Horrible Histories op volgorde

Met dit deel begon de reeks in 1993, samen met het boek over de Egyptenaren. Terry Deary schreef het samen met Neil Tonge; Martin Brown maakte de tekeningen. Het onderwerp is de familie die Engeland van 1485 tot 1603 regeerde. Het begint bij Henry VII, die Richard III versloeg bij Bosworth en daarmee de eerste Tudorkoning werd. Daarna komt zijn zoon Henry VIII aan bod, bekend om zijn zes echtgenotes, en vervolgens diens drie kinderen: Edward VI, Mary I en Elizabeth I.

Deary vertelt die geschiedenis niet als een rij jaartallen. Hij kiest de details waar een kind van tien iets bij voelt, en die zijn vaak vies of wreed. Wat gebruikten de Tudors als scheldwoord? Hoe zagen de straffen en martelwerktuigen van die tijd eruit? En waarom had Henry VIII na één blik het idee dat hij met een paard was getrouwd? Naast de koningen krijgt het dagelijks leven ruimte: wat mensen aten, hoe ze woonden en wat hun te wachten stond als ze de verkeerde vorst tegen zich in het harnas joegen.

De vorm past bij lezers vanaf ongeveer acht jaar. Korte hoofdstukken wisselen af met stripjes, nepkranten, quizzen en tijdbalken, zodat je het boek ook kunt lezen door er ergens in te springen. De leus van de reeks, geschiedenis met de nare stukken erin gelaten, is hier voor het eerst uitgeprobeerd.

In 2007 verscheen een herziene uitgave met een nieuw omslag en extra materiaal. Wie na dit deel meer over dezelfde periode wil, kan terecht bij het latere Terrifying Tudors, dat oorspronkelijk als Even More Terrible Tudors verscheen. Horrible Histories groeide daarna uit tot een reeks van drieëntwintig kerndelen en tientallen bijboeken. In 2011 waren er wereldwijd meer dan vijfentwintig miljoen exemplaren van verkocht, in ruim dertig talen; in het Nederlands verscheen een bewerking onder de naam Waanzinnig om te weten.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 5,80 ↑ Terug naar de volgorde

Het oude Egypte is het onderwerp van dit deel, dat Terry Deary samen met Peter Hepplewhite schreef. De farao's staan centraal, maar dan zonder het plechtige toontje van een museumbordje. Je leest wie van de koningen de ergste mee-eters had, waarom sommige vorsten een valse baard droegen en waarom de gewone Egyptenaren zo nu en dan behoorlijk opstandig werden. De mummies krijgen uiteraard een eigen plek: hoe werden ze gemaakt, wat ging er mis en wat hoopten de Egyptenaren ermee te bereiken?

Wat het boek bijzonder maakt, is dat het meedoen aanmoedigt. Er staan recepten in voor snoepgoed dat drieduizend jaar geleden werd gegeten, en een stappenplan waarmee je zelf een oude Egyptenaar kunt worden, al zijn die stappen niet allemaal even eenvoudig. Verder passeren de goden, de piramides en het zware werk van de bedienden en slaven die alles moesten bouwen.

Martin Brown tekende de spotprenten die tussen de tekst door lopen. Zoals in de hele reeks wisselen korte stukjes elkaar af met quizzen, lijstjes en verzonnen krantenberichten, zodat lezers die geen dikke boeken uitkrijgen toch blijven hangen. Het boek is bedoeld voor kinderen vanaf een jaar of acht en telde in de eerste uitgave rond de 128 bladzijden.

Dit is samen met het Tudorboek het oudste deel van Horrible Histories; uitgever Scholastic bracht beide als eerste op de markt. In 2007 kreeg het een nieuwe vormgeving en extra inhoud. Aan het slot verwijst Deary vooruit naar de Romeinen, wat een paar jaar later een eigen deel opleverde. De uitgever vroeg Deary oorspronkelijk om een moppenboek met een historisch randje. Toen hij de feiten opzocht, bleken die interessanter dan de grappen, en zo ontstond het omgekeerde: een feitenboek met grappen ertussen. Dat uitgangspunt bepaalt ook hier de toon, en het verklaart waarom het boek zich net zo goed laat lezen door kinderen die anders geen geschiedenisboek oppakken.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,00 ↑ Terug naar de volgorde

Rome en Britannia lopen in dit deel door elkaar heen. Terry Deary behandelt het Romeinse rijk zoals de bewoners van de Britse eilanden het meemaakten: eerst als verhaal van verre, daarna als een leger dat werkelijk aan land kwam. Daardoor krijgen ook de Britten zelf een hoofdrol, met hun eigen gewoonten, wapens en kapsels. Hoe kregen die oude Britten hun haar zo mooi in de stekels? En wat droegen Romeinse soldaten eigenlijk onder die rokjes?

Vragen van dat kaliber vormen de ingang tot serieuzere onderwerpen: het leger en zijn uitrusting, het bestuur van een veroverd gebied, eten en gezondheid, en de manier waarop rijke Romeinen hun geld uitgaven. Dat laatste levert de beruchte passages op over feestmalen en het bijbehorende braken. Deary kiest daarbij consequent de kant van de gewone man, de soldaat en de veroverde inwoner, niet die van de keizer.

Het boek verscheen in 1994 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De opbouw is die van de hele reeks: korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en lijstjes met feiten, door elkaar te lezen. De oorspronkelijke uitgave telde ongeveer 128 bladzijden en richt zich op lezers vanaf acht jaar.

Later kreeg het deel gezelschap van Ruthless Romans, dat op dezelfde beschaving voortborduurt. Rotten Romans zelf werd meermaals opnieuw uitgegeven, in 2007 met een nieuw omslag en in 2013 in een voor jongere lezers bewerkte versie. Het is ook het deel waarvan de titel in 2019 werd geleend voor de bioscoopfilm van de reeks. De oorspronkelijke titels van de reeks begonnen allemaal met het woord The; dat lidwoord verdween na 2007 van de omslagen. Deary vertelt geschiedenis liefst vanuit de mensen die haar ondergingen, en slaat jaartallen over waar hij kan, wat in dit deel goed uitkomt bij een onderwerp dat op school vaak op een rij veroveringen neerkomt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,57 ↑ Terug naar de volgorde

Scandinavische zeevaarders die plunderend langs de Engelse kust trokken: dat is de stof van dit deel uit 1994. Terry Deary zet de Vikingen naast hun Saksische tegenstanders, zodat je beide kanten van dezelfde invallen te zien krijgt. Koningen komen voorbij, maar ook de thralls, de slaven die onderaan de Vikingsamenleving stonden en van wie je zelden iets hoort.

Veel aandacht gaat naar wat de Vikingen geloofden. Hun goden blijken lang niet altijd waardig: er is er eentje die zich als vrouw verkleedt om zijn zin te krijgen. De verhalen over reuzen en dwergen komen langs, net als de rechtspraak, de wrede straffen en de dood van koning Edmund. Verder legt het boek uit hoe zo'n langschip in elkaar zat en waar de bijnamen vandaan kwamen waarmee Vikingen elkaar aanspraken; Dikbil en Stinkerd waren geen uitzondering.

De tekeningen zijn van Martin Brown en staan overal tussen de tekst. Net als in de andere delen wisselen korte stukken elkaar af met quizzen, lijstjes en nagemaakte ooggetuigenverslagen. Dat maakt het boek geschikt voor lezers vanaf een jaar of acht die liever happen nemen dan een verhaal in één ruk uitlezen.

Vicious Vikings is het vierde deel van de reeks. Het verscheen bij Scholastic, kreeg in 2007 een nieuwe vormgeving met extra inhoud, werd in 2013 bewerkt voor jongere lezers en kreeg in 2017 opnieuw een ander omslag. Wie daarna verder wil in dezelfde periode, vindt het vervolg in Smashing Saxons en Stormin' Normans. Deary verwerkt in zijn boeken graag brieven, dagboekfragmenten en nagemaakte krantenpagina's, zodat je een gebeurtenis door de ogen van iemand uit die tijd te zien krijgt. Bij de Vikingen komt dat goed uit, want het meeste wat over hen is opgeschreven komt van mensen die net waren overvallen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,61 ↑ Terug naar de volgorde

Groot-Brittannië onder koningin Victoria is hier het onderwerp, en Terry Deary kijkt vooral naar wat er onder de nette buitenkant zat. De negentiende eeuw geldt als een tijd van vooruitgang, van fabrieken, spoorwegen en riolen, maar die vooruitgang kwam met veel viezigheid en ellende. Het boek vertelt wanneer de eerste openbare wc werd doorgetrokken, en gaat ook in op de moordenaars die aan de galg wisten te ontsnappen.

Daarnaast heeft Deary een zwak voor de gebeurtenissen die je niet verwacht. Dat een station als Paddington het toneel kon zijn van een hertenjacht, is zo'n voorval dat je onthoudt. Rond die uitschieters staat het gewone leven: kinderarbeid, ziektes, scholen, straffen en de kloof tussen arm en rijk. Ook het hof komt aan bod, met familieleden van de koningin die zich op feesten net zo vreemd gedroegen als iedereen.

Het deel verscheen in 1994 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De bekende opzet van de reeks keert terug: korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en verzonnen krantenpagina's, gericht op lezers vanaf ongeveer acht jaar. De eerste uitgave telde rond de 128 bladzijden; latere edities werden dikker.

In 2007 kreeg het boek een nieuw omslag, samen met de andere kerndelen, en in 2013 verscheen een voor jongere lezers herziene versie. Wie meer over deze periode wil weten, kan doorlezen in Villainous Victorians uit 2004, dat zich vooral op misdaad richt. Er bestaat ook een dubbeluitgave waarin dit deel samen met Gorgeous Georgians is gebundeld. Voor de reeks werkte Deary samen met deskundigen en hij zocht bewust naar het gewone leven in plaats van naar de rij jaartallen die in schoolboeken staat. Dat maakt dit deel bruikbaar naast de lesstof over de negentiende eeuw, al is het nadrukkelijk geschreven om gelezen te worden voor het plezier.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,57 ↑ Terug naar de volgorde

Het thuisfront in de Tweede Wereldoorlog staat in dit deel centraal. Niet de veldslagen dus, maar het leven van de Britten die bleven waar ze waren terwijl de bommen vielen. Terry Deary beschrijft wat luchtalarm met een gezin deed, hoe een schuilkelder rook en waarom een verduisterde stad zo gevaarlijk was. De distributie krijgt veel ruimte: met de kledingbonnen van een heel jaar kwam je nauwelijks verder dan één onderbroek, en bananen verdwenen simpelweg uit de winkels.

Er is aandacht voor de Home Guard, de thuiswacht die in latere jaren op televisie bekend werd als Dad's Army, en voor de evacuatie van kinderen naar het platteland, die lang niet voor iedereen goed uitpakte. Ook het eten komt langs, inclusief de bijnamen die mensen aan hun schrale rantsoenen gaven. Het bombardement op Londen leverde bovendien ruimte op voor misdaad, en Deary vertelt over de moordenaar die van die duisternis gebruikmaakte.

Het boek verscheen in 1994 bij Scholastic. De opzet is die van de reeks: korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen, straattaal uit de oorlogsjaren en lijstjes met feiten die je makkelijk navertelt. Kate Sheppard en Martin Brown werkten aan de illustraties. Het richt zich op lezers vanaf een jaar of acht.

Dit deel werd rond de vijftigste herdenking van het einde van de oorlog in Europa onverwacht een bestseller, en die belangstelling leidde later tot Woeful Second World War, waarin Deary de oorlog buiten Groot-Brittannië behandelt. Blitzed Brits verscheen ook in een dubbeluitgave samen met Barmy British Empire. Deary spreekt zijn lezer rechtstreeks aan en stelt geregeld de vraag wat jij in zo'n situatie zou hebben gedaan. Bij een onderwerp als de evacuatie, waarbij kinderen van de ene op de andere dag bij vreemden werden ondergebracht, komt die aanpak het dichtst bij zijn doel: laten voelen hoe het was, in plaats van vertellen wanneer het gebeurde.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,03 ↑ Terug naar de volgorde

Bij de oude Grieken denken veel mensen aan tempels, filosofen en het theater. Terry Deary begint liever bij de dingen die in een lesboek worden overgeslagen. Waarom renden Griekse meisjes soms zonder kleren rond terwijl ze deden alsof ze beren waren? En wat bewoog dokters ertoe het oorsmeer van hun patiënten te proeven? Van dat soort vragen werkt hij terug naar hoe de Griekse wereld van ruim tweeduizend jaar geleden in elkaar zat.

Zo passeren de stadstaten, de oorlogen, de goden en de mythen, de geneeskunde en het onderwijs. Ook uitvindingen komen langs, waaronder de wc met doorspoeling, die veel ouder blijkt dan je zou denken. De Spelen, het eten en de manier waarop Grieken met slaven en vrouwen omgingen krijgen hun plek, meestal via een concreet verhaal in plaats van een algemene beschrijving.

Het boek verscheen in 1995 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De vormgeving is die van de reeks: veel stripjes, quizzen, tijdbalken en korte hoofdstukken die los van elkaar te lezen zijn. Dat werkt goed voor lezers vanaf ongeveer acht jaar die geschiedenis liever in brokjes tot zich nemen.

In 2007 kwam er een uitgave met een nieuw omslag en aangepaste inhoud, en in 2013 een versie die voor jongere lezers was bewerkt. Groovy Greeks verscheen daarnaast in een dubbeluitgave samen met Rotten Romans, en werd ooit gekoppeld aan een kort verhaal over Percy Jackson. Later kwam er ook een uitgave die zich op de Olympische Spelen richt. Kenmerkend voor de reeks is dat Deary de lezer aanspoort zelf te twijfelen aan wat er over vroeger wordt beweerd. Bij de Grieken is dat extra aardig, omdat veel van wat wij over hen weten via mythen en latere navertellers tot ons is gekomen. Het boek is later ook in een voor jongere lezers herziene uitgave verschenen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,00 ↑ Terug naar de volgorde

Ridders, monniken, boeren en een koninklijk hof dat nergens voor terugdeinsde: de middeleeuwen leveren Terry Deary meer stof dan hij kwijt kan. Hij laat zien hoe het leven er werkelijk uitzag in de eeuwen waarin ridders dapper waren en boeren opstandig, en hij doet dat door heel dicht bij het dagelijks bestaan te blijven. Waar diende stroop van tien jaar oud voor? Waarom werden kippen aan hun achterste geschoren? En hoe klonk een grap die een echte nar vertelde?

Grotere onderwerpen komen er vanzelf achteraan. De pest krijgt een eigen plek, met de wanhopige middelen waarmee mensen zich ertegen probeerden te beschermen. Kloosters komen langs, inclusief de handel in relikwieën: tientallen kerken beweerden een tand van dezelfde heilige te bezitten, en de monniken hadden daar een sluitende verklaring voor. Verder gaan er stukken over scholen die kinderen flink lieten lijden, over eten en drinken, en over beroepen die allang niet meer bestaan.

Het boek verscheen in 1996 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. Tussen de tekst staan spotprenten, quizzen, spelletjes en recepten die je thuis kunt uitproberen, wat het geheel geschikt maakt voor lezers vanaf een jaar of acht. De hoofdstukken zijn kort genoeg om er willekeurig in te beginnen.

In 2007 kreeg het deel een nieuwe vormgeving en in 2013 een voor jongere lezers herziene uitgave. Er bestaat ook een dubbeluitgave waarin Measly Middle Ages met Vicious Vikings is gebundeld, zodat de eeuwen voor en na elkaar in één band zitten. De reeks is uitdrukkelijk gemaakt voor kinderen die niet graag lezen: je kunt overal beginnen en er weer uit stappen zonder de draad kwijt te raken. Bij een periode van duizend jaar werkt dat verrassend goed, want de hoofdstukken hangen niet aan één verhaallijn vast.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,14 ↑ Terug naar de volgorde

Toen Elizabeth I overleed, kwam James I op de Engelse troon en begon het tijdperk van de Stuarts. Dat is het startpunt van dit deel, waarin Terry Deary een eeuw vol koningsdrama, geloofsstrijd en bijgeloof behandelt. Er wordt een koning onthoofd, er worden vrouwen als heks verbrand en er wordt een plan gesmeed om het parlement met buskruit op te blazen. Deary vertelt die gebeurtenissen zonder ze mooier te maken dan ze waren.

Daarnaast gaat het over hoe gewone mensen leefden. Welke koning peuterde in zijn neus en waste nooit zijn handen? Waarom aten sommige Stuarts padden, slakken en vlooien, en wat bezielde mensen om vis aan hun voeten te binden? Zulke vragen vormen de opstap naar onderwerpen als geneeskunde, hygiëne, eten en het volksgeloof dat in deze periode nog stevig verankerd zat.

Het boek kwam in 1996 uit bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. Zoals in de rest van de reeks wisselen korte hoofdstukken elkaar af met stripjes, quizzen, nepkranten en lijstjes, wat het geschikt maakt voor lezers vanaf ongeveer acht jaar. De eerste uitgave telde rond de 128 bladzijden.

Het deel is niet onopgemerkt gebleven: de manier waarop het de godsdienstige conflicten van de zeventiende eeuw beschrijft, leverde Deary het verwijt op dat hij te weinig oog had voor de katholieke kant. Latere uitgaven kregen een nieuw omslag en extra materiaal, waaronder een quiz en een register. Slimy Stuarts verscheen ook in een dubbeluitgave samen met Terrible Tudors. Deary maakt in zijn boeken graag gebruik van nagemaakte krantenberichten en ooggetuigenverslagen, waarmee gebeurtenissen als een samenzwering of een proces ineens heel dichtbij komen. Zoals overal in de reeks staat de gewone Engelsman centraal, niet de kroniekschrijver die destijds het laatste woord had.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,37 ↑ Terug naar de volgorde

Lang voordat de Romeinen voet aan wal zetten, woonden er Kelten op de Britse eilanden. Terry Deary behandelt hun geschiedenis van ongeveer 750 voor Christus tot in de zesde eeuw, en hij doet dat aan de hand van gewoonten die op ons maar moeilijk te rijmen zijn. Keltische krijgers trokken de strijd soms zonder kleren in. Wie won, kon de hersenen van zijn verslagen tegenstander bewaren. En op een begrafenis werd gelachen, wat volstrekt normaal was.

Vanuit die voorbeelden komt de rest vanzelf ter sprake: hoe de Kelten woonden en wat ze aten, welke misdaden ze kenden en welke straffen daarop stonden, en wat ze geloofden over goden, offers en het leven na de dood. Ook de botsing met de Romeinen komt aan bod, en de vraag waarom we zoveel van de Kelten alleen via hun vijanden weten.

Het deel verscheen in 1997 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. Net als in de andere boeken van de reeks staan er spotprenten, quizzen en korte hoofdstukken in, zodat lezers vanaf ongeveer acht jaar er op elke bladzijde in kunnen stappen. De eerste uitgave telde rond de 128 bladzijden; latere edities kregen extra materiaal.

In 2007 kwam er een uitgave met een nieuw omslag. Het boek werd bovendien in het Welsh vertaald, onder de titel Y Celtiaid Cythryblus. In de latere televisiereeks komen de Kelten er bekaaid af: van alle periodes uit de boeken is dit een van de minst gebruikte. Deary werkte voor zijn boeken samen met deskundigen, maar hij kiest steeds de kant van de gewone bewoner. Bij een volk dat zelf nauwelijks iets op schrift stelde, betekent dat ook eerlijk zijn over hoeveel er simpelweg niet bekend is. Het boek is in latere jaren opnieuw uitgegeven met extra materiaal.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,57 ↑ Terug naar de volgorde

Mexico voor de komst van de Spanjaarden levert Terry Deary een geschiedenis op die weinig Britse kinderen op school krijgen. Hij behandelt de beschavingen die elkaar daar opvolgden en komt uit bij de Azteken, het volk dat als enige niet zomaar van het toneel verdween. Hun rijk, hun goden en hun kijk op tijd staan centraal, inclusief de berekening waarmee ze het einde van de wereld meenden te kunnen aanwijzen.

Deary kiest ook hier de details die blijven hangen. Waarom aten de Azteken schuim van het water? Wat bezielde ze om wijn te drinken met levende padden erin? En hoe zag een gewone dag eruit voor iemand die niet tot de bovenlaag behoorde? Rond die vragen staan de onderwerpen waar de Azteken om bekend zijn: de tempels, de offers, het oorlogvoeren en de rol van de priesters. Het boek eindigt bij de aankomst van de Spanjaarden in 1519 en wat die ontmoeting voor beide kanten betekende.

Het deel verscheen in 1997 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De opbouw is die van de reeks: een tijdbalk vooraan, daarna korte hoofdstukken met stripjes, quizzen en lijstjes met feiten, bedoeld voor lezers vanaf een jaar of acht.

In 2007 kreeg het boek een nieuw omslag en later een voor jongere lezers herziene uitgave. Angry Aztecs verscheen ook in een dubbeluitgave samen met Incredible Incas, waarmee de twee grote rijken van Midden- en Zuid-Amerika naast elkaar komen te staan. Zoals in de rest van de reeks wordt de lezer rechtstreeks aangesproken en geregeld gevraagd wat hij of zij zelf zou doen. De reeks verscheen intussen in ruim dertig talen; in het Nederlands kwam een bewerking uit onder de titel Waanzinnig om te weten.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,00 ↑ Terug naar de volgorde

Vijf jaar na het allereerste deel keerde Terry Deary terug naar de Tudors, omdat er nog genoeg over was. Dit boek verscheen in 1998 onder de titel Even More Terrible Tudors en kreeg later de naam Terrifying Tudors. Het loopt langs dezelfde vorsten als het eerste Tudorboek, maar met andere verhalen: Henry VIII, zijn zoon Edward VI, die als kind op de troon kwam, Mary I en tot slot Elizabeth I.

Rond die vier staan de onderdanen die het moesten uitzingen. Deary beschrijft de straffen waarmee het gezag zijn zin doordreef, de jaarmarkten waar iedereen naartoe trok en de sluwheid waarmee aan het hof werd gemanoeuvreerd. Er zijn ook de kleinere voorvallen waar het boek zijn toon aan ontleent: wie nodigde koningin Elizabeth uit om zijn splinternieuwe toilet te komen bewonderen, en wat krijg je als je de voorkant van een kip aan de achterkant van een varken naait?

De opzet is die van de reeks. Korte hoofdstukken met spotprenten van Martin Brown, een inleiding, een epiloog en achterin een quiz en een register. Het boek richt zich op lezers van ongeveer acht tot twaalf jaar.

Terrifying Tudors werd geschreven voor het tiende jaar van Horrible Histories en verscheen in 2009 onder de nieuwe titel met een ander omslag. Voor het twintigjarig bestaan in 2013 kwam er een uitgebreide uitgave die voor jongere lezers was bewerkt. Wie deze periode van het begin af aan wil volgen, begint bij Terrible Tudors uit 1993. Deary koos voor de reeks bewust voor korte stukken, veel afwisseling en een spottende toon, omdat hij vooral kinderen wilde bereiken die geschiedenis saai vonden. Van alle periodes in de reeks kreeg de Tudortijd de meeste aandacht, met dit deel, het eerste Tudorboek en verschillende bijuitgaven.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,00 ↑ Terug naar de volgorde

De Eerste Wereldoorlog krijgt in dit deel een strakke vorm: elk hoofdstuk behandelt één oorlogsjaar. Zo zie je hoe een conflict dat in 1914 met veel vertrouwen begon jaar na jaar vastliep in de loopgraven. Terry Deary volgt daarbij vooral de soldaten en de mensen thuis, niet de generaals die het plan bedachten.

Wat het boek levendig maakt, zijn de voorvallen die je nergens anders leest. Een paar oude sokken verraadde Duitse geheimen. Wie bij een gasaanval aan zijn eigen urine rook, kon daar zijn leven mee redden. En de bijgenaamde dikke koning wist wel raad met etensresten en dode paarden. Van zulke details werkt Deary terug naar de grote onderwerpen: de nieuwe wapens, de ziektes in de modder, het eten, de post van het front en de manier waarop kranten en propaganda de waarheid oppoetsten.

Het deel verscheen in november 1998 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. Het volgt de vaste opzet van de reeks met spotprenten, quizzen, nagemaakte krantenberichten en korte stukken, bedoeld voor lezers van ongeveer acht tot twaalf jaar. De eerste uitgave telde rond de 128 bladzijden.

In 2007 kwam er een uitgave met een nieuwe vormgeving en later een versie die voor jongere lezers was herzien. Frightful First World War is ook verschenen in een dubbeluitgave samen met Woeful Second World War, zodat beide wereldoorlogen in één band zitten, en er bestaat een luisterversie van. Bij een onderwerp als dit houdt Deary zich in waar het nodig is: hij zoekt de humor in de omstandigheden, niet in het leed van de mensen zelf. Die grens hanteert hij in de hele reeks. Voor het herdenkingsjaar verscheen er ook een apart boek over de loopgraven.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 10,88 ↑ Terug naar de volgorde

Poederpruiken, spiegels en dure kleding: de Georgiaanse tijd zag er van buiten prachtig uit. Terry Deary laat in dit deel zien wat daar allemaal onder zat. Hij behandelt Groot-Brittannië onder de vier koningen die George heetten, van de heren en dames die met list en kunstgrepen hun hygiënische problemen verborgen tot de armen voor wie er niets te verbergen viel.

Een deel van het boek gaat over uiterlijk en gezondheid. Waarvoor gebruikten de Georgianen platgedrukte visogen? Wie droeg wenkbrauwen van muizenvel, en wat deed hun make-up met hun huid? Daarnaast is er ruimte voor de kwakzalvers die zich dokter noemden, en voor de lijkenrovers die 's nachts kerkhoven leegroofden om de anatomieles van materiaal te voorzien. Verder komen struikrovers, zeerovers, het eten, de spelletjes, de rare woorden van die tijd en de revoluties aan de overkant van het Kanaal langs. Zelfs de schoolkinderen doen mee: sommige gingen letterlijk de strijd aan met hun meester.

Het boek verscheen in 1998 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De hoofdstukken zijn kort en worden afgewisseld met een tijdbalk, spotprenten, quizzen en een onderdeel waarmee je je eigen leraar kunt overhoren. Het richt zich op lezers vanaf ongeveer acht jaar.

In 2007 kreeg het deel een nieuw omslag en extra inhoud. Er bestaat ook een dubbeluitgave waarin Gorgeous Georgians met Vile Victorians is gebundeld, zodat je de achttiende en negentiende eeuw achter elkaar door kunt lezen. Bijna alle titels in de reeks zijn gebouwd op alliteratie, en dit deel is daar een van. Inhoudelijk is het een van de boeken waarin Deary's afkeer van standsverschil het duidelijkst doorklinkt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,47 ↑ Terug naar de volgorde

De steentijd is de verste periode die de reeks aandoet, en tegelijk de lastigste: er zijn geen kronieken, alleen wat mensen in de grond hebben achtergelaten. Terry Deary maakt daar een boek van vol praktische vragen. Wat gebruikten de mensen uit de steentijd bij gebrek aan toiletpapier? Waarom werd een gat in de schedel gezien als een goede behandeling tegen hoofdpijn? En hoe maak je van een dode een mummie, zonder iets van wat de Egyptenaren later konden?

Daaromheen staat het gewone bestaan van jagers en verzamelaars: hoe ze aan eten kwamen, wat ze met vuur deden, welk gereedschap ze maakten en waar ze sliepen. Ook de sporen die archeologen vinden komen aan bod, want een groot deel van wat we menen te weten berust op gissen. Deary laat dat onzekere karakter bewust staan in plaats van het weg te poetsen.

Het deel verscheen in 1999 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown, en volgt de vertrouwde opzet: korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en lijstjes met feiten, voor lezers vanaf een jaar of acht. De oorspronkelijke uitgave telde rond de 128 bladzijden.

Latere edities kregen een nieuw omslag en meer inhoud, en er verscheen een versie die voor jongere lezers was herzien. Savage Stone Age zit ook in de grote verzamelbox van de reeks, waarin het als vroegste periode vooraan staat, nog voor de Egyptenaren en de Grieken. Het boek maakt bovendien zichtbaar hoe historici werken: uit een paar botten en scherven moet een heel leven worden gereconstrueerd. Die manier van kijken past bij wat Deary met de hele reeks wil, namelijk kinderen laten twijfelen aan te gladde verhalen over vroeger. Ook hier lopen de spotprenten en de tekst voortdurend door elkaar heen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,50 ↑ Terug naar de volgorde

Waar het eerdere boek over de oorlogsjaren bij het Britse thuisfront bleef, trekt Terry Deary hier de wereld in. Belegerde steden in de sneeuw, loopgraven in een jungle vol insecten en een straat waar plotseling niets meer overeind staat: nergens was het veilig. Frankrijk, Polen, Duitsland en Rusland krijgen daardoor de ruimte die ze in het eerste boek niet hadden.

De verhalen die Deary uitkiest zijn even concreet als ongemakkelijk. Wie maakte een maaltijd van maden? Welke soldaten waren zo vies dat de vijand ze kon ruiken? En waarom kon een witte onderbroek je het leven kosten? Daaromheen gaan de hoofdstukken over wapens waarvan niemand het bestaan wilde geloven en over geruchten die juist iedereen geloofde. Ook de uitersten van wie er meevocht komen langs: tachtigjarigen die over hun leeftijd logen om zich bij de thuiswacht te melden, en twaalfjarigen die tot het laatst in Berlijn bleven.

Het boek verscheen in 1999 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De opzet is die van de reeks, met korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en nagemaakte berichten, voor lezers van ongeveer acht tot twaalf jaar. Deary houdt daarbij een grens aan die hij in de hele reeks aanhoudt: grappen maken over deze oorlog kan, maar niet over alles.

In 2007 kreeg het deel een nieuwe vormgeving en in 2013 een voor jongere lezers bewerkte uitgave. Het verscheen ook gebundeld met Frightful First World War in één band. Deary schreef dit boek nadat het eerdere deel over het Britse thuisfront onverwacht een bestseller was geworden en hij vond dat het beeld te eenzijdig werd. Het resultaat is een van de ernstiger delen van de reeks, al blijven de quizzen, de stripjes en de lijstjes met feiten gewoon staan.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,47 ↑ Terug naar de volgorde

Na het vertrek van de Romeinen namen de Saksen de Britse eilanden over, en zij bleven daar de baas tot de Normandiërs kwamen. Dat is de periode die Terry Deary in dit deel behandelt: een paar honderd jaar waarin koninkrijkjes elkaar bevochten, kloosters werden gesticht en de Vikingen geregeld langskwamen om de boel te plunderen.

Zoals gebruikelijk komt Deary binnen via de achterdeur. Wie kreeg koeienvlaaien als kerstcadeau? Waarom bracht een varken op je hoofd geluk? En hoe zorg je ervoor dat een dode Saks tevreden is? Van die weetjes werkt hij naar het grotere verhaal: hoe de Saksen woonden en boerden, hoe hun recht en hun straffen in elkaar zaten, wat ze geloofden voor en na hun overgang tot het christendom, en hoe hun taal de basis werd van het Engels.

Het boek kwam in 2000 uit bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De hoofdstukken zijn kort en staan vol spotprenten, quizzen en lijstjes, zodat lezers vanaf ongeveer acht jaar er op elk punt in kunnen beginnen. De eerste uitgave telde rond de 128 bladzijden.

In 2007 kreeg het deel een nieuw omslag en extra materiaal, zoals bijna alle kerndelen van de reeks. Smashing Saxons verscheen ook in een dubbeluitgave samen met Stormin' Normans, waarmee de jaren rond 1066 vanuit beide kanten te lezen zijn. Wie eerst de aanvallers wil leren kennen, kan terecht bij Vicious Vikings. Deary vertelt de geschiedenis het liefst vanuit de mensen die haar meemaakten, en bij dit onderwerp betekent dat aandacht voor boeren, monniken en slaven in plaats van alleen voor koningen. De reeks was bedoeld voor lezers die geschiedenis saai vonden, en dit deel gaat over een periode die op school vaak in één les wordt afgehandeld.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,00 ↑ Terug naar de volgorde

In de Andes bouwden de Inca's het grootste rijk dat Zuid-Amerika heeft gekend, met zo'n twaalf miljoen inwoners. Terry Deary beschrijft hoe dat rijk werkte: de keizer, de tempels, de wegen en de enorme bouwwerken waar gevangenen aan moesten zwoegen, vaak tot ze het niet overleefden. Ook wie geen gevangene was had het zwaar, want het bestuur liet weinig aan het toeval over.

De details zijn zoals altijd het smeermiddel. Een emmer gestoofde urine gold als schoonheidsmiddel. Bedienden aten de haren van de keizer op. En zieke mensen werden met een list weer aan het herstellen gebracht. Verder gaat het over de goden, de legendarische gouden tempels en het lot dat kinderen wachtte die voor een offer werden uitgekozen. Het boek eindigt bij de verovering: een kleine tweehonderdzestig Spanjaarden wisten het rijk ten val te brengen, geholpen door ziektes waar niemand daar weerstand tegen had. De lama's kwamen er nog het best vanaf, met oorbellen en bier.

Het deel verscheen in 2000 bij Scholastic. De opbouw is die van de reeks: een inleiding, een tijdbalk, korte hoofdstukken over de heersers, het onderwijs, de tempels en de goden, en achterin een quiz. Het richt zich op lezers vanaf een jaar of acht.

In 2007 kreeg het boek een nieuw omslag. Incredible Incas verscheen ook in een dubbeluitgave met Angry Aztecs, en er kwamen een tijdschriftversie en een doeboek van uit. Deary kijkt in de hele reeks met argwaan naar heersers en rijken die zichzelf beschaafd noemen, en dit deel is daar een goed voorbeeld van: zowel de Inca-keizers als de Spaanse veroveraars komen er kritisch af. De boeken verschenen in ruim dertig talen; in het Nederlands onder de naam Waanzinnig om te weten.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,00 ↑ Terug naar de volgorde

Het begint met een gebied dat in 911 door de Franse koning aan de Vikingen werd gegeven: Normandië. Ruim anderhalve eeuw later stak een van hun nazaten het Kanaal over, won bij Hastings en werd in 1066 de eerste Normandische koning van Engeland. Terry Deary volgt in dit deel wat die verovering betekende voor het land dat werd overgenomen, en voor de mensen die er al woonden.

Hij blijft daarbij niet bij veldslagen en jaartallen hangen. Waarom nam een Normandische ridder een pop mee naar bed? Welke zeerover hing zijn ooglapje aan de wilgen en werd heilig verklaard? En waarom verdedigden kruisvaarders hun schepen met vaten vol urine? Zo komen ook de kastelen, het leenstelsel, de rechtspraak en de kruistochten aan bod, en de vraag wie er eigenlijk beter van werd.

Het boek verscheen in 2001 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. Het volgt de opzet van de reeks: zestien korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en lijstjes met feiten, bedoeld voor lezers vanaf ongeveer acht jaar. De eerste uitgave telde rond de 128 bladzijden.

In 2007 kreeg het deel, samen met de tweeëntwintig andere kerndelen, een nieuwe vormgeving. Stormin' Normans is ook verschenen in een dubbeluitgave met Smashing Saxons, zodat je de verovering vanuit beide partijen kunt lezen. Het is een van de weinige titels in de reeks zonder alliteratie in de naam. Deary laat ook zien wat de verovering betekende voor de taal, de namen en het landschap van Engeland, tot in de kastelen die er nu nog staan. Zoals overal in de reeks krijgt de verliezende partij minstens zoveel aandacht als de winnaar, en wordt de lezer uitgenodigd zelf een oordeel te vormen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,57 ↑ Terug naar de volgorde

Hoe wordt een klein eiland de baas over een groot deel van de wereld, en waarom houdt dat een keer op? Die twee vragen vormen het raamwerk van dit deel. Terry Deary volgt het Britse rijk van de eerste voorzichtige pogingen om buiten de eigen grenzen te heersen, via de eeuwen waarin er steeds meer gebieden bij kwamen, tot het moment waarop het geheel begon af te brokkelen.

De nadruk ligt op het leven in de koloniën, en dan vooral op de omstandigheden waaronder mensen daar moesten zien rond te komen. Deary schrijft met een spottende toon over de bestuurders, en zonder veel ontzag voor het idee dat het rijk vooral beschaving bracht. Die kritische blik op macht en overheersing loopt door zijn hele werk, en komt hier het duidelijkst naar voren.

Het boek verscheen in 2002 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. Het volgt de opzet van de reeks: twaalf korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en lijstjes met feiten die je kunt navertellen. Het richt zich op lezers vanaf een jaar of acht, en op wat oudere kinderen die het onderwerp op school tegenkomen.

In 2007 kreeg het deel een nieuw omslag, zoals de andere kerndelen. Barmy British Empire is daarnaast verschenen in een dubbeluitgave samen met Blitzed Brits, waarmee het rijk en het einde ervan in één band terechtkwamen. Deary staat bekend om zijn kritische houding tegenover macht en gezag, en dat levert bij dit onderwerp de scherpste bladzijden van de reeks op. Hij spreekt de lezer rechtstreeks aan en legt geregeld een verband tussen toen en nu, zonder er een les van te maken. Het boek werd geschreven voor kinderen die geschiedenis op school saai vonden.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 23,91 ↑ Terug naar de volgorde

Een tweede boek over Rome, en dit keer kijkt Terry Deary vooral naar de macht en de mensen die haar in handen hadden. Hij begint bij de tweeling die volgens de overlevering de stad stichtte en werkt door naar de keizers, van wie sommigen het doden tot tijdverdrijf maakten. Welke keizer at het liefst hielen van kamelen? En hoe kwam het dat iemand met een koe op zijn dak zich zorgen moest maken?

Het boek gaat ook over wat die macht betekende voor iedereen daaronder. Het leger, de misdaad en de straffen, de geneeskunde met haar onsmakelijke behandelingen, het eten en het bijgeloof komen langs. De Romeinen hadden voor vrijwel alles een god, tot een godin van de deurscharnieren aan toe, en Deary gebruikt zulke vondsten om te laten zien hoe anders men toen naar de wereld keek.

Ruthless Romans verscheen in 2003 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown. De opbouw is die van de reeks: een inleiding, vijftien korte hoofdstukken, spotprenten, een tijdbalk van het keizerrijk, een quiz en een register achterin. Het richt zich op lezers van ongeveer acht tot twaalf jaar.

Het deel sluit aan op het eerdere Rotten Romans, maar herhaalt het niet: waar dat boek de Romeinen in Britannia volgt, blijft dit dichter bij Rome zelf. In 2009 verscheen het met een nieuw omslag. Er kwam ook een dubbeluitgave met Awful Egyptians, en een computerspel dat naar dit boek is vernoemd. De keizers uit dit deel kwamen later terug in een computerspel en in een bordspel die naar de Romeinse boeken van de reeks zijn vernoemd. Deary zelf hield het bij het boek, waarin hij zoals altijd de soldaten, slaven en toeschouwers evenveel ruimte geeft als de mannen aan de top.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,50 ↑ Terug naar de volgorde

Misdaad is de rode draad van dit tweede boek over de Victoriaanse tijd. Terry Deary loopt langs de wetten, de straffen en het dievengilde van het negentiende-eeuwse Groot-Brittannië, en laat zien hoe dun de grens was tussen ondeugend en strafbaar. Lachen op straat kon je in de problemen brengen, net als sneeuwballen gooien of als man in vrouwenkleren lopen.

Onderwereldtaal krijgt een eigen plek. Deary legt uit waarom inbrekers bang waren voor bogies, en wat het betekende als een snick fadger het op je spangle had voorzien. Zulke woorden geven een beeld van hoe de straat toen klonk. Daarnaast komen de gewoonten van de gegoede klasse langs, die bij nader inzien ook niet allemaal even verstandig waren: een actrice die elke nacht in een doodskist sliep, een koningin die aan haar medicijn verslaafd raakte en een middel tegen verkoudheid waar een bezwete sok bij nodig was. De eerste rolschaatsbaan van Londen, geopend in 1875, hoort bij de vrolijker kant van het verhaal.

Het boek verscheen in 2004 bij Scholastic, met tekeningen van Martin Brown, en is daarmee het laatste deel van de oorspronkelijke reeks van drieëntwintig. De opzet is vertrouwd: vijftien korte hoofdstukken, spotprenten, quizzen en lijstjes, voor lezers vanaf een jaar of acht.

In 2007 kreeg het een nieuw omslag, samen met de andere kerndelen. Wie de Victoriaanse tijd van een bredere kant wil bekijken, kan het eerdere Vile Victorians uit 1994 erbij nemen. De oorspronkelijke reeks liep van 1993 tot 2004; Deary maakte in 2013 bekend dat er geen nieuwe kerndelen meer zouden komen omdat hij vond dat het verhaal af was. Rond de boeken bestaan inmiddels een televisiereeks, toneelvoorstellingen, tijdschriften en spellen, maar dit deel sluit de oorspronkelijke rij netjes af.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,47 ↑ Terug naar de volgorde

Een tweede boek over het oude Egypte, en dit keer ligt de nadruk op wat de Egyptenaren geloofden en hoe ver ze daarin gingen. Terry Deary begint bij de goden, waaronder een mestkever die serieus werd vereerd, en werkt van daaruit naar de piramides en het hiernamaals. De mummies krijgen ruime aandacht: het balsemen ging in het begin geregeld mis, en Deary beschrijft die misstappen even nauwkeurig als het uiteindelijke vakmanschap.

Aan het hof wordt het niet netter. Welke farao trouwde met haar eigen grootvader, en wat hield het werk in van de hoveling met de titel herder van de koninklijke achterkant? Tutankhamon komt langs, met de vervloeking die na de ontdekking van zijn graf de kranten haalde, en Cleopatra krijgt haar eigen hoofdstuk. Er is een lijst met de tien vreemdste farao's en een quiz over mummies, en tussendoor staat een verhaal over een nijlpaard dat het op een koning gemunt had.

Het boek verscheen bij Scholastic met tekeningen van Martin Brown en volgt de opzet van de reeks: korte stukken, spotprenten, weetjes en vragen, bedoeld voor lezers vanaf een jaar of acht. Wie het eerdere Awesome Egyptians al kent, krijgt hier andere onderwerpen voorgeschoteld in plaats van een herhaling.

Latere edities kregen een nieuwe vormgeving, en in 2013 verscheen een voor jongere lezers bewerkte versie. Het deel werd ook gebundeld met Ruthless Romans in één dikke uitgave. Voorin staat een opdracht aan Rosemary Bromley, de agente zonder wie de reeks er volgens Deary nooit was gekomen. Het boek laat ook zien hoe onzeker veel van onze kennis is: wat een vondst uit een graf precies betekende, valt lang niet altijd vast te stellen. Die twijfel hoort bij de aanpak van de reeks, die kinderen aanmoedigt niet alles te geloven wat er over vroeger wordt verteld.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,00 ↑ Terug naar de volgorde