Temeraire op volgorde

Kapitein Will Laurence heeft zijn hele leven bij de Britse marine gediend en verwacht daar ook oud te worden. Dan verovert zijn schip, de Reliant, een Frans fregat en blijkt de kostbaarste lading geen goud maar een drakenei dat op uitkomen staat. Wie het jong aanspreekt zodra het uit de schaal komt, is voorgoed aan het dier verbonden: dat is de regel in deze versie van de napoleontische oorlogen, waarin draken met complete bemanningen als luchtmacht worden ingezet. Het lot wijst Laurence aan. Het dier dat hij Temeraire noemt praat binnen een dag, stelt eindeloos vragen en laat zich door niemand anders leiden.

Daarmee is Laurences loopbaan voorbij. Een marineofficier met vooruitzichten wordt vlieger, en het Luchtkorps geldt in de betere Engelse kringen als ruw en nauwelijks respectabel. Hij verliest zijn plaats aan boord, zijn verloving komt op losse schroeven te staan en zijn vader wil weinig meer van hem weten. Wat hij ervoor terugkrijgt is een vriendschap die hij nooit had zien aankomen.

Het grootste deel van het boek speelt op de opleidingsbasis Loch Laggan in Schotland, waar drakenmeester Celeritas het nieuwe koppel klaarstoomt voor het formatievliegen. Laurence moet wennen aan collega's die zich weinig van rang en etiquette aantrekken, aan vrouwelijke kapiteins zoals Jane Roland van de Longwing Excidium, en aan luitenant John Granby, die hem aanvankelijk allesbehalve welkom heet. Ondertussen valt op dat Temeraire in geen enkele Britse rassenlijst past: zijn gitzwarte huid en zijn snelle verstand wijzen op Chinese herkomst, en niemand kan verklaren hoe zo'n ei op een Frans schip terechtkwam.

Die vraag krijgt gewicht zodra Napoleon zijn invasiemacht aan het Kanaal verzamelt. Frankrijk wil het dier terug, er wordt op de basis gespioneerd, en Engeland kan zich geen enkel verlies in de lucht veroorloven. Naomi Novik voert haar oorlog met de precisie van een zeeroman: tuigage, seinen, bemanningsposten en rangen kloppen tot in details, alleen zijn de schepen hier vliegende dieren met een eigen mening.

Wat het boek draagt, is de toon. Novik schrijft in het formele, licht ironische register van de vroege negentiende eeuw, met plichtsbesef en beleefdheidsvormen als vaste bodem. Daartegen zet zij een draak die zich niets van standsverschillen aantrekt en zich hardop afvraagt waarom denkende wezens eigendom van de kroon zijn. Die vraag loopt door alle negen delen van de reeks.

His Majesty's Dragon verscheen in 2006 als Noviks debuut en kreeg in 2007 de Compton Crook Award voor het beste debuut, plus een nominatie voor de Hugo Award. In Groot-Brittannie heet hetzelfde boek Temeraire. Als opening zet het alles klaar: een man die zijn positie opgeeft voor een dier dat hij net kent, een oorlog die om luchtmacht draait, en landen die vooral verschillen in hoe zij met hun draken omgaan.

Novik bedacht voor haar wereld een compleet stelsel van drakenrassen, met lichte koeriers, zware vechters en giftige of vuurspuwende varianten die per land verschillen. Dat systeem wordt in dit eerste deel rustig uitgelegd via de opleiding, zodat een lezer die nooit fantasy leest er moeiteloos in komt. De reeks telt negen delen en leest het beste op volgorde, omdat elk boek voortbouwt op de keuzes uit het vorige.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,38 ↑ Terug naar de volgorde

De rust na de gevechten bij Dover is van korte duur. Een Chinees gezantschap onder leiding van prins Yongxing meldt zich in Londen met een ongemakkelijke boodschap: Temeraire is een Celestiaal, een ras dat in China uitsluitend voor de keizerlijke familie bestemd is. Dat een gewone Engelse officier zo'n dier berijdt, geldt in Peking als een belediging. China eist de draak terug. Met Napoleon aan de overkant van het Kanaal kan de Britse regering zich geen breuk met een grootmacht veroorloven, en dus wordt er een compromis bedacht: het reusachtige drakentransportschip Allegiance brengt gezantschap, draak en kapitein samen naar het oosten.

Een groot deel van de roman speelt zich op zee af, en juist daar zit de spanning. Laurence wordt aan boord op afstand van Temeraire gehouden, de Chinese delegatie bewaakt haar waardigheid met strenge protocollen, en de Britse officieren begrijpen weinig van de omgangsvormen die hun worden opgelegd. Er breken stormen los, er duikt een zeemonster op, en er gebeuren onderweg dingen die verdacht veel op aanslagen lijken. Temeraire wordt onderweg ziek, wat het toch al gespannen gezelschap verder op scherp zet. Novik gebruikt de maandenlange overtocht om haar wereld uit te breiden: hoe draken worden vervoerd, gevoed en verhandeld, en hoe verschillend landen over hun luchtmacht denken.

In China aangekomen ziet Temeraire iets wat zijn hele beeld verandert. Daar zijn draken geen eigendom maar inwoners: ze wonen in de stad, kunnen lezen en schrijven, verdienen geld, doen examens en kiezen desnoods zelf hun metgezel. Vergeleken daarmee is het Britse stelsel, waarin een draak aan een kapitein en een uitrusting vastzit, moeilijk te verdedigen. Temeraire begint vragen te stellen die Laurence niet kan beantwoorden zonder zijn eigen land in een slecht daglicht te zetten.

Ondertussen blijkt het hofbezoek ook een politieke strijd. Yongxing heeft zijn eigen plannen met de troonopvolging, de albino Celestiaal Lien laat zich niet peilen, en de Britse diplomaat Hammond schippert tussen onderdanigheid en landsbelang. Laurence merkt dat hij een pion is in een spel dat hij niet overziet, met als inzet niet alleen zijn vriendschap met Temeraire maar ook een bondgenootschap waar heel Europa van afhangt.

Throne of Jade verscheen in 2006, kort na het eerste deel, en verlegt de reeks van het Engelse Kanaal naar Azie. Het boek is trager en diplomatieker dan zijn voorganger: minder luchtgevechten, meer protocol, reizen en onderhandelen. Tegelijk legt het de morele kwestie bloot die de rest van de serie stuurt, namelijk de vraag wat een denkend wezen toekomt dat als wapen is grootgebracht. Wie het eerste deel vooral om de vriendschap las, krijgt hier de wereld eromheen, met een blik op andere culturen die net zo zorgvuldig is uitgewerkt als de Britse zeemanstaal in deel een.

Het boek is ook een portret van twee botsende manieren van kijken. De Britten zien een oorlogsdier dat zijn plicht doet, de Chinezen zien een geleerde in het gezelschap van een bediende, en geen van beide partijen kan zich voorstellen dat de ander gelijk heeft. Novik houdt haar hoofdpersoon daar precies tussenin, loyaal aan zijn land en tegelijk in staat om te zien wat er mis mee is. Dit tweede deel volgt direct op His Majesty's Dragon en is zonder dat boek lastig te volgen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,19 ↑ Terug naar de volgorde

Nog voor Laurence en Temeraire aan de thuisreis kunnen beginnen, bereikt hen een nieuwe opdracht: in Istanbul liggen drie drakeneieren die de Britse kroon duur heeft betaald, en die moeten worden opgehaald. Omdat er geen schip beschikbaar is, gaan ze over land. Met de zwijgzame gids Tenzing Tharkay, van gemengd Britse en Nepalese afkomst, trekken ze over de zijderoute door Centraal-Azie: bergpassen, woestijn, karavaanserais en een enkele ontmoeting met wilde draken die zich van geen enkel rijk iets aantrekken.

In Istanbul blijkt de afspraak niets waard. De sultan heeft inmiddels gekozen voor Napoleon en denkt er niet over de eieren af te staan, terwijl de Britse gezant er het zwijgen toe doet. Wat volgt is een stuk roman dat meer op een inbraak dan op een veldslag lijkt, met verkenning in het geheim, hulp uit onverwachte hoek en een vlucht uit de stad. Een van de eieren bevat een zeldzame vuurspuwer, en die komt onderweg uit als Iskierka: een jonge draak die doet wat ze wil, brand sticht waar het niet uitkomt en zich niets van bevelen aantrekt. Ze levert de reeks meteen haar grappigste en lastigste personage op.

Het tweede deel van het boek speelt in Europa. Temeraire en zijn bemanning worden opgenomen in het Pruisische leger, dat zich opmaakt om Napoleon te stoppen. Pruisen vertrouwt op de tactiek van Frederik de Grote en op een drilexercitie die decennialang onverslaanbaar leek, maar de Franse manier van oorlogvoeren is sneller en losser. Laurence ziet van dichtbij hoe een leger dat op zijn reputatie teert in moeilijkheden komt, en hoe weinig een enkele draak daaraan kan veranderen. De campagne voert hen uiteindelijk naar de belegerde vesting Danzig, waar het probleem niet meer is hoe je een slag wint maar hoe je mensen levend wegkrijgt.

Boven dit alles hangt een persoonlijke dreiging. Lien, de witte Celestiaal die Laurence en Temeraire uit China kennen, heeft haar eigen rekening te vereffenen en zoekt daarvoor aansluiting bij de enige man in Europa die haar kan gebruiken. Daarmee krijgt Napoleon iets wat geen enkel ander leger heeft, en krijgt de reeks een tegenstander die even slim en even trots is als Temeraire zelf.

Black Powder War kwam in 2006 uit en sluit de eerste drie delen af tot een geheel. Novik verbindt er het reisverhaal uit deel twee met het oorlogshandwerk uit deel een, en houdt ondertussen de kwestie levend die Temeraire sinds Peking niet meer loslaat: in Britse dienst is hij een wapen, in China was hij een burger. Laurence merkt dat hij die twee werelden niet kan blijven verzoenen, en dat zijn eigen gevoel voor plicht daarbij begint te schuren.

Tharkay is een van de sterkste toevoegingen aan het vaste gezelschap: een man die in geen enkel land helemaal thuishoort, die zich weinig aan gezag gelegen laat liggen en van wie tot het laatst onduidelijk blijft waar zijn trouw ligt. Ook de nieuwe bemanningsleden en de wisselende bondgenoten geven het boek een groter gezelschap dan de eerste twee delen. Black Powder War sluit aan op Throne of Jade en loopt zonder onderbreking door in deel vier, dus lezen op volgorde is hier geen overbodige luxe.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,59 ↑ Terug naar de volgorde

Thuiskomen valt tegen. Waar Laurence en Temeraire een luchtmacht hopen aan te treffen die klaarstaat tegen Napoleon, vinden zij vliegvelden vol hoestende, uitgeputte dieren. Een ziekte die op een zware griep lijkt heeft zich door de Britse drakenformaties verspreid, de sterfte loopt op en niemand weet waar de kwaal vandaan komt. Temeraire is er door zijn lange reis buiten gebleven, wat hem ineens tot een van de weinige inzetbare draken van het land maakt. Er is haast: zodra Frankrijk doorheeft hoe zwak de Britse verdediging in de lucht is, staat er niets meer tussen Napoleon en het Kanaal.

Een spoor leidt naar Afrika. Jaren eerder zou een zieke draak in de Kaapkolonie genezen zijn, en dus vertrekt de hele formatie aan boord van de Allegiance naar het zuiden, samen met kapitein Catherine Harcourt en haar Longwing Lily en met een zendeling en zijn vrouw Hannah Erasmus, die als kind uit het binnenland is weggevoerd. De zoektocht naar het middel voert de bemanning diep het continent in, waar Novik een deel van haar wereld laat zien dat in de eerdere boeken alleen als achtergrond bestond.

Want Afrika is in deze geschiedenis geen leeg gebied dat Europese mogendheden onder elkaar verdelen. De Tswana kennen hun draken als voorouders die opnieuw geboren zijn en die hun nakomelingen blijven beschermen, en zij hebben zeer goede redenen om het de slavenhalers en de kolonisten moeilijk te maken. Laurence en zijn mensen belanden midden in een conflict waarin zij aan de verkeerde kant staan zonder dat zij dat zelf zo zien, en waarin praten belangrijker wordt dan vechten. De jonge broers Demane en Sipho sluiten zich in deze episode bij de bemanning aan.

Ondertussen loopt in Londen de klok door. De regering denkt na over maatregelen tegen de epidemie waar Laurence onmogelijk achter kan staan, en tegen het einde van het boek komt hij voor een keuze te staan waarbij gehoorzaamheid en geweten elkaar uitsluiten. Novik bouwt die botsing zorgvuldig op: alles wat Laurence in de eerdere delen over eer, dienst en trouw heeft gezegd, wordt hier tegen hem gebruikt.

Empire of Ivory verscheen in 2007 en geldt bij veel lezers als het punt waarop de reeks zwaarder gaat wegen. Het luchtige avontuur blijft, maar de onderwerpen worden groter: slavernij, de prijs van imperiale politiek en de vraag of loyaliteit aan een land nog telt wanneer dat land iets doet wat je onvergeeflijk vindt. Het boek eindigt op een keerpunt dat de verhaallijn van de volgende delen bepaalt, en dat maakt de leesvolgorde hier belangrijker dan ooit.

Catherine Harcourt en haar bemanning krijgen in dit deel veel ruimte, waardoor zichtbaar wordt hoe het Luchtkorps als gemeenschap functioneert: kapiteins die vanaf hun zevende bij een dier horen, vrouwen die commanderen omdat bepaalde drakenrassen geen mannen dulden, en een korps dat zichzelf buiten de gewone Engelse samenleving heeft geplaatst. De epidemie raakt die gemeenschap in het hart, want iedere zieke draak is voor iemand familie. Empire of Ivory volgt direct op Black Powder War en eindigt met een ontwikkeling die pas in deel vijf wordt afgewikkeld.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,27 ↑ Terug naar de volgorde

Aan het begin van dit vijfde deel is Laurence in ongenade gevallen. Hij zit gevangen aan boord van een oorlogsschip, wacht op het oordeel over zijn daden en heeft alles verloren wat hem ooit aanzien gaf. Temeraire is intussen ondergebracht in een fokreservaat, afgesneden van zijn kapitein en van elk nuttig werk, tussen draken die nooit een harnas hebben gedragen en die van het leger niets moeten hebben. Voor het eerst in de reeks vertelt Novik afwisselend vanuit Temeraire zelf, en die hoofdstukken laten horen hoe een draak denkt wanneer niemand hem meer vertelt wat hij moet doen.

Dan landt Napoleon in Engeland. De Franse invasie die vier boeken lang dreigde, wordt werkelijkheid: Londen valt in vijandelijke handen, de regering vlucht naar het noorden en het Britse leger trekt zich terug richting Schotland. In die chaos is niemand meer in de positie om kieskeurig te zijn over wie er mag meevechten. Temeraire brengt de ongebonden draken uit het reservaat op de been en vormt er een eigen militie mee, met eigen regels, eigen beloningen en een eigen kijk op wat er te winnen valt. Dat hij daarbij vooral over voedsel, sieraden en eerlijke betaling onderhandelt, is precies wat de aanpak zo overtuigend maakt.

Laurence keert terug in dienst, maar niet als de officier die hij was. Hij werkt onder generaal Arthur Wellesley, de latere hertog van Wellington, een man die zich nauwelijks bekommert om iemands reputatie zolang die iemand levert wat hij nodig heeft. Samen zetten ze hervormingen door waar het Luchtkorps jarenlang niet aan wilde: draken die rechtstreeks worden betaald, draken die zelf kiezen waar ze vliegen, draken die als bondgenoot en niet als materieel worden behandeld. De vraag of dat oprecht bedoeld is of alleen omdat de nood hoog is, blijft mooi open.

De campagne die volgt is de meest verwoestende van de reeks. Er wordt gevochten in bezet gebied, over dorpen en langs de Theems, en Novik verzwijgt niet wat een oorlog met vliegende zware dieren met een land doet. De inzet is niet langer een veldslag winnen, maar of er iets van Engeland overblijft.

Victory of Eagles verscheen in 2008 en is korter en harder dan de voorgaande delen. Laurence moet leven met een oordeel dat hem blijft aankleven, ook wanneer hij opnieuw nodig blijkt; Temeraire ontdekt dat hij zonder zijn kapitein een leider kan zijn. Die twee lijnen komen samen in een slot dat de reeks opnieuw een andere kant op stuurt, richting werelddelen waar Laurence nooit had willen komen.

De hoofdstukken vanuit Temeraire zijn het opvallendste vormexperiment van de reeks tot dan toe. Ze laten zien hoe weinig een draak begrijpt van menselijke rechtspraak, hoe direct hij redeneert over eerlijkheid, en hoe snel andere draken luisteren naar iemand die hun belang wel serieus neemt. Tegelijk blijft de oorlogshandel van Novik gedetailleerd: bevoorrading, verkenning, gewonden en de dagelijkse rekensom van wat een formatie kan dragen. Victory of Eagles volgt onmiddellijk op Empire of Ivory en is niet los te lezen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,58 ↑ Terug naar de volgorde

Nieuw-Zuid-Wales, aan de andere kant van de wereld: daar beginnen Laurence en Temeraire opnieuw, of proberen dat althans. Na de gebeurtenissen in Engeland zijn zij naar de Australische strafkolonie gestuurd, samen met een paar aviateurs en drie drakeneieren waarmee daar een luchtkorps moet worden opgezet. Veel steun is er niet. De kolonie verkeert in politieke chaos sinds officieren gouverneur William Bligh hebben afgezet, kolonel Macarthur houdt de macht in handen en beide partijen zien in de nieuwkomers vooral een middel om de ander dwars te zitten. Laurence wil zich er buiten houden, wat in een nederzetting van een paar duizend zielen niet lukt.

Wanneer een van de eieren wordt gestolen, verandert het boek in een reisverhaal. De achtervolging voert het gezelschap het binnenland in, over honderden kilometers steen, stof en droogte, waar water belangrijker is dan snelheid en waar de kaarten ophouden. Novik neemt de tijd voor die tocht: het kamperen, het jagen, de ruzies tussen kapiteins die elkaar niet luchten, de onzichtbare bunyips die het kamp 's nachts onveilig maken. Onderweg stuiten ze op sporen die er niet horen te zijn, en uiteindelijk op iets waarvan Londen niet mag weten dat het bestaat: een handelsroute waarlangs Chinese schepen met getrainde zeeslangen al lang zaken doen met de kust.

Naast Laurence en Temeraire draaien twee jonge personages mee die in deel vier bij de bemanning kwamen. Demane, inmiddels bijna volwassen, neemt het op voor een kleine, zwakke draak die de rest heeft afgeschreven, en dat dier groeit uit tot Kulingile. Ook kapitein Granby en zijn vuurspuwende Iskierka zijn van de partij, terwijl de nieuw aangekomen kapitein Rankin, uit het eerste deel al niet geliefd, zijn eigen opvattingen over drakenhouderij meebrengt.

Tongues of Serpents verscheen in 2010 en wijkt af van de rest van de reeks: er wordt weinig gevochten, er is geen leger en de napoleontische oorlog gaat elders door zonder dat iemand er iets van hoort. Wat overblijft is een verhaal over ballingschap, over mannen die niet weten waar ze nog voor dienen, en over een werelddeel dat zich niet laat veroveren met de middelen die in Europa werken. Voor wie de reeks om de veldslagen leest, is dit een rustig deel; voor wie de wereldbouw volgt, staat er veel in wat later terugkomt, want de ontdekkingen in de woestijn en aan de noordkust hebben gevolgen die veel verder reiken dan de kolonie zelf.

Het boek geeft daarnaast ruimte aan personages die eerder op de achtergrond bleven. Demane groeit uit tot een eigenzinnige jonge kapitein, Iskierka blijft de onhandelbaarste draak van de reeks, en Tharkay komt en gaat zoals het hem uitkomt. Ook de verhouding tussen Laurence en Temeraire verandert: zij hebben geen bevelen meer om zich achter te verschuilen en moeten zelf bepalen wat zij met hun tijd doen. Tongues of Serpents verscheen na Victory of Eagles en gaat rechtstreeks verder waar dat boek eindigde, dus lezen op volgorde is aan te raden.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,50 ↑ Terug naar de volgorde

Het rustige bestaan dat Laurence zich in Australie had voorgesteld, duurt precies zo lang tot de diplomaat Arthur Hammond in de kolonie aankomt. Hij komt met een aanbod dat op een bevel lijkt: Laurence krijgt zijn rang terug omdat de kroon hem nodig heeft aan de andere kant van de Grote Oceaan. In Brazilie is de Portugese kolonie in het nauw gebracht door Tswana-legers die met Napoleon zijn verbonden zonder onder zijn gezag te staan, en die naar Zuid-Amerika zijn gekomen om de mensen terug te halen die daar als slaaf zijn verhandeld. Voor Groot-Brittannie staan handel, bondgenoten en het evenwicht in de hele oorlog op het spel.

De reis er naartoe loopt anders dan gepland. Na een schipbreuk en een ontmoeting met de Franse marine belanden Laurence, Temeraire, kapitein Granby met Iskierka en Hammond in het Incarijk, dat in deze geschiedenis nooit is ingestort. De Inca hebben hun eigen manier van omgaan met draken, en die is minstens zo bevreemdend voor de Britten als het Chinese model in deel twee: draken kiezen hier hun mensen en beschermen hun gemeenschap als familie. De onderhandelingen met de keizerin zijn dan ook geen gewoon staatsbezoek maar een wedstrijd in hofmakerij, en de Britten zijn niet de enigen die dingen. Napoleon heeft ook een gezant gestuurd, en die kandidaat kan de Britse delegatie moeilijk overtroeven.

Verder naar het oosten wacht Rio de Janeiro, waar Laurence voor de vraag komt te staan die het hele boek bij elkaar houdt. Vrede sluiten met de Tswana kan alleen op voorwaarden die de Portugese kolonisten diep in hun bezit raken, en Laurence moet kiezen tussen wat zijn regering handig uitkomt en wat hij zelf verdedigbaar vindt. Novik laat de slavenhandel niet als achtergrondgeruis meelopen maar als de kern van de zaak, met partijen die allemaal hun eigen goede redenen menen te hebben.

Crucible of Gold verscheen in 2012 en brengt na het ingetogen Australische deel de vaart terug: zeereizen, stormen, een gedwongen tocht over de Andes en gesprekken aan een hof waar een verkeerd woord dodelijk is. Temeraire is inmiddels een dier met aanzien en meningen, Iskierka blijft onhandelbaar en Granby moet ondergaan wat er gebeurt als een keizerin belangstelling toont. Aan het slot verlegt de reeks haar blik opnieuw, want het antwoord op Napoleons groeiende macht zal niet in Europa alleen te vinden zijn, en dat betekent dat de volgende reis naar Azie voert.

Novik gebruikt het Incarijk om haar wereld nog een keer te kantelen. Dat het rijk in deze geschiedenis nooit ten onder ging, komt doordat draken hun mensen beschermden tegen de ziekten en de legers die de Europeanen meebrachten, en dat gegeven maakt van Zuid-Amerika een macht waarmee Londen en Parijs beide rekening moeten houden. Daarnaast krijgen de vaste metgezellen ruim baan: Hammond met zijn eindeloze diplomatieke schikkingen, Granby die zich van zijn draak weinig hoeft aan te trekken omdat zij toch doet wat ze wil, en een bemanning die eraan gewend is geraakt dat de opdracht altijd verandert.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,97 ↑ Terug naar de volgorde

Laurence wordt wakker op een Japans strand, doorweekt, gewond en zonder enige herinnering aan de laatste acht jaar. In zijn hoofd is hij nog marineofficier, kent hij geen draak en heeft hij geen idee waarom vreemden hem behandelen als iemand die er niet hoort te zijn. Japan laat in deze tijd nauwelijks buitenlanders toe, dus verbergt hij zich, wordt hij ontdekt en belandt hij in een beleefde vorm van gevangenschap bij Nagasaki. Wanneer hij Temeraire uiteindelijk terugziet, is de hereniging pijnlijk: de draak is een gesprekspartner en een vriend geworden voor iemand die hij zich niet kan herinneren, en Laurence moet zich verhouden tot een leven waarvan hij alleen de gevolgen ziet.

Dat geheugenverlies is meer dan een trucje. Novik laat haar hoofdpersoon met de ogen van acht jaar geleden naar zichzelf kijken, naar zijn keuzes, zijn vriendschappen en zijn positie, en juist die afstand maakt zichtbaar hoe ver hij van de nette Britse kapitein uit het eerste deel is afgedwaald.

Het tweede deel van het boek speelt in China, waar Laurence nog altijd geldt als aangenomen zoon van de keizer. De Britse missie wil een bondgenootschap, maar aan het hof in Peking wordt met andere inzetten gespeeld: kroonprins Mianning heeft hervormingsplannen, conservatieve hovelingen willen elke westerse invloed weren, en er wordt een aanslag gepleegd die niemand wil ophelderen. Wanneer een opstand in het binnenland moet worden onderdrukt, blijkt de zaak niet te zijn wat ze lijkt. Generaal Chu, een drakencommandant met tientallen jaren ervaring, laat de Britten ondertussen zien hoe een luchtmacht eruitziet wanneer een land er al eeuwen serieus in investeert.

Het laatste deel voert naar Rusland, in het jaar 1812. Napoleon is met een enorm leger de grens over en de Russische manier van oorlogvoeren botst hard met alles waar Temeraire in gelooft, want de draken worden daar in ketenen gehouden. Bij Borodino en op de weg naar Moskou krijgen Laurence en zijn metgezellen te maken met een veldtocht waarin de winter net zo gevaarlijk is als de vijand.

Blood of Tyrants verscheen in 2013 en is het op een na laatste deel van de reeks. Het is ook het langste en meest gelaagde: drie landen, drie oorlogen en een hoofdpersoon die zichzelf opnieuw moet leren kennen. De ontwikkeling van de bijfiguren, van Tharkay tot Hammond en van Iskierka tot Kulingile, krijgt hier veel ruimte, en het slot zet de partijen in stelling voor de afrekening met Napoleon in het laatste boek.

Ook de wereldbouw krijgt een nieuwe laag. In Japan zijn draken met eeuwenoude tradities verweven, in China hebben zij eigen stadswijken, rechten en een leger dat op hun kracht is ingericht, en in Rusland worden zij met ketenen en angst in bedwang gehouden. Die drie modellen naast elkaar maken van Blood of Tyrants de meest uitgesproken verkenning van het thema dat de hele reeks draagt. Het boek sluit aan op Crucible of Gold en loopt zonder pauze door naar het slotdeel, dus wie hier instapt mist te veel.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,49 ↑ Terug naar de volgorde

Het negende en laatste deel begint in de Russische winter, waar het teruggeslagen leger van Napoleon zich terugtrekt en de geallieerden hun kans ruiken. Laurence en Temeraire trekken met Chinese en Russische troepen mee, maar de oorlog is niet gewonnen. Napoleon heeft een wapen bedacht waartegen kanonnen niet helpen: hij biedt draken overal ter wereld burgerrechten aan, een verdrag dat hun eigendom, betaling en een stem geeft, op voorwaarde dat zij voor Frankrijk vechten. Voor Europese draken die eeuwenlang als vee of als materieel zijn behandeld, is dat een aanbod om over na te denken.

Daarmee komt Temeraire in de moeilijkste positie van de hele reeks. Alles wat hij sinds zijn bezoek aan China heeft geeist, staat nu in het aanbod van de vijand. Zijn eigen land geeft hem stukje bij beetje gelijk, maar traag en met tegenzin, terwijl Napoleon het in een keer belooft. Laurence ziet ondertussen wat er gebeurt met een strijd die niet meer alleen om grondgebied gaat: wie de draken wint, wint de oorlog, en de Britse regering heeft daar geen antwoord op behalve winnen voor Napoleon zijn aanbod kan waarmaken.

Naast de veldtochten door Litouwen, Pruisen en uiteindelijk Frankrijk loopt een persoonlijke lijn. Het ei van Temeraire en Iskierka, waar sinds eerdere delen om wordt gestreden, is een prijs waar meer dan een partij de hand op wil leggen; de jonge draak die eruit komt, Ning, heeft een eigen inzicht in waar het voordeel ligt. Laurence krijgt te maken met de gevolgen van zijn breuk met zijn familie, en Lien, de witte Celestiaal die al sinds deel twee een rekening met hem open heeft staan, blijft aan Napoleons zijde de gevaarlijkste tegenstander in de lucht.

League of Dragons kwam in 2016 uit en sluit het verhaal dat in 2006 met een gestolen ei begon. Novik brengt de reeks terug naar Europa en laat de figuren uit negen boeken nog een keer meedoen, van Granby en Tharkay tot Jane Roland en de dieren uit de oude formatie. Recensenten prezen de manier waarop de losse draden bij elkaar komen, al liepen de meningen uiteen over het tempo van het slot.

Wie de reeks vanaf het begin heeft gelezen, vindt hier het antwoord op de vraag die er altijd onder lag: of een land dat zijn draken als bezit behandelt kan blijven verwachten dat zij ervoor vechten. Dit deel is niet los te lezen; het steunt volledig op wat eraan voorafging.

Novik laat daarbij zien hoe haar alternatieve geschiedenis van de echte afwijkt. De veldtochten zijn herkenbaar, de uitkomsten niet, en juist de aanwezigheid van denkende dieren zorgt ervoor dat verdragen, kolonien en machtsverhoudingen anders uitpakken dan in de leerboeken. Het slotdeel brengt dat allemaal samen zonder de huiselijke toon op te geven die de reeks vanaf het begin kenmerkt: ook in de zwaarste omstandigheden gaan de gesprekken tussen Laurence en Temeraire over eten, boeken, geld en wat rechtvaardig is.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,22 ↑ Terug naar de volgorde