Frieda Klein op volgorde

Frieda Klein leidt een leven dat tot achter de komma is ingericht. Ze is psychoanalytica in Londen, luistert voor de kost naar andermans binnenwereld en houdt haar eigen bestaan zo geordend dat er geen ruimte is voor toeval. Die ordening loopt in dit eerste deel spaak. Een van haar patiënten vertelt haar over terugkerende dromen waarin een klein kind voorkomt: een jongetje met rood haar en sproeten. Kort daarna verdwijnt in Londen een jongetje dat precies aan die beschrijving voldoet.

Frieda weet niet wat ze met dat gegeven aan moet. Alles wat in haar spreekkamer wordt gezegd, valt onder haar beroepsgeheim, en een droom is geen bewijs. Toch laat de gelijkenis zich niet wegredeneren, en uiteindelijk stapt ze ermee naar de politie. Daar treft ze inspecteur Karlsson, die aanvankelijk weinig ziet in een psychoanalytica met een verhaal over dromen, maar wel met lege handen staat. Uit het onderzoek komt bovendien een oude zaak bovendrijven: tweeëntwintig jaar eerder verdween in dezelfde stad een meisje, en dat onderzoek liep dood.

Vanaf dat moment draait het boek om drie vragen die Nicci French langzaam op elkaar laat inwerken. Kan iemand die getraind is in het luisteren naar wat mensen niet zeggen, de politie werkelijk verder helpen? Wat verbindt die verdwijning van tweeëntwintig jaar geleden met het heden? En is de jongen nog in leven? Het antwoord daarop laat het boek lang open, en de spanning komt minder uit achtervolgingen dan uit gesprekken waarin iets net niet klopt.

Frieda zelf is de vondst van de reeks. Ze is gesloten, koppig en slecht in samenwerken, ze slaapt nauwelijks en kent Londen tot in de verdwenen rivieren onder het asfalt. Om haar heen bouwen de schrijvers een vaste kring op van vrienden, collega's en patiënten die in de volgende delen terugkeren, waaronder haar nichtje Chloë en huisvriend Josef. Die kring maakt de reeks meer dan een aaneenschakeling van zaken.

De schrijvers houden het geweld grotendeels buiten beeld en richten zich op de gevolgen ervan: een gezin dat wacht, een politieapparaat dat onder druk staat en een therapeut die gewend is te zwijgen en nu moet spreken.

Blauwe maandag verscheen in 2011 en opende een reeks van acht delen waarin elke titel naar een dag van de week verwijst. Nicci French is het schrijversduo Nicci Gerrard en Sean French, dat in Nederland al jaren voor een groot publiek schrijft; de vertalingen verschijnen bij Ambo|Anthos, en de reeks werd hier nog populairder dan in Engeland. De acht boeken vormen samen één doorlopend verhaal met één tegenstander, en de gebeurtenissen uit dit deel werken door tot in het slotdeel. Daarom is dit onmiskenbaar het beginpunt: wie met een later deel instapt, mist niet alleen de zaak maar ook de reden waarom Frieda in de rest van de reeks zo op haar hoede is. Als psychologische thriller staat het boek op zichzelf, met een gewone Londense buurt als decor en een zoektocht die vooral in hoofden plaatsvindt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,77 ↑ Terug naar de volgorde

In een verwaarloosd huis in Oost-Londen zit een dode man in een leunstoel. Het huis is van Michelle Doyce, een kwetsbare vrouw met ernstige psychische problemen, die het lichaam behandelt als een logé en niet in staat is uit te leggen hoe hij daar terecht is gekomen. Al snel blijkt dat de man ergens anders is gestorven en pas daarna naar binnen is gebracht. Zijn naam kent niemand, papieren zijn er niet, en identificatie loopt vast.

Inspecteur Karlsson heeft iemand nodig die met Michelle kan praten zonder haar te verliezen in haar eigen verwarring, en hij belt Frieda Klein. Zij is de enige die geduld genoeg heeft om te horen wat er tussen Michelles zinnen door wordt verteld. Ondertussen komt de politie langzaam achter de identiteit van het slachtoffer, en dat maakt de zaak eerder groter dan kleiner: de man was geen onschuldige voorbijganger maar een handige oplichter die jarenlang geld en vertrouwen wegnam bij mensen die toch al kwetsbaar waren.

Frieda gaat de mensen af die hij heeft gebruikt. Elk van hen had een reden om hem te haten, elk van hen vertelt een net iets ander verhaal, en hoe verder ze in dat verleden graaft, hoe duidelijker het wordt dat zij zelf niet buiten de zaak staat. Haar positie verandert daarmee van adviseur in betrokkene, en in het tweede deel van het boek loopt ze reëel gevaar.

Nicci French laat de twee verhaallijnen, de dode in de leunstoel en het spoor van slachtoffers, elkaar geleidelijk raken. Het tempo is bedaard, de spanning komt uit gesprekken en uit het groeiende ongemak dat er iemand is die Frieda beter kent dan omgekeerd. De vaste bijfiguren keren terug, en de verhouding tussen Frieda en Karlsson krijgt meer lading: hij heeft haar nodig, zij wil eigenlijk niet, en beiden weten dat de samenwerking hun niet in dank wordt afgenomen door de politieleiding.

Michelle Doyce is daarbij meer dan een decorstuk. Via haar laten de schrijvers zien hoe mensen met ernstige psychische problemen tussen instanties in kunnen vallen, en hoe makkelijk iemand die niet begrepen wordt van getuige tot verdachte wordt gemaakt. Dat thema keert in de reeks vaker terug.

Dinsdag is voorbij verscheen in 2012 in Nederlandse vertaling en is het tweede deel van de achtdelige reeks rond Frieda Klein. Het verhaal is als zaak zelfstandig te volgen, maar de Nederlandse Wikipedia merkt terecht op dat de verwevenheid met Blauwe maandag zo groot is dat het weinig zin heeft hier te beginnen. Verschillende draden uit het eerste deel worden hier opgepakt, en een aantal keuzes van Frieda is alleen te begrijpen als je weet wat haar daarvoor is overkomen. Wie de reeks op volgorde leest, ziet in dit deel bovendien voor het eerst duidelijk het patroon dat de acht boeken bij elkaar houdt: elke zaak brengt Frieda dichter bij iets uit haar eigen leven dat ze liever gesloten houdt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,90 ↑ Terug naar de volgorde

Een woensdagmiddag, een open voordeur, een auto die gewoon op de oprit staat. Tiener Dora Lennox komt thuis uit school en merkt meteen dat het huis te stil is. In de keuken vindt ze haar moeder Ruth, dood. Het is een gewelddadige dood in een doodgewoon gezin, en dat is precies wat het onderzoek zo lastig maakt: wie zou een huisvrouw zonder vijanden willen vermoorden?

Inspecteur Karlsson krijgt de zaak en ontdekt dat Ruth Lennox een leven leidde waar haar man en kinderen niets van wisten. Dat maakt van het rouwende gezin in één klap een verzameling verdachten, en het onderzoek verschuift naar de vraag wie er wat wist. Karlsson vraagt Frieda Klein erbij, al is zij daar op dat moment nauwelijks toe in staat: ze herstelt van wat haar in de vorige zaak is overkomen, ze twijfelt aan haar eigen oordeel en ze houdt iedereen op afstand, ook de mensen die om haar geven.

Daarnaast loopt een tweede verhaallijn die Frieda niet loslaat. Een van haar patiënten vertelt iets wat zij niet kan plaatsen, en zij begint zich af te vragen of er in Londen al jaren iemand rondloopt die meerdere vrouwen heeft gedood zonder dat iemand de moorden met elkaar heeft verbonden. De politie ziet er niets in. Zij heeft geen bewijs, alleen een patroon dat ze meent te herkennen, en haar eigen geschiedenis maakt haar geen betrouwbare getuige. Het boek draait daarmee net zo goed om de vraag of Frieda zichzelf nog kan vertrouwen als om de vraag wie Ruth Lennox heeft vermoord.

Nicci French wisselt die twee lijnen af zonder haast. Het huiselijke onderzoek geeft een scherp beeld van een gezin dat elkaar amper kent, terwijl Frieda's zoektocht een kille, onderhuidse spanning opbouwt. De vaste kring rond Frieda krijgt opnieuw ruimte, en haar verhouding tot de politie wordt ongemakkelijker: ze wordt gebruikt zolang ze nuttig is en aan de kant gezet zodra ze lastig wordt.

Met bijna vijfhonderd bladzijden is dit een van de dikkere delen, en die ruimte gebruikt het duo om het gezin Lennox van binnenuit te laten zien: een man die zijn eigen huwelijk niet blijkt te kennen en kinderen die elk op hun eigen manier met de ontdekking omgaan.

Wachten op woensdag verscheen in 2013 en is het derde deel van de achtdelige reeks. Meer dan de eerste twee boeken werkt dit deel als schakel: het sluit een aantal draden af en opent er nieuwe die pas in latere delen tot hun recht komen. Beginnen met dit boek is daarom af te raden, want zowel Frieda's toestand als de argwaan van de politie tegen haar komt rechtstreeks voort uit de twee voorgaande zaken. Wie de reeks vanaf het begin volgt, merkt hier dat de boeken steeds minder losse detectives worden en steeds meer hoofdstukken in één lang verhaal.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,65 ↑ Terug naar de volgorde

Een vrouw die Frieda al sinds de middelbare school niet meer heeft gesproken, staat opeens in Londen voor haar deur. Haar dochter Becky is volledig vastgelopen, niemand weet waarom, en de moeder hoopt dat een oude klasgenote met een praktijk in de psychoanalyse raad weet. Frieda weegt het lang af, want ze heeft goede redenen om die wereld niet meer binnen te gaan, maar stemt uiteindelijk toe.

In de gesprekken met Becky herkent ze meer dan haar lief is. Wat het meisje vertelt, lijkt zo sterk op iets uit haar eigen jeugd dat Frieda tot een onaangename conclusie komt: het zou om dezelfde dader kunnen gaan, iemand die al meer dan twintig jaar ongestoord in hetzelfde stadje woont. Daarmee moet zij terug naar de plek waar ze weg is gegaan en waar ze nooit meer wilde komen.

Het stadje waar zij opgroeide is het echte decor van dit vierde deel. Frieda zoekt haar oude klasgenoten op, mensen die inmiddels middelbaar zijn, kinderen hebben en een plek in de gemeenschap hebben verworven, en ze stelt vragen die niemand van haar wil horen. Iedereen heeft zijn eigen versie van die jaren, en bijna niemand heeft er belang bij die versie te herzien. Ze ontmoet ook haar familie weer, wat het verblijf er niet lichter op maakt. Hoe langer ze blijft, hoe zekerder ze weet dat degene die ze zoekt tussen deze bekenden zit.

Recensenten noemden dit deel het meest indringende tot dan toe, juist omdat het zo dicht bij Frieda zelf blijft. De zaak is niet langer iets wat zij van een afstand analyseert; ze is er zelf partij in, en dat verandert ook de toon. Nicci French tekent en passant scherp hoe wreed vriendschappen tussen tieners kunnen zijn en hoe lang die wreedheid meegaat, zonder het verhaal te laten ontsporen in aanklacht.

Nederlandse recensenten roemden de geloofwaardige omgeving en de uitgewerkte bijfiguren; het stadje voelt als een echte plaats met een echt geheugen, waarin iedereen nog weet wie er twintig jaar geleden wat over wie zei.

Donderdagskinderen verscheen in 2014 en is het vierde boek van de achtdelige reeks. Als zaak is het redelijk zelfstandig te lezen, meer dan het tweede en derde deel, maar de emotionele lading ervan komt pas volledig binnen als je weet hoe gesloten Frieda in de eerdere boeken over haar verleden is geweest. Wat daar steeds werd aangestipt, wordt hier uitgeschreven. Voor de reeks als geheel is dit deel een kantelpunt: de vaste tegenstander blijft op de achtergrond aanwezig, terwijl de kern van het verhaal verschuift van de Londense zaken naar de vraag wie Frieda Klein geworden is en waarom. Wie de reeks op volgorde leest, heeft aan dit deel de meeste boodschap.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 10,99 ↑ Terug naar de volgorde

Uit de Theems vissen ze het lichaam van een man met een doorgesneden keel. Hij heeft zo lang in het water gelegen dat hij niet meer te herkennen is; gezicht, vingerafdrukken en kleding leveren niets op. Het enige aanknopingspunt is een ziekenhuisbandje om zijn pols, en op dat bandje staat een naam. Niet die van hem, maar die van Frieda Klein.

Daarmee begint het vijfde deel op een plek waar de reeks nog niet eerder was: Frieda is geen adviseur van de politie meer, maar verdachte. Ze blijkt het slachtoffer te hebben gekend, en die connectie is precies persoonlijk genoeg om haar in een onmogelijke positie te brengen. Alles wat ze zegt kan tegen haar worden gebruikt, alles wat ze verzwijgt ook. Bij de politie heeft ze na de voorgaande jaren weinig krediet meer over; er zijn er die haar allang beu zijn en die dit dossier met zichtbaar genoegen openslaan.

Wat haar rest, zijn haar vrienden. De vaste kring rond Frieda, opgebouwd sinds het eerste deel, komt in dit boek voor het eerst echt in actie: mensen die hun eigen belangen opzij zetten om haar te helpen uitzoeken wie de dode man was en hoe zijn dood met haar naam verbonden raakte. Dat maakt van deze thriller ook een boek over loyaliteit, over wat je bereid bent te riskeren voor iemand die zelf nooit om hulp vraagt.

Nicci French houdt het tempo hoog en bouwt het plot op met een reeks wendingen die steeds net iets anders uitpakken dan verwacht. Nederlandse recensenten prezen vooral de constructie en de spanningsboog; het boek eindigt bovendien op een manier die je vrijwel dwingt om meteen aan het volgende deel te beginnen. Frieda zelf blijft daarbij de spil: eigenzinnig, zwijgzaam, 's nachts door Londen lopend, en niet te overtuigen door wie dan ook.

De Engelse titel luidt Friday on My Mind, en net als bij de andere delen zit de dag van de week in de titel verwerkt; die vaste vorm geeft de reeks een aftelritme dat vanaf dit deel voelbaar wordt.

Denken aan vrijdag verscheen in 2015 en is het vijfde boek van de reeks van acht, waarin elke titel een dag van de week noemt. Van alle delen leunt dit misschien wel het zwaarst op de voorgaande boeken. De verdenking tegen Frieda is alleen te begrijpen vanuit haar geschiedenis met de politie, en de vriendenkring die haar overeind houdt, is in de eerdere delen opgebouwd. Als losse thriller werkt het verhaal, maar wie hier instapt mist de laag die het boek zijn kracht geeft. Vanaf dit punt vormen de laatste vier delen bovendien steeds duidelijker één doorlopend verhaal met een vast slotakkoord in het vooruitzicht.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 14,70 ↑ Terug naar de volgorde

Hannah is tweeëndertig en zit al jaren in een gesloten psychiatrische inrichting. Ze werd veroordeeld voor de moord op haar moeder, haar stiefvader en haar jongere broer, een zaak die destijds vanwege het extreme geweld alle voorpagina's haalde. Het vonnis staat, het dossier is gesloten, en iedereen die erbij betrokken was, heeft de zaak achter zich gelaten.

Frieda Klein komt er bij toeval in terecht. Ze heeft een schuld openstaan bij Walter Levin, een ondoorgrondelijke man met contacten op plaatsen waar niemand precies weet wat er gebeurt, en die schuld wordt nu ingelost: Levin vraagt haar de geestelijke toestand van Hannah te beoordelen. Het lijkt een routineklus, een gesprek en een rapport. Wat Frieda in de inrichting aantreft, is iets anders. De vrouw die daar zit, is door jaren opsluiting en medicatie nauwelijks meer bereikbaar, en hoe langer Frieda naar het oude onderzoek kijkt, hoe minder vanzelfsprekend de veroordeling wordt.

Daarmee is dit zesde deel een ander soort thriller dan de eerdere. Er is geen lopend onderzoek en geen inspecteur die om hulp vraagt; er is een zaak van lang geleden, met getuigen die hun verhaal al jaren geleden hebben verteld en die er niets bij te winnen hebben om het te herzien. Frieda moet haar informatie halen bij mensen die haar liever kwijt dan rijk zijn, in een omgeving waar haar vragen als beschuldigingen klinken. Ondertussen is zij, zoals altijd in deze reeks, niet louter een buitenstaander: wat ze opgraaft, raakt haar eigen situatie.

Nicci French, het schrijversduo Nicci Gerrard en Sean French, is op zijn best in het opbouwen van dreiging zonder veel geweld in beeld te brengen, en dat gebeurt hier volop. De Nederlandse pers reageerde lovend, met vier sterren in de Volkskrant en de opmerking in Trouw dat deze schrijvers meesters zijn in het oproepen van beklemming. De inrichting zelf, met haar routines en haar afgestompte omgangsvormen, is daarbij minstens zo onbehaaglijk als de misdaad waar het om draait.

Walter Levin blijft daarbij een verontrustende figuur. Hij helpt, maar altijd met een bedoeling, en de gunst die hij Frieda vraagt terug te betalen blijkt zelden zo vrijblijvend als hij hem voorstelt. De Nederlandse vertaling is van Marja Borg en Noor Koch en telt bijna vierhonderd bladzijden.

Als het zaterdag wordt verscheen in 2016 en is het zesde deel van de achtdelige reeks; de Engelse uitgave heet Saturday Requiem en in de Verenigde Staten Dark Saturday. Het boek is qua zaak los te lezen, omdat de oude moordzaak geen kennis van de eerdere delen vergt. De positie waarin Frieda zich bevindt, haar verhouding met de politie en haar band met Levin komen echter rechtstreeks uit de voorgaande boeken voort. Voor de reeks als geheel is dit het deel waarin de spanning zich merkbaar opmaakt voor de twee slotdelen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,80 ↑ Terug naar de volgorde

De vondst ligt letterlijk onder haar voeten: in het huis van Frieda Klein, onder de vloer, wordt een lichaam aangetroffen. Dat is op zichzelf al genoeg om haar uit haar evenwicht te brengen, maar de betekenis van de vondst gaat verder. Er is nu tastbaar bewijs voor wat zij al jaren beweert en wat de politie al jaren van zich af heeft geschoven: Dean Reeve, de man die haar sinds het begin van de reeks schaduwt, leeft nog. Zijn belangstelling voor haar is nooit verdwenen.

Commissaris Crawford, die Frieda het liefst zou negeren, kan niet langer om de feiten heen. Het onderzoek wordt heropend, en dat gaat gepaard met alles waar zij een hekel aan heeft: vergaderingen, dossiers die worden herlezen, collega's die nu wel geloven wat ze eerder wegwuifden. Nog vervelender is de aandacht van de pers. Zodra de zaak bekend wordt, staat Frieda in de schijnwerpers, en om het onderzoek vooruit te helpen moet zij doen wat ze van nature weigert: in het openbaar spreken.

Die keuze heeft gevolgen, niet alleen voor haarzelf maar ook voor de mensen om haar heen. In dit zevende deel wordt duidelijk dat de reeks niet langer over losse zaken gaat maar over één langlopende confrontatie, waarin de tegenstander telkens degenen raakt van wie Frieda houdt. Nicci French laat de dreiging daarbij grotendeels buiten beeld: het onbehagen komt uit wat er niet gebeurt, uit stiltes, uit het idee dat iemand precies weet waar zij is en wat zij doet.

De vaste kring uit de eerdere boeken speelt hier een grote rol, en juist daarom snijdt het verhaal. De lezer kent deze mensen inmiddels acht jaar fictieve tijd, en dat maakt elke bedreiging concreter dan in een op zichzelf staande thriller. De Nederlandse pers reageerde enthousiast; Trouw noemde het duo meesters in het oproepen van beklemming en AD Magazine sprak van absolute top.

De publiciteit vormt daarnaast een thema op zich. Een zaak die jarenlang werd genegeerd, krijgt binnen een paar dagen een landelijk publiek, en de schrijvers laten zien hoe zo'n golf van aandacht een onderzoek net zo goed kan sturen als bewijs dat doet.

Zondagochtend breekt aan verscheen in 2017 en is het zevende deel van de reeks van acht, die in Nederland bij Ambo|Anthos uitkomt. Van alle delen is dit het minst geschikt om mee te beginnen: het verhaal draait volledig om een geschiedenis die in de zes voorgaande boeken is opgebouwd, en ook de afloop van eerdere zaken komt ter sprake. Wie de reeks op volgorde leest, krijgt hier het op één na laatste bedrijf voorgeschoteld, met een slot dat rechtstreeks doorloopt in het afsluitende deel. Het is tegelijk het boek waarin Frieda Klein het minst als therapeut en het meest als mikpunt in beeld komt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 10,99 ↑ Terug naar de volgorde

Een auto rijdt stuurloos een Londense winkelstraat in en komt tot stilstand tegen de gevel. Achter het stuur zit een man die dan al een week dood is. Kort daarna brandt op Hampstead Heath een brandstapel, met het volgende slachtoffer erop. De dodentol loopt snel op, en de politie ziet wat de lezer ook ziet: de slachtoffers zijn geen doel op zich maar berichten, gericht aan één vrouw.

Die vrouw is Frieda Klein, en zij is ondergedoken. Na alles wat er in de voorgaande delen is gebeurd, heeft zij haar huis, haar praktijk en haar vaste patronen achtergelaten om niet gevonden te worden. Dean Reeve zoekt haar. Hij weet dat zij niet zal blijven zitten terwijl anderen voor haar betalen, en dat weet zij zelf ook. Wat volgt is een jacht die twee kanten op werkt: hij zoekt haar, zij zoekt hem, en beiden gebruiken daarvoor de mensen die zij het langst kennen.

Dit achtste boek is het slot van een verhaal dat over acht delen en acht jaar is opgebouwd. Nicci French laat de vertrouwde structuur van een politieonderzoek grotendeels los; er is geen zaak die netjes wordt opgelost, maar een afrekening waar alle draden uit de eerdere boeken samenkomen. De vrienden en collega's uit de vorige delen, onder wie inspecteur Karlsson, komen daarbij zelf in de vuurlinie, en Frieda moet beslissen hoeveel zij aan anderen durft over te laten.

De Nederlandse kritiek was uitgesproken positief. LINDA schreef dat je je adem inhoudt, NRC Next noemde het een waardig afscheid waar de lezer doorheen vliegt, en de VN Detective en Thrillergids vond de ontknoping ijzingwekkend en verrassend tegelijk. Dat past bij een boek dat zijn spanning vooral haalt uit de vertrouwdheid met de hoofdpersoon: na zeven delen weet je hoe Frieda denkt, en juist daardoor voel je precies waar het mis kan gaan.

De Nederlandse vertaling is van Els van Son en Linda Broeder; het boek telt zo'n 368 bladzijden en verscheen in het Engels als Day of the Dead. De titel verwijst naar de dodenherdenking en niet langer naar een weekdag, wat meteen aangeeft dat dit deel buiten het stramien van de reeks valt.

De dag van de doden verscheen in 2018, brak met het patroon van de weekdagen in de titels en sloot de reeks af die in 2011 met Blauwe maandag begon. Dit deel laat zich niet los lezen. Vrijwel alles wat hier gebeurt, steunt op de zeven voorgaande boeken, en de eerste bladzijden verwijzen al naar gebeurtenissen die je liever zelf in de eerdere delen tegenkomt. Wie aan de reeks wil beginnen, doet er goed aan om bij het eerste boek te starten en de volgorde van de weekdagen aan te houden; dit boek is de beloning aan het eind van die route, en het is er ook als zodanig geschreven.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 13,45 ↑ Terug naar de volgorde