Duitse vertaling uit.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,00 ↑ Terug naar de volgorde

Het derde deel van The Last King of Osten Ard, verschenen in 2022, begint precies waar Empire of Grass ophield, met de helden en heldinnen verspreid over alle uithoeken van het continent. Niemand weet precies waar de anderen zijn, en juist die verstrooiing maakt het Hoge Koninkrijk kwetsbaar op het slechtst denkbare moment.

De Norns zijn vanuit het noorden in opmars. Ze bedreigen zowel de Hayholt, de burcht van de mensenkoningen, als de laatste vesting van de Sithi, hun eigen onsterfelijke verwanten, met wie ze een oude en bittere rekening hebben. Uit het oosten dringen de verenigde Thrithings-clans op, in het zuiden woedt burgeroorlog in Nabban, en in Hernystir is het gezag in handen gekomen van mensen die met oude, donkere krachten spelen. Hoogkoning Simon zou in die situatie het voortouw moeten nemen, maar hij is verlamd door verdriet en verlies en komt nauwelijks tot handelen, terwijl zijn bondgenoten zich mobiliseren en zijn vijanden de ruimte nemen.

Voor prins Morgan is dit het boek waarin hij eindelijk groeit. De verwende erfgenaam uit de eerdere delen wordt gedwongen keuzes te maken zonder dat iemand hem redt, en die ontwikkeling is een van de sterkste lijnen in het verhaal. Ook de Norns krijgen opnieuw ruimte: waar ze in de oude trilogie vooral een gezichtloze dreiging waren, toont Williams hier hun onderlinge verdeeldheid, hun politiek en hun twijfels, waardoor ze eerder tragisch dan monsterlijk worden.

De titel verwijst naar een plek waarheen verschillende verhaallijnen zich bewegen, een afgesloten dal met een geschiedenis die ouder is dan alle rijken van Osten Ard bij elkaar. Waarom de Norn-koningin daar zo op gebrand is, is de vraag die het boek voortdrijft.

Een waarschuwing is op zijn plaats. Williams moest een te omvangrijk manuscript splitsen, waardoor Into the Narrowdark meer aanvoelt als een halve roman dan als een afgerond deel: verhaallijnen blijven bewust open en veel antwoorden komen pas in het slotdeel, The Navigator's Children. Wie de reeks leest, doet er goed aan het laatste boek al klaar te leggen. Voorkennis van The Witchwood Crown en Empire of Grass is hier onmisbaar; dit deel is niet zelfstandig te volgen.

Into the Narrowdark verscheen in juli 2022 bij DAW Books in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Williams had op dat moment al publiekelijk toegegeven dat hij, net als bij Memory, Sorrow and Thorn, opnieuw in een trilogie van vier delen was beland: het materiaal bleef groeien en het laatste boek liet zich niet in één band persen. Voor lezers betekent dat vooral dat deel drie en deel vier als één geheel functioneren. Wie met de reeks begint, houdt het beste de volgorde aan van The Witchwood Crown, Empire of Grass, Into the Narrowdark en The Navigator's Children.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,99 ↑ Terug naar de volgorde

Met The Navigator's Children sloot Tad Williams in november 2024 zijn vierdelige terugkeer naar Osten Ard af. De situatie waarin het boek opent, is uitzichtloos. De Hayholt, ooit de zetel van de onsterfelijke Sithi en nu de hoofdstad van het mensenrijk, wordt belegerd door de Norns. Simon, Miriamele en hun kleinzoon Morgan zijn van elkaar gescheiden en hebben alle drie reden om te geloven dat de anderen zijn omgekomen.

Terwijl de aandacht van de hele wereld naar die belegering gaat, richt de dodenbleke Norn-koningin Utuk'ku zich op iets anders: Tanakirú, het Dal der Nevels, een raadselachtig en fataal oord waar volgens haar het antwoord ligt op de vraag die haar oorlog werkelijk drijft. Koningin Miriamele haast zich intussen naar de Hayholt om de burcht te redden en de verraderlijke edelman Pasevalles te grijpen, maar ontdekt bij aankomst dat hij haar te snel af is geweest.

In Tanakirú zelf lopen prins Morgan en Nezeru, een afvallige Norn-strijdster, steeds dieper het dal in. Hun band is iets geworden wat geen van beiden had voorzien, en wat ze onderweg tegenkomen is afwisselend wonderlijk en afschuwelijk. Uiteindelijk staan ze oog in oog met het eeuwenoude geheim dat de oorlog van de Norn-koningin heeft ontstoken, een geheim dat niet alleen voor stervelingen maar ook voor onsterfelijken verwoestend kan uitpakken.

Het boek voert de vele verhaallijnen van de reeks samen en wisselt daarbij tussen personages uit Memory, Sorrow and Thorn en de vele nieuwe figuren die sinds The Witchwood Crown zijn bijgekomen. Recensenten noemden de afronding menselijk van toon: er is gevaar en er is kwaad, maar er zijn ook personages die het beter willen maken zonder zekerheid dat het lukt. De oplossingen komen voort uit de geschiedenis en de mythologie die Williams sinds 1988 heeft opgebouwd, niet uit toevalligheden.

Dit is nadrukkelijk geen instapboek. The Navigator's Children veronderstelt kennis van de drie voorgaande delen en levert het meeste op voor wie ook de oorspronkelijke trilogie heeft gelezen. Publishers Weekly noemde het panoramisch en vaak ontroerend; voor lezers die al sinds The Dragonbone Chair meegaan, is dit het slotakkoord van een verhaal dat zich over decennia heeft uitgestrekt.

Het boek verscheen op 12 november 2024 in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk bij DAW Books, onderdeel van Astra Publishing House. Daarmee kwam een einde aan een verhaal dat in 1988 begon met The Dragonbone Chair en dat Williams na een onderbreking van meer dan twintig jaar weer oppakte. Naast de vier hoofddelen horen bij deze latere periode ook de kortere romans The Heart of What Was Lost en Brothers of the Wind, die respectievelijk de nasleep van de oude oorlog en een veel oudere Sithi-geschiedenis behandelen. De reeks verscheen in Duitsland in twee banden per deel.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 19,99 ↑ Terug naar de volgorde