The Saga of Pliocene Exile op volgorde

In de tweeëntwintigste eeuw is de mensheid opgenomen in de Galactic Milieu, een verbond van vijf ruimtevarende soorten waarin de mens honderden planeten bewoont. Het is een geordende, beschaafde wereld, en juist daar knelt hij voor sommigen. Wanneer geavanceerde techniek een tijdpoort oplevert naar het Plioceen, zes miljoen jaar geleden, melden zich buitenbeentjes, dwarsliggers en mislukkelingen van overal om er doorheen te stappen.

De poort werkt maar één kant op. Wie hem gebruikt, kan nooit meer terug: een reis vooruit in de tijd zou het lichaam in één klap zes miljoen jaar ouder maken. Er is ook geen manier om bericht te sturen. De Milieu stelt daarom strenge voorwaarden aan vertrekkers, verbiedt techniek die niet vanzelf vergaat en houdt mensen met volledig ontwikkelde mentale gaven tegen. Wie toch gaat, krijgt eerst een opleiding in overleven en een ambacht mee. Het beeld dat de reizigers van hun bestemming hebben, is dat van een leeg, onbedorven paradijs waar ze opnieuw kunnen beginnen.

Dat beeld klopt niet. Het Plioceen blijkt bewoond door twee buitenaardse volken die uit een ver sterrenstelsel zijn gevlucht en hier gestrand zijn. Ze hebben mentale krachten, ze worden buitengewoon oud, en ze liggen al eeuwen met elkaar in de clinch. Voor de nieuwkomers is er geen weg terug en geen keuze: ze belanden midden in die strijd, en beide partijen hebben hun eigen redenen om mensen te willen gebruiken. Het onbedorven paradijs is allesbehalve een Eden.

Julian May bouwt dit eerste deel op als een introductie. Het grootste deel van het boek volgt de leden van één reisgezelschap, elk met een eigen voorgeschiedenis en een eigen reden om alles achter zich te laten: een vrouw die haar gaven verloor, een gepensioneerd paleontoloog, een atlete die nergens meer welkom is, een antropoloog die achter zijn geliefde aan gaat, een oud-ruimtevaarder en een Schotse herrieschopper die voor de keuze tussen gevangenis en ballingschap stond. Pas in het laatste deel van het boek komt de eigenlijke verhaallijn op gang.

Dat trage begin is bewust. May heeft een uitgebreide toekomstgeschiedenis, een sterrenrijk, twee buitenaardse culturen en een prehistorisch Europa te introduceren, inclusief een Middellandse Zee die in dit tijdvak droog ligt. Het resultaat is science fiction met de sfeer van mythologie: de twee volken doen sterk denken aan figuren uit de Keltische verhaaltraditie, en May speelt daar openlijk mee.

'The Many-Colored Land' verscheen in 1981 en won de Locus Award voor beste sciencefictionroman. Het is het eerste van vier delen die samen één doorlopend verhaal vormen, in Groot-Brittannië uitgegeven als Saga of the Exiles. Begin hier: de latere delen leggen vrijwel niets opnieuw uit.

Een praktische opmerking over de titel: in Britse uitgaven heet dit boek 'The Many-Coloured Land', met de Britse spelling. Het gaat om hetzelfde verhaal. De vier delen zijn in de loop der jaren in verschillende landen en bij verschillende uitgevers verschenen, soms met afwijkende omslagen en bundelingen, maar de volgorde staat vast.

↑ Terug naar de volgorde

Het tweede deel pakt de draad op waar het eerste hem liet liggen: een klein gezelschap uit de toekomst is door de tijdpoort gestapt en bevindt zich in een prehistorisch Europa dat allesbehalve leeg is. Twee buitenaardse volken vechten er al eeuwenlang om de macht, en op dit moment hebben de mensachtige Tanu de sterkste positie.

Elizabeth Orme krijgt het daardoor meteen zwaar. Zij beschikt over zeldzame mentale vermogens, en zodra de Tanu daarachter komen, willen ze haar voor zichzelf. Elizabeth weigert een pion te zijn in de strijd tussen Tanu en Firvulag; ze is niet naar het verleden gekomen om opnieuw te worden ingezet. Aiken Drum denkt daar heel anders over. Hij ontdekt dat de torcs die de Tanu dragen, sieraden die geestelijke gaven versterken, hem krachten geven die hij niet voor mogelijk had gehouden. Het duurt niet lang of hij bedenkt een plan om de leider van de Tanu uit te dagen, met niets minder dan de heerschappij over het Many-Coloured Land als inzet. Maar er is nog een derde partij, en die wil alle mensen dood hebben. Aiken staat precies in de weg.

Julian May verplaatst hier het zwaartepunt van kennismaking naar politiek. Waar het eerste deel de personages introduceerde, gaat dit boek over macht: wie een torc krijgt en wie niet, welke mensen als bondgenoot worden toegelaten en welke als gereedschap worden gebruikt, en hoe de twee buitenaardse volken hun eeuwenoude rivaliteit onderhouden met rituelen en afspraken die niemand durft te doorbreken. De mensen die door de poort kwamen, verstoren dat evenwicht alleen al door er te zijn.

Het decor is opvallend. Het Plioceen van May kent een Middellandse Zee die drooggevallen is, waardoor er waar nu water staat een enorme, hete vlakte ligt. Die geografie is niet vrijblijvend: ze bepaalt waar steden liggen, hoe legers zich verplaatsen en welke risico's mensen nemen. May werkt hier met een geologische gebeurtenis die echt heeft plaatsgevonden, en ze gebruikt die met veel gevoel voor drama.

'The Golden Torc' verscheen in 1982 en is het tweede deel van vier. Het is geen boek om los te lezen: personages, torcs, de tijdpoort en de verhouding tussen de twee volken zijn in 'The Many-Colored Land' neergezet en worden hier bekend verondersteld. Wie het eerste deel wat traag vond op gang komen, merkt dat dit boek vrijwel meteen doorloopt.

De reeks vraagt enige inspanning. May werkt met veel namen, twee buitenaardse volken, een reeks mentale vermogens met eigen benamingen en een toekomstgeschiedenis die ze niet telkens opnieuw uitlegt. Daar staat tegenover dat de personages scherp zijn getekend en dat het verhaal niet blijft hangen in achtergrond; vanaf dit deel gaat het vooral om wat mensen met macht doen zodra ze die in handen krijgen. Lezers die houden van science fiction met een mythologische inslag, vinden hier een reeks die op beide benen staat.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 24,99 ↑ Terug naar de volgorde

Na een enorme catastrofe ligt de beschaving van de Tanu in puin. Dat is het uitgangspunt van het derde deel, en het verandert alles. De machtsverhoudingen die eeuwenlang overeind bleven, zijn weggevaagd, en voor het eerst kunnen de mensen die door de tijdpoort kwamen zelf naar macht grijpen.

Aiken Drum grijpt die kans met beide handen. Hij roept zichzelf uit tot koning, maar zijn positie is allesbehalve zeker. De Firvulag zijn vastbesloten om iedereen die niet tot hun eigen volk behoort uit te roeien. Felice Landry, mogelijk de sterkste geest die de mensheid ooit voortbracht, is nog lang niet klaar met het aanrichten van schade. En dan dient zich een partij aan waar niemand rekening mee hield.

Op een ander continent leeft al jaren een groep menselijke rebellen in het verborgene: metapsychisch begaafde mensen die ooit uit de toekomst zijn gevlucht. Hun leider, Marc Remillard, besluit dat het nieuwe regime hem kansen biedt. Zijn kinderen, die opgroeiden ver van de Galactic Milieu, willen echter maar één ding: terug naar de tweeëntwintigste eeuw. Dat verlangen botst hard met de belangen van hun vader. De regering van de Milieu is niet vergeten wie Marc is en hoeveel levens er door zijn toedoen verloren gingen, en daarom zal hij alles doen om de tijdpoort gesloten te houden.

Julian May verbreedt haar verhaal in dit deel aanzienlijk. Waar de eerste twee boeken zich vooral in één streek afspeelden, lopen hier meerdere verhaallijnen tegelijk, verspreid over continenten en over generaties. Het accent verschuift van overleven naar regeren: hoe houd je een kroon vast die je zelf hebt opgeëist, wanneer je onderdanen niet allemaal mensen zijn en je tegenstanders elkaars vijanden zijn maar jou nog erger vinden?

Daarmee is dit ook het boek waarin de reeks nadrukkelijk aansluiting zoekt bij het grotere geheel dat May rond deze wereld heeft gebouwd. Marc Remillard en de geschiedenis van de Milieu krijgen hier het gewicht dat in de eerste delen nog op de achtergrond bleef.

'The Nonborn King' verscheen in 1983 en is het derde van vier delen. Het veronderstelt kennis van de twee voorgaande boeken: wie de personages, de torcs en de verhouding tussen Tanu en Firvulag niet kent, mist de inzet van vrijwel elke scène. Voor lezers die het tot hier hebben volgehouden, is dit het deel waarin de reeks van avontuur naar politieke tragedie kantelt.

Wie de reeks leest, merkt dat May haar verhaal in dit deel voor het eerst over meerdere fronten tegelijk uitrolt. Dat maakt het boek voller maar ook veeleisender: er zijn meerdere hofhoudingen, meerdere generaties en meerdere plannen die tegelijk lopen. Een namenlijst achterin is voor veel lezers geen overbodige luxe. Het loont om even terug te bladeren wanneer een naam bekend voorkomt maar niet meteen plaatsbaar is.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 22,60 ↑ Terug naar de volgorde

Het slotdeel treft de bewoners van het Plioceen in een felle strijd om de bovenhand. De mensen die ooit aan de Galactic Milieu ontsnapten, worden van alle kanten belaagd terwijl ze proberen voet aan de grond te houden in een land dat niet tot rust komt.

Aiken Drum draagt inmiddels de kroon, en daarmee ook een lange lijst vijanden. De Firvulag lijken als eersten toe te slaan: zij hebben een oorlog aangekondigd die in hun eigen overlevering al eeuwen wordt voorspeld, en zij zien hun kans schoon. Aiken is door recente confrontaties verzwakt, en dat is gevaarlijk, want elk teken van kwetsbaarheid kan zijn koninkrijk onderuithalen. Elizabeth Orme steunt hem, niet uit bewondering maar uit berekening: zijn verlichte alleenheerschappij is in haar ogen te verkiezen boven de wrede eerzucht van Marc Remillard.

Toch verdwijnen al die conflicten naar de achtergrond zodra er één mogelijkheid op tafel komt: het openen van een tijdpoort terug naar de tweeëntwintigste eeuw. Voor sommigen is dat de weg naar huis. Voor Marc Remillard is het precies wat nooit mag gebeuren, en hij is bereid daar alles voor in te zetten. Alle belangen komen uiteindelijk samen bij de Grand Tourney, het grote toernooi waar Tanu en mensen tegenover de Firvulag komen te staan in wat de laatste krachtmeting van deze verbannen wereld moet worden.

Julian May brengt in dit vierde boek de lijnen bij elkaar die ze over drie delen heeft uitgelegd: de rivaliteit tussen de twee buitenaardse volken, de opkomst van de mensen, de rol van de torcs en de geschiedenis van de Remillards. Het is het meest politieke deel van de reeks, met bondgenootschappen die per hoofdstuk kunnen wisselen en met personages die geen van allen zuiver op de graat zijn. Zelfs de figuren die het meeste recht van spreken lijken te hebben, blijken hun eigen rekening te vereffenen.

De reeks staat bekend om haar mengeling van harde science fiction en mythologie, en dat komt hier het sterkst tot uiting. Het toernooi, de voorspellingen en de rituele oorlogvoering hebben de vorm van een sage, terwijl de achterliggende verklaringen consequent technisch en biologisch blijven.

'The Adversary' verscheen in 1984 en sluit de Saga of Pliocene Exile af, in Groot-Brittannië uitgegeven als Saga of the Exiles. Het is uitsluitend te lezen na de drie voorgaande delen. Wie daarna verder wil, kan terecht bij de reeks die May rond de Galactic Milieu schreef; die verhalen sluiten op deze aan.

Voor lezers die overwegen aan de hele reeks te beginnen: de vier delen vormen samen één roman die om praktische redenen in stukken is geknipt, en ze zijn ook zo geschreven. Er zitten geen afgeronde avonturen tussen. Dat betekent dat je pas in dit boek ziet waar de opbouw uit de eerdere delen toe diende, en dat het slot pas gewicht krijgt als je de tocht vanaf het begin hebt gemaakt. De reeks geldt sinds haar verschijning als een van de bekendere voorbeelden van science fiction waarin tijdreizen, prehistorie en mythologie in elkaar geschoven worden.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,55 ↑ Terug naar de volgorde