Graceling op volgorde

In de Zeven Koninkrijken worden af en toe kinderen geboren met twee verschillend gekleurde ogen. Zulke kinderen heten Gracelings en bezitten een buitengewone gave. Die gave kan onschuldig zijn — feilloos zwemmen, koken of rekenen — maar bij Katsa lijkt hij de wreedste van allemaal: sinds haar achtste kan ze doden met haar blote handen. Haar oom, koning Randa van de Middluns, heeft daar een gebruik voor gevonden. Katsa reist als zijn levende dreigement door het land om schuldenaars en tegenstanders te straffen. Ze verafschuwt wat ze doet, maar ziet geen uitweg.

Wat Randa niet weet, is dat Katsa in het geheim een eigen netwerk heeft opgezet. De Raad werkt over de grenzen van de koninkrijken heen en probeert onrecht te herstellen waar koningen dat nalaten. Tijdens zo'n geheime opdracht bevrijdt ze een oude man die zonder enige aanwijsbare reden is ontvoerd. Bij die actie stuit ze op prins Po van Lienid, zelf een Graceling, wiens gave voor vechten aan die van haar gewaagd is. Voor het eerst ontmoet Katsa iemand die niet bang voor haar is en die haar ook niet als wapen ziet.

Samen gaan ze uitzoeken waarom die oude man is meegenomen. Het spoor voert naar Monsea, een afgelegen koninkrijk aan de andere kant van de bergen, waar koning Leck regeert: een man met een ooglapje over wie iedereen uitsluitend goede dingen zegt. Juist die eensgezindheid begint te wringen. Wat Katsa en Po in Monsea aantreffen, dwingt hen allebei om opnieuw na te denken over wat hun gaven werkelijk zijn en hoeveel vrijheid ze hebben om er zelf over te beschikken.

Kristin Cashore debuteerde met Graceling in 2008. Het boek werd een bekende titel binnen de young adult fantasy en staat bekend om zijn koppige hoofdpersonage: Katsa vecht niet alleen tegen vijanden, maar ook tegen de verwachting dat ze zal trouwen, gehoorzamen en zich schikken. Naast geweld en macht gaan de thema's over zelfbeschikking, over het verschil tussen een gave en een lot, en over een liefdesverhouding waarin geen van beiden zich wil laten bezitten.

Graceling is het eerste deel van de Graceling Realm, een reeks die zich niet chronologisch ontvouwt. Fire, het volgende boek, speelt eerder en op een andere plek; Bitterblue pakt de draad juist op waar Graceling die loslaat. Wie in publicatievolgorde leest, begint hier, en dat is ook de volgorde waarin de onthullingen het beste tot hun recht komen.

De Zeven Koninkrijken zijn geen eenheid maar een lappendeken van vorstendommen die elkaar wantrouwen: de Middluns in het midden, het eilandrijk Lienid van Po's familie, en het afgelegen Monsea achter de bergen. Gracelings worden in die koninkrijken wettelijk eigendom van hun koning zodra hun tweede oogkleur doorkomt, en dat gegeven doet in het verhaal net zoveel werk als het vechten zelf: Katsa's strijd gaat evengoed over de vraag wie er over haar lichaam en haar tijd beschikt. Wikipedia noemt als kernthema's rechtvaardigheid, zelfontdekking, liefde en verzet tegen gezag. Van Graceling verscheen later ook een stripbewerking, gemaakt door Gareth Hinds.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,50 ↑ Terug naar de volgorde

Ver ten oosten van de Zeven Koninkrijken, achter een bergketen die vrijwel niemand oversteekt, ligt de Dells. Daar leven monsters: dieren in onnatuurlijk felle kleuren die mensen naar zich toe trekken en hun gedachten kunnen binnendringen. Fire is het laatste menselijke monster dat er nog is. Haar haar heeft de kleur van koper en vuur, iedereen die haar ziet reageert heftig, en ze kan gedachten lezen en sturen. Ze weigert die macht te gebruiken, want ze weet wat haar vader ermee heeft gedaan: hij fluisterde een koning kapot en liet een heel land ontwrichten.

Het koninkrijk is die erfenis nog niet te boven. De oude koning is dood, zijn zoon Nash zit onzeker op de troon en aan alle kanten verzamelen zich heren die hun kans ruiken. Als het hof ontdekt wat Fire kan, wordt ze gevraagd naar de hoofdstad te komen om gevangenen te ondervragen. Daarmee staat ze voor de vraag die het hele boek draagt: mag je iemands gedachten binnengaan, ook als het een oorlog kan voorkomen? Haar jeugdvriend Archer, een boogschutter die haar bezitterig bewaakt, en Nash' broer Brigan, de nuchtere bevelhebber van het leger die haar aanvankelijk wantrouwt, trekken haar elk een andere kant op.

Ondertussen duikt er in de bergen een vreemde jongen op wiens woorden anderen sturen zoals Fire dat met gedachten doet. Hij ziet in haar geen mens maar een instrument, en hij heeft plannen die veel verder reiken dan de Dells. Lezers die Graceling kennen, zullen bij hem iets herkennen; Fire verscheen in 2009 als voorgeschiedenis bij dat boek en speelt tientallen jaren eerder, met slechts één figuur die beide verhalen verbindt.

Cashore schreef hiermee een roman die minder om zwaardgevechten draait dan Graceling en meer om invloed: wie van je gehouden wordt omdat je nu eenmaal zo geboren bent, weet nooit zeker of die genegenheid echt is. Fire worstelt met haar afkomst, met de vraag of wezens als zij zouden moeten bestaan, en met de verantwoordelijkheid die bij macht hoort.

In de publicatievolgorde van de Graceling Realm staat Fire op de tweede plaats. Het boek is ook zelfstandig te lezen, maar wie eerst Graceling doet, mist niets en wint een verband dat anders pas laat oplicht.

De monsters van de Dells maken het boek ook visueel eigenaardig: een muis, een havik of een paard kan in schreeuwende kleuren geboren worden en trekt dan alle aandacht naar zich toe, met een honger die net zo groot is als zijn schoonheid. Fire is daar de menselijke versie van, en dat maakt elk gesprek dat ze voert onbetrouwbaar. Wikipedia noemt identiteit, ergens bij horen, opoffering en de last van macht als hoofdthema's. Voor lezers die van hofintriges houden, is dit het meest politieke boek uit de begindelen van de reeks: er wordt evenveel onderhandeld als gevochten.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,85 ↑ Terug naar de volgorde

Acht jaar na de gebeurtenissen uit Graceling regeert Bitterblue over Monsea. Ze is achttien, ze zit in een kasteel vol adviseurs die haar dagen vullen met papieren, en ze heeft het knagende gevoel dat er iets niet klopt. Haar vader, koning Leck, hield het land vijfendertig jaar lang in een greep waar bijna niemand over wil praten. De stukken die haar worden voorgelegd, kloppen te netjes; de mensen om haar heen wijken uit zodra het over vroeger gaat.

Daarom glipt Bitterblue 's nachts vermomd het kasteel uit, in de kleren van een bediende, om te horen wat er in de kroegen van haar eigen hoofdstad wordt verteld. Daar stuit ze op verhalenvertellers die het verleden levend houden en op een groep die de waarheid over Lecks bewind probeert te achterhalen. Onder hen is Saf, een Graceling en dief, die haar de stad laat zien zoals die werkelijk is en die niet weet wie ze is. Hoe dieper ze graaft, hoe duidelijker wordt dat de mensen die haar het trouwst dienen, ook degenen zijn die het meest te verbergen hebben.

Kristin Cashore publiceerde Bitterblue in 2012. Het boek is minder een avonturenroman dan zijn voorgangers en meer een onderzoek naar wat er met een land gebeurt als een tiran weg is. Hoe herstel je een samenleving waarin iedereen gedwongen is geweest mee te doen? Wat doe je met daders die zelf slachtoffer waren? En helpt het om alles op te schrijven, of maakt dat de wonden alleen maar opener? Katsa en Po komen terug om Bitterblue bij te staan, maar de keuzes zijn de hare.

De roman haalde de bestsellerlijst van The New York Times en werd door de American Library Association gekozen als een van de beste jeugdboeken van 2012. Thema's zijn waarheidsvinding, rechtvaardigheid, herstel na trauma en de vraag of vergeving mogelijk is zonder dat de feiten op tafel liggen.

Binnen de Graceling Realm is Bitterblue het derde deel in publicatievolgorde en de directe voortzetting van Graceling. Wie de reeks op volgorde leest, heeft hier het meeste aan de kennis uit de eerste twee boeken, al werkt Cashore zorgvuldig genoeg dat nieuwe lezers niet verdwalen.

Bitterblue Stad is bovendien een personage op zichzelf. Het kasteel zit vol gangen, torens en kamers die haar vader liet beschilderen, er is een brug die nergens heen lijkt te leiden, en in de stad houden vertellers het verleden levend in verhalen die net iets te precies zijn om verzonnen te heten. Hava, een Graceling die zich kan laten doorgaan voor een stoel of een muur, speelt daarbij een rol die pas gaandeweg duidelijk wordt. De roman is met afstand het langzaamste deel van de reeks, en dat is een keuze: een land dat is voorgelogen, komt niet in een handomdraai bij.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 13,89 ↑ Terug naar de volgorde

Negen jaar na Bitterblue keerde Kristin Cashore in 2021 terug naar de Graceling Realm, en ze deed dat door de kaart uit te breiden. Vanuit de Zeven Koninkrijken is contact gelegd met een tot dan toe onbekend werelddeel: Torla. Het dichtstbijzijnde land daar heet Winterkeep, en het lijkt in niets op Monsea. Het is een democratische republiek met verkiezingen en partijen, met luchtschepen die op milieuvriendelijke wijze varen, en met dieren die telepathisch met mensen kunnen praten — vossen die zich aan een mens binden, en in zee iets veel ouders en groters.

Koningin Bitterblue heeft een reden om af te reizen: twee van haar gezanten zijn in Winterkeep omgekomen, officieel door een ongeluk, en zij gelooft dat niet. Wat als reis begint, loopt anders dan iedereen verwacht, en al snel is onduidelijk wat er met de koningin is gebeurd. Het verhaal wordt verteld vanuit vijf gezichtspunten. Naast Bitterblue zijn dat Giddon, de Raadsman die lezers uit Graceling kennen; Lovisa, de tienerdochter van de Keepse president, die handig is in afluisteren en steeds meer ontdekt over haar ouders; een telepathische vos met de naam Adventure; en een raadselachtig zeewezen met dertien tentakels dat de gebeurtenissen van de bodem af volgt.

Cashore vlecht daar een politieke thriller doorheen over een land dat scherp verdeeld is tussen partijen die elkaar niet meer geloven, en over de prijs die de natuur betaalt voor winst. Daarnaast is het, zoals vaker bij deze schrijfster, een boek over ouders die hun kinderen beschadigen: Lovisa's huis is van buiten voornaam en van binnen onveilig, en haar zoektocht naar de waarheid over haar familie loopt parallel aan het diplomatieke onderzoek.

Winterkeep is het vierde deel in publicatievolgorde. Het staat verder van de eerste boeken af dan Bitterblue en introduceert zoveel nieuwe wereld dat het bijna als een nieuw begin voelt, maar het bouwt onmiskenbaar voort op wat er in Monsea is gebeurd. Kirkus prees de fijn getekende personages en noemde het boek zowel een spannend verhaal als een actuele waarschuwing over een politiek verscheurde samenleving. Achterin staan een kaart, een woord vooraf voor de lezer en een personagelijst, wat het makkelijker maakt om na een lange pauze weer in te stappen.

Giddon krijgt in dit deel meer ruimte dan ooit. Hij hoort bij de Raad uit Graceling, hij is geen Graceling maar gewoon een koppige man met een geweten, en zijn verdriet en vasthoudendheid geven het boek zijn emotionele anker. De telepathische dieren zorgen daarnaast voor een toon die in de eerdere delen niet voorkwam: een vos die zijn mens beoordeelt, levert net zo goed commentaar op de mensenwereld als spanning op. Kirkus wees erop dat de nadruk op milieu en seksuele vrijheid soms belerend wordt, maar noemde het boek niettemin een waardevolle aanvulling die fans na acht jaar wachten niet teleurstelt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,39 ↑ Terug naar de volgorde

Enkele weken na afloop van Winterkeep vaart een schip terug naar Monsea. Aan boord zijn koningin Bitterblue en haar gezelschap, en onder hen Hava: haar halfzus, die dankzij haar Grace kan sturen hoe anderen haar waarnemen en daardoor vrijwel onzichtbaar door een ruimte beweegt. Hava gebruikt dat talent als spion. Bovendien is zij degene die in het geheim een stapel gestolen plannen vertaalt, documenten die beschrijven hoe een wapen gebouwd kan worden waarvan niemand het bestaan zou moeten weten.

Deze keer is Hava de verteller. Ze is prikkelbaar, nieuwsgierig en vaak woedend, en ze vertelt in de eerste persoon, wat het boek een heel andere toon geeft dan de eerdere delen. Aan boord bloeit ze op: de kapitein neemt haar mee in het werk van het schip en leert haar de zee lezen. Dan slaat het noodlot toe. Het schip vergaat, en de overlevenden zijn op elkaar aangewezen in een landschap van ijs, kou en drijvende bergen, waar iedere dag om beslissingen vraagt die niemand wil nemen.

Kristin Cashore publiceerde Seasparrow in 2022 als vijfde deel van de Graceling Realm. Naast het overlevingsverhaal loopt een innerlijke reis: Hava heeft haar hele jeugd doorgebracht met zich verbergen, zowel letterlijk met haar Grace als voor haar eigen gevoelens, en op die ijsvlakte valt dat niet langer vol te houden. Ze denkt na over wat haar afkomst met haar heeft gedaan, over haar band met Bitterblue en over de dieren om haar heen, die in deze wereld meer zijn dan decor.

Kirkus noemde het een zware maar lonende overlevingsroman en prees hoe Cashore alledaagse, bijna huiselijke details laat staan naast de hardheid van de wildernis. Dezelfde recensie merkte op dat het boek met ruim zeshonderd bladzijden aan de lange kant is; wie van langzaam opgebouwde personages houdt, zal daar minder last van hebben. De uitgave bevat een kaart, een nawoord van de auteur, een doorsnede van het schip en een personagelijst.

In publicatievolgorde sluit Seasparrow direct aan op Winterkeep, en dat is ook de volgorde waarin het boek het beste werkt: de gebeurtenissen, de spanningen aan boord en de verhouding tussen de zussen zijn zonder dat vorige deel lastig te plaatsen.

Voor wie de reeks overziet, is dit het boek waarin het perspectief het verst van de troon af staat. Hava heeft geen kroon, geen leger en geen officiële positie; ze heeft een gave om te verdwijnen en een vertaalopdracht die haar dwingt na te denken over wat er met die wapenplannen zou gebeuren als iemand ze in handen kreeg. Die morele vraag loopt mee tot in de laatste hoofdstukken. De titel verwijst naar het schip waarop het verhaal begint, en de scheepsdoorsnede achterin helpt lezers om de gangen, hutten en ruimen voor zich te zien waar Hava zich verstopt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,99 ↑ Terug naar de volgorde