Foundation op volgorde

In een verre toekomst heeft de wiskundige Hari Seldon een nieuwe wetenschap ontwikkeld, psychohistorie, waarmee hij op basis van massapsychologie en statistiek de grote lijnen van de toekomst kan voorspellen. Zijn berekeningen wijzen op de onvermijdelijke ineenstorting van het Galactische Keizerrijk, gevolgd door dertigduizend jaar chaos, tenzij er wordt ingegrepen. Om die duistere periode te bekorten tot slechts duizend jaar, laat Seldon twee "Stichtingen" oprichten aan tegenovergestelde uiteinden van de melkweg, die de kennis van de mensheid moeten bewaren en later een nieuw rijk moeten opbouwen.

Het verhaal volgt de eerste Stichting, gevestigd op de afgelegen, grondstofarme planeet Terminus, in de eeuwen na haar oprichting. Wat begint als een groep geleerden die een encyclopedie samenstelt, groeit uit tot een samenleving die moet leren overleven te midden van machtige, aftakelende koninkrijken in haar omgeving. Telkens wanneer de Stichting in een schijnbaar uitzichtloze crisis belandt, blijkt er een houvast te bestaan in de opgenomen boodschappen die Seldon jaren tevoren, met zijn voorspellingen in het achterhoofd, heeft achtergelaten.

Het boek bestaat uit een reeks met elkaar verbonden verhalen die telkens decennia verder in de tijd springen en telkens een nieuwe generatie leiders van de Stichting volgen: van de sluwe eerste burgemeester die de jonge kolonie voor onderwerping behoedt, via handelaars die technologie inzetten als machtsmiddel op verre werelden, tot een koopman-diplomaat die de grenzen van de Stichting verder verlegt. Steeds opnieuw draait het om dezelfde vraag: hoe overleeft een kwetsbare buitenpost tussen grotere, vijandige machten, en in hoeverre ligt de uitkomst al vast in Seldons berekeningen?

Foundation, oorspronkelijk gepubliceerd als losse verhalen in de jaren veertig, legde de basis voor een van de invloedrijkste sciencefictionreeksen ooit en introduceerde ideeën over de cyclische opkomst en ondergang van beschavingen die tot op vandaag in het genre worden nagevolgd. De nadruk ligt niet op actie of op personages die het hele boek door terugkeren, maar op ideeën, strategie en de spanning tussen vrije wil en een voorspelde toekomst. Voor lezers die voor het eerst kennismaken met klassieke sciencefiction is dit een boek dat vraagt om aandacht voor concepten eerder dan voor een doorlopend persoonlijk verhaal.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 24,95 ↑ Terug naar de volgorde

Het tweede deel van de Foundation-reeks bestaat uit twee grote verhaallijnen die allebei een nieuwe fase in de ontwikkeling van de Stichting laten zien. In het eerste deel, "De generaal", stuurt het nog altijd machtige Galactisch Keizerrijk een ambitieuze en getalenteerde generaal op pad om de groeiende Stichting te onderzoeken en, als die inderdaad een bedreiging blijkt, te verslaan. Terwijl de generaal zijn campagne voorbereidt, ontstaat er discussie over de vraag of Hari Seldons eeuwenoude voorspellingen een overwinning van de Stichting werkelijk garanderen, of dat menselijke ambitie en toeval nog altijd een rol kunnen spelen in de afloop.

Het tweede en langere deel, "De Muil", speelt zich ongeveer honderd jaar later af, wanneer het Keizerrijk verder is weggezakt en de Stichting is uitgegroeid tot de dominante macht in haar deel van de melkweg. De zelfgenoegzame overtuiging dat Seldons plan elke crisis automatisch tot een goed einde brengt, wordt echter op scherp gezet door het opduiken van een mysterieuze figuur die bekendstaat als de Muil: een man met een ongewone en verontrustende macht over de emoties van anderen, die de ene planeet na de andere aan zich weet te onderwerpen.

Terwijl de Stichting worstelt om deze onvoorziene dreiging het hoofd te bieden, reist een klein gezelschap vluchtelingen, onder wie de vastberaden Bayta Darell en de wetenschapper Ebling Mis, kriskras door de melkweg op zoek naar aanwijzingen over een tot dan toe grotendeels theoretische tweede Stichting, waarvan gezegd wordt dat die zich ergens aan het andere uiteinde van de melkweg bevindt en misschien de enige is die de Muil nog een halt kan toeroepen.

Foundation and Empire draait de zekerheden van het eerste boek om: waar Seldons plan daar leek te functioneren als een onwrikbaar mechanisme, laat dit deel zien wat er gebeurt wanneer de werkelijkheid een variabele bevat die niemand heeft zien aankomen. Het boek bouwt gestaag spanning op rond de vraag of het lot van de melkweg werkelijk vastligt, of dat één onvoorspelbare kracht alles kan veranderen, en eindigt op een cruciaal keerpunt voor de hele reeks.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 13,95 ↑ Terug naar de volgorde

Het derde deel van de oorspronkelijke Foundation-trilogie is opnieuw in twee delen opgebouwd en draait volledig om de vraag die aan het einde van het vorige boek onbeantwoord bleef: waar bevindt de geheimzinnige Tweede Stichting zich, en wie zal haar het eerst vinden? In "Zoektocht door de Muil" gaat de machtige mutant die in het vorige boek de eerste Stichting wist te onderwerpen zelf op zoek, met twee volgelingen die hij naar de vermoedelijke locatie stuurt, in de overtuiging dat hij zo definitief elke bedreiging voor zijn heerschappij kan uitschakelen.

In "Zoektocht door de Stichting" is de Muil verdwenen en de eerste Stichting weer op eigen benen komen te staan, maar de herinnering aan zijn heerschappij heeft een diep wantrouwen achtergelaten. Een select groepje binnen de Stichting raakt ervan overtuigd dat de Tweede Stichting, die over mentale vermogens zou beschikken vergelijkbaar met die van de Muil, nog altijd op de achtergrond aan de touwtjes trekt en de gebeurtenissen in de melkweg naar haar hand zet. Vanuit die achterdocht zet de Stichting een eigen, geheime zoektocht op, waarbij niet iedereen kan worden vertrouwd en de grens tussen bondgenoot en tegenstander voortdurend verschuift.

Beide verhaallijnen draaien om dezelfde kernvraag die de hele reeks doortrekt: hoeveel ruimte is er voor vrije wil en toeval binnen een plan dat honderden jaren vooruit is berekend, en wat gebeurt er wanneer de spelers binnen dat plan zelf beginnen te twijfelen aan wat werkelijkheid is en wat afleiding? Asimov bouwt beide zoektochten op als een mysterie waarin de lezer, net als de personages, voortdurend moet heroverwegen wie werkelijk de touwtjes in handen heeft.

Als afsluiting van de oorspronkelijke trilogie brengt Second Foundation de eerdere twee boeken tot een afronding en beantwoordt het de vragen die sinds het eerste deel zijn opgebouwd over Seldons plan en de rol van de Tweede Stichting daarin. Het boek bevestigt Asimovs reputatie als schrijver van ideeënrijke, plotgedreven sciencefiction, en vormt met de twee voorgaande delen een van de invloedrijkste trilogieën in de geschiedenis van het genre. Decennia later schreef Asimov nog twee vervolgen en twee voorgeschiedenissen; het verhaal gaat verder in Foundation's Edge (1982).

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,52 ↑ Terug naar de volgorde

Ruim dertig jaar na Second Foundation keerde Isaac Asimov terug naar zijn melkweg. Jarenlang hadden lezers en uitgevers aangedrongen op een vervolg, en in juni 1982 verscheen Foundation's Edge bij Doubleday. Het werd zijn eerste boek op de bestsellerlijst van The New York Times, na meer dan 260 eerdere titels, en het won in 1983 de Hugo Award en de Locus Award voor de beste sciencefictionroman.

Het verhaal speelt vijfhonderd jaar na de oprichting van de Stichting. Op Terminus regeert burgemeester Harla Branno, wier beleid net is bevestigd door de goede afloop van een nieuwe Seldoncrisis. Alles lijkt volgens plan te verlopen, en precies dat zit raadslid Golan Trevize dwars. Hij is ervan overtuigd dat de Tweede Stichting, die vrijwel iedereen voor verdwenen houdt, nog bestaat en in het geheim aan de touwtjes trekt. Wanneer hij dat in de raad hardop zegt, laat Branno hem wegens verraad arresteren. Vervolgens stuurt ze hem de ruimte in, met een opdracht die ze niet openlijk kan geven.

Trevize krijgt gezelschap van Janov Pelorat, een wereldvreemde geschiedkundige die zijn leven heeft gewijd aan een oude vraag: waar ligt de Aarde, de planeet waarvan de mensheid zou afstammen? Op geen enkele sterrenkaart komt die naam nog voor. Met een geavanceerd, door een computer bestuurd ruimteschip gaan de twee op pad, Trevize op zoek naar de Tweede Stichting en Pelorat naar de Aarde. Branno laat hen ondertussen schaduwen.

Op Trantor blijkt intussen dat de Tweede Stichting wel degelijk bestaat, maar zelf ook ongerust is. De ambitieuze spreker Stor Gendibal vindt aanwijzingen dat iemand anders ingrijpt in het plan van Seldon, een macht die nog sterker zou zijn dan de Tweede Stichting zelf en waarvan niemand de bedoelingen kent. Zijn collega's willen er aanvankelijk niets van weten, maar uiteindelijk gaat ook hij op pad. Zo komen drie partijen, elk met eigen motieven en eigen wantrouwen, op hetzelfde spoor terecht.

Foundation's Edge is langer en trager dan de oorspronkelijke verhalen, met veel gesprekken waarin personages elkaar aftasten en theorieën tegen elkaar afwegen. Asimov gebruikt die ruimte om de vragen op te pakken die de trilogie openliet: hoe vrij zijn mensen als hun toekomst al is uitgerekend, en wie bepaalt eigenlijk de koers van de geschiedenis? Met de zoektocht naar de vergeten Aarde legt hij bovendien de eerste lijnen naar zijn robotverhalen, een verband dat in de latere delen verder wordt uitgewerkt.

Het boek is geschreven als vervolg op de trilogie en leest het best na Second Foundation. Het eindigt met een open vraag die rechtstreeks overloopt in Foundation and Earth.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,59 ↑ Terug naar de volgorde

Foundation and Earth verscheen in oktober 1986, vier jaar na Foundation's Edge, en pakt het verhaal direct daarna weer op. In de tijd van het verhaal is het het laatste deel van de hele Foundation-cyclus: geen ander boek speelt later.

Golan Trevize heeft aan het einde van het vorige boek een beslissing genomen over de toekomst van de melkweg, en hij heeft er geen rust over. Hij koos op intuïtie, en hij wil weten of die intuïtie klopte. Volgens hem ligt het antwoord bij de Aarde, de oorsprong van de mensheid, die uit alle archieven lijkt te zijn gewist. Samen met de geschiedkundige Janov Pelorat en met Bliss, een jonge vrouw die ze in het vorige deel leerden kennen, vertrekt hij opnieuw.

Het boek is opgebouwd als een reis langs een reeks werelden, elk een eigen, afgesloten samenleving. Op Comporellon, dat zich de oudste bewoonde planeet van de melkweg noemt, lopen de reizigers eerst vast in bureaucratie en wantrouwen, maar ze krijgen er ook een eerste aanwijzing: de coördinaten van drie zogeheten Spacer-werelden, planeten die in een ver verleden door de eerste kolonisten werden bewoond. Daarna volgen bezoeken aan Aurora, Solaria en Melpomenia, verlaten of verwilderde plekken waar ze telkens ontdekken hoe ver de mensheid in de loop van de eeuwen van zichzelf is afgedreven, en waar meer dan eens hun leven op het spel staat.

Lezers van Asimovs robotromans zullen hier namen herkennen. Aurora en Solaria waren het decor van The Robots of Dawn en The Naked Sun, en Foundation and Earth laat zien wat er duizenden jaren later van die werelden is geworden. Zo smeedt Asimov zijn robotverhalen, zijn romans over het Galactische Rijk en de Foundation-reeks nadrukkelijk aaneen tot één toekomstgeschiedenis.

Tussen de avonturen door draait het boek om gesprekken. Trevize is de achterdochtige, eigenzinnige individualist die niets aanneemt zonder bewijs; Bliss vertegenwoordigt een heel andere opvatting over wat een mens en een samenleving zijn; Pelorat probeert te bemiddelen en is vooral gelukkig dat hij eindelijk op zoek kan naar de planeet waarover hij zijn hele leven las. Hun discussies over vrijheid, verbondenheid en wat de mensheid op de lange duur nodig heeft, vormen de eigenlijke kern van het boek.

Wie de reeks in publicatievolgorde leest, sluit hiermee de hoofdlijn af. Asimov schreef daarna nog twee boeken, maar die gaan in de tijd terug, naar het leven van Hari Seldon. Foundation and Earth veronderstelt dat de lezer Foundation's Edge kent; zonder dat deel mist de reis haar aanleiding en komen de keuzes van Trevize uit de lucht vallen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,63 ↑ Terug naar de volgorde

In 1988 ging Isaac Asimov voor het eerst terug in de tijd. Prelude to Foundation vertelt het verhaal van Hari Seldon, de wiskundige wiens plan de hele reeks draagt, op het moment dat hij zelf nog niet weet wat dat plan zal worden. In de tijd van het verhaal is het het eerste boek van de Foundation-cyclus.

Het is het jaar 12.020 van het Galactische Tijdperk. Keizer Cleon I regeert vanaf Trantor, een planeet die volledig is overdekt met stad en die het bestuurlijke hart vormt van een rijk van talloze werelden. De jonge Seldon presenteert op een wiskundecongres een artikel over psychohistorie: het idee dat je met wiskunde, in theorie, de toekomst van grote groepen mensen zou kunnen voorspellen. Hij benadrukt zelf dat het niet meer is dan een theoretische mogelijkheid, en dat hij nog geen idee heeft hoe je het in de praktijk zou moeten doen.

Dat maakt voor de machthebbers weinig uit. De keizer en zijn eerste minister, Eto Demerzel, zien in een man die de toekomst zou kunnen voorspellen vooral een politiek instrument. Seldon wordt bij de keizer ontboden, en kort daarna moet hij onderduiken. Een journalist, Chetter Hummin, overtuigt hem ervan dat hij in gevaar is, helpt hem te verdwijnen en brengt hem in contact met de historica Dors Venabili, die hem moet beschermen.

Wat volgt is een tocht door Trantor zelf. De planeet is verdeeld in sectoren met elk een eigen cultuur, eigen gewoonten en eigen leiders: de Streeling-universiteit, het in zichzelf gekeerde Mycogen met zijn oude heilige boek, de arbeiderssector Dahl en het machtige Wye aan de zuidpool. In elke sector stuiten Seldon en Venabili op nieuwe gevaren, maar ook op nieuwe stukjes van de puzzel. Seldon zoekt naar sporen van de oorspronkelijke wereld waar de mensheid vandaan kwam, in de hoop dat een kleinere, overzichtelijkere samenleving hem op weg kan helpen. In Dahl ontmoet hij bovendien een straatjongen, Raych, die een belangrijke plaats in zijn leven krijgt.

Prelude to Foundation is lichter en avontuurlijker van toon dan de oorspronkelijke trilogie en leest als een achtervolgingsverhaal vol ideeën. Asimov bouwt hier verder aan de brug tussen de Foundation-cyclus en zijn robotverhalen, een verband dat hij in Foundation's Edge en Foundation and Earth al had gelegd. Het boek werd genomineerd voor de Locus Award.

Het is zonder voorkennis te lezen en wordt daarom ook wel als instap in de reeks aanbevolen. Wie in publicatievolgorde leest, ontdekt echter meer: veel van wat Seldon hier tegenkomt, krijgt extra betekenis voor wie de latere delen al kent. Het vervolg, Forward the Foundation, verscheen in 1993.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,79 ↑ Terug naar de volgorde

Forward the Foundation verscheen in 1993, kort na de dood van Isaac Asimov, en is het laatste boek dat hij schreef. Het is de tweede van de twee voorgeschiedenissen bij de Foundation-reeks en sluit in de tijd direct aan op het begin van het allereerste deel, Foundation.

Net als dat eerste boek is het opgebouwd uit afzonderlijke delen met flinke tijdsprongen ertussen, maar hier beslaan ze samen één mensenleven: dat van Hari Seldon. Het verhaal begint acht jaar na Prelude to Foundation. Seldon is hoogleraar wiskunde aan de Streeling-universiteit op Trantor en werkt met een kleine groep aan de psychohistorie, die nog altijd meer belofte is dan werkelijkheid. Zijn naaste medewerker Yugo Amaryl maakt zich zorgen over de positie van eerste minister Eto Demerzel, die door een nieuwe politieke beweging onder vuur wordt genomen. Zo raakt Seldon, tegen zijn zin, verstrikt in de politiek van het keizerlijke hof, en die laat hem niet meer los.

In de tientallen jaren die volgen verandert het Rijk ingrijpend. Seldon bekleedt een tijd een functie waar hij nooit om heeft gevraagd, en ziet van dichtbij hoe het bestuur van de melkweg hapert en verbrokkelt. Ondertussen groeit de psychohistorie van gedachte-experiment uit tot een werkend instrument, en daarmee tot het fundament van wat later het plan van Seldon zal heten: een poging om de duistere eeuwen na de val van het Rijk zo kort mogelijk te maken.

Het boek is ook een verhaal over ouder worden. Seldon verliest gaandeweg de steun van instellingen en de nabijheid van mensen die hem dierbaar zijn, en staat steeds vaker alleen voor zijn project. Zijn kleindochter Wanda speelt in het latere deel van het boek een belangrijke rol. Critici hebben erop gewezen dat Seldon hier veel van Asimovs eigen opvattingen lijkt te verwoorden; het boek wordt daarom vaak gelezen als een persoonlijk afscheid van de schrijver van zijn bekendste personage.

Wie de reeks kent, ziet hier waar de losse draden uit de trilogie beginnen: hoe het plan van Seldon tot stand kwam, waarom er twee stichtingen nodig waren en waarom de tweede zo goed verborgen moest blijven. De laatste bladzijden sluiten aan op de openingsscène van Foundation, zodat de cirkel rond is.

Forward the Foundation werd, net als Asimovs andere late romans, een bestseller op de lijst van The New York Times. In de publicatievolgorde is het het zevende en laatste boek van de reeks; wie chronologisch leest, leest het als tweede, direct na Prelude to Foundation.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,02 ↑ Terug naar de volgorde