Ramona op volgorde

Beverly Cleary opende in 1955 de reeks rond de zusjes Quimby met het enige deel dat vanuit Beezus wordt verteld. Beatrice Quimby, die iedereen Beezus noemt, is negen en woont met haar ouders en haar kleine zusje aan Klickitat Street in Portland, Oregon. De twee waren al bekend bij lezers: ze kwamen eerder voorbij als buurmeisjes in Cleary's boeken over Henry Huggins en zijn hond Ribsy.

Ramona is vier en heeft een fantasie zonder rem. Ze loopt dagenlang rond met zelfgemaakte papieren konijnenoren omdat ze de paashaas is, sleept een touwtje achter zich aan waaraan een onzichtbare hagedis hangt die Ralph heet, en wil telkens weer hetzelfde prentenboek horen over een chagrijnige graafmachine. Voor Beezus is dat vooral vermoeiend. Erger zijn de streken waarvan zij de gevolgen draagt: Ramona tekent in een bibliotheekboek, verstoort de tekenles waar Beezus zo naar uitkeek, zorgt ervoor dat Ribsy zichzelf in de badkamer opsluit, eet stiekem van een hele rij appels en nodigt zonder toestemming haar halve klas uit voor een feest thuis.

Het eigenlijke onderwerp van het boek is niet Ramona maar wat Ramona met Beezus doet. Beezus schrikt van haar eigen irritatie en schaamt zich ervoor. Ze kijkt naar haar moeder en tante Beatrice, twee zussen die het uitstekend samen kunnen vinden, en concludeert dat er met haarzelf iets niet in orde is. Een grote zus hoort toch van haar kleine zusje te houden? Naarmate de verjaardag van Beezus dichterbij komt en Ramona het feest op haar eigen manier voorbereidt, wordt die vraag steeds moeilijker te ontwijken. Het gesprek dat daarop volgt, met een moeder en een tante die zelf ook kind zijn geweest, geeft het boek zijn warme slot.

Cleary schrijft realistisch: geen avonturen, wel een gezin waarin het geld, het geduld en de badkamer gedeeld moeten worden. De humor komt voort uit het verschil in perspectief. Wat Ramona een schitterend plan vindt, is voor haar zus een ramp, en de lezer ziet allebei de kanten. De eerste editie werd getekend door Louis Darling; latere drukken kregen illustraties van Tracy Dockray en Jacqueline Rogers.

Recensenten prezen het boek meteen om de trefzekere humor en om de manier waarop Cleary gezinsverhoudingen beschrijft zonder ze mooier te maken dan ze zijn. Decennia later wordt het nog steeds genoemd als een van de beste kinderboeken over broers en zussen. Het boek is talloze malen herdrukt en vertaald, en werd bewerkt voor televisie en film. Wie de reeks van voren af aan wil lezen, begint hier, al staat Ramona zelf vanaf het tweede deel pas echt in het middelpunt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,00 ↑ Terug naar de volgorde

Een jaar na de gebeurtenissen uit Beezus and Ramona mag Ramona Quimby eindelijk naar de kleuterklas, en vanaf dit deel uit 1968 is zij de verteller van de reeks. Dat verandert alles: waar haar oudere zus haar vooral als lastpost zag, laat Cleary nu zien hoe redelijk Ramona's plannen in haar eigen hoofd klinken.

Ramona is dol op juf Binney, die haar tekeningen interessant noemt en haar dikke letters Q prijst. Voor de rest blijkt school ingewikkelder dan verwacht. Ramona moet op haar stoel blijven zitten en naar haar eigen werk kijken, terwijl ze veel liever wil zien wat de anderen doen. In de klas zit Susan, met veerkrachtige krullen die om een ferme ruk vragen; Ramona kan de verleiding niet eeuwig weerstaan, en dat levert haar een plek op het bankje op. Er is ook Davy, achter wie ze in de pauze aan holt omdat ze hem wil kussen, iets wat haar tijdens de halloweenoptocht als allerengste heks eindelijk lukt.

Intussen probeert ze met hart en ziel goed te doen. Ze wil de wektovenaar zijn tijdens het rustuurtje, ze wil weten wat een liedje precies betekent, en ze wil dat volwassenen doen wat ze beloven. Juist die ernst brengt haar in de problemen. Als er op een dag een invaller voor de klas staat, weigert ze naar binnen te gaan en verstopt ze zich achter de vuilnisbakken, in gezelschap van de hond Ribsy, tot Beezus haar vindt en naar het kantoor van het schoolhoofd brengt. Later wordt ze een klasgenoot te veel: het woord "lastpost" valt, er wordt weer aan een krul getrokken, en Ramona wordt naar huis gestuurd tot ze zich kan gedragen. Ze trekt daaruit de conclusie dat juf Binney haar niet meer aardig vindt en besluit nooit meer naar school te gaan. Wat er nodig is om haar van gedachten te laten veranderen, laat Cleary tot het slot bewaard.

De kracht van het boek zit in het perspectief. Ramona is geen stout kind dat wordt rechtgezet; ze is een vijfjarige die de wereld nauwkeurig bekijkt en er logische, volstrekt onhandige conclusies uit trekt. Volwassen lezers begrijpen tegelijkertijd waarom haar juf zucht, en dat dubbele niveau maakt het boek ook voor voorlezers plezierig.

Ramona the Pest verscheen met tekeningen van Louis Darling en werd later opnieuw geïllustreerd door onder anderen Alan Tiegreen, Tracy Dockray en Jacqueline Rogers. Critici noemden het een hoogtepunt in de reeks, en in 2012 zette School Library Journal het op nummer 24 in zijn lijst van beste honderd kinderromans. Het wordt vaak aanbevolen als eerste echte leesboek, en evengoed als voorleesboek voor jongere kinderen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,27 ↑ Terug naar de volgorde

Het derde deel, uit 1975, begint in de zomervakantie. Ramona Quimby heeft die grotendeels doorgebracht bij haar vriendje Howie Kemp, waar ze oude bakstenen tot gruis slaan in een spel dat ze de steenfabriek noemen. Ramona voelt zich daar machtig, en dat gevoel heeft ze zelden: thuis is zij de jongste en de kleinste.

Die zomer probeert ze iets groots te doen. Wanneer een paar jongens haar oudere zus plagen met haar bijnaam, neemt Ramona het voor Beezus op. Ze verwacht dank, misschien zelfs bewondering, maar Beezus is vooral gegeneerd en wordt bozer op haar zusje dan op de jongens. Het is de eerste van een reeks ontdekkingen dat dapper zijn en gewaardeerd worden niet hetzelfde is.

Thuis verandert er meer. Moeder gaat parttime werken en er komt een kamer bij, zodat de zussen niet langer hoeven te delen. Ramona mag het eerste halfjaar in de nieuwe kamer slapen, wat een eer is tot het donker wordt en ze voor het eerst alleen in een kamer ligt waar de schaduwen niet kloppen.

Op school begint de eerste klas, en daarmee leren lezen. Ramona is ervan overtuigd dat haar juf, mevrouw Griggs, haar niet mag, en haar eigen neiging om in de problemen te raken helpt niet. Als de klas papieren uilen maakt voor de ouderavond, ziet Ramona dat Susan, haar rivale sinds de kleuterklas, haar uil nadoet. Wanneer de juf uitgerekend die nagemaakte uil aan de klas laat zien, ontploft Ramona, en de gevolgen moet ze de volgende dag voor de hele klas rechtzetten.

Het beroemdste moment van het boek komt op een ochtend onderweg naar school, wanneer een grote hond achter haar aan komt. Ramona gooit het enige wapen dat ze heeft: haar schoen. De hond neemt hem mee. Met één schoen aan moet ze verder, precies op de dag dat er iets van haar gevraagd wordt waar de hele klas naar kijkt, en in de pauze bedenkt ze met wc-papier en een nietmachine een noodoplossing. Aan die vindingrijkheid dankt ze de bijnaam uit de titel.

Cleary laat zien hoe smal de grens is tussen moed en koppigheid als je zes bent. Ramona wil groot zijn en serieus genomen worden, en juist daardoor loopt het telkens anders. Het boek is geschreven in korte, losse hoofdstukken die elk om één voorval draaien, wat het geschikt maakt om per avond een stuk voor te lezen. Deze aflevering werd voor het eerst geïllustreerd door Alan Tiegreen, die het stokje overnam van de overleden Louis Darling. Kirkus Reviews prees het boek om de vertrouwde combinatie van humor en inlevingsvermogen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,50 ↑ Terug naar de volgorde

In het vierde deel, uit 1977, zit Ramona Quimby in de tweede klas en krijgt het gezin een klap te verwerken: haar vader raakt zijn baan kwijt nadat het bedrijf waar hij werkt is overgenomen. Moeder gaat fulltime werken, maar de rekeningen blijven knellen, en meneer Quimby brengt zijn dagen door met sollicitatiebrieven, de uitkeringsbalie, televisie en sigaretten.

Ramona wil helpen. Een reclamespotje met een jongen van haar leeftijd brengt haar op het idee dat zij ook geld kan verdienen door in commercials te spelen. Ze leert zinnetjes uit reclames uit haar hoofd en oefent ze, met een resultaat dat vooral pijnlijk is voor haar juf, die een van die zinnetjes op zichzelf betrokken krijgt. Een ander experiment, met klitten die ze tot een kroon aan elkaar rijgt, loopt eveneens anders af dan bedoeld en kost haar een flinke plukt haar.

Naast de geldzorgen loopt er een tweede verhaallijn die het boek zijn kern geeft. Ramona maakt zich zorgen om het roken van haar vader. Samen met Beezus verspreidt ze waarschuwende briefjes door het hele huis, in de hoop dat hij stopt. Hij raakt er vooral geërgerd door, en Ramona merkt dat je iemand niet kunt redden die daar zelf nog niet aan toe is. Als haar vader op een dag veel later thuiskomt dan ze gewend is, slaat de angst toe dat hij niet meer terugkomt.

Ondertussen loopt het jaar door: halloween met een pompoen die vader speciaal voor haar uitsnijdt en die de kat vervolgens ontdekt, en daarna de kerstoptocht van de kerk, waarin Beezus Maria mag spelen en Ramona met Howie en Davy een schaap is. Moeder heeft geen tijd om een pak te naaien, en Ramona ziet zich gedwongen op te treden in iets wat ze verschrikkelijk vindt. Hoe die avond eindigt, is een van de mooiste stukken uit de hele reeks en wordt hier niet verklapt.

Cleary schrijft over werkloosheid, geldgebrek en somberheid zonder het gezin zielig te maken. Er wordt gelachen, er wordt geruzied, en de spanning is voelbaar juist omdat Ramona maar half begrijpt wat er aan de hand is. Het boek werd in 1978 bekroond met een Newbery Honor en kreeg van Kirkus Reviews een sterrecensie om de precisie waarmee de zorgen van een kind worden weergegeven. De eerste druk werd geïllustreerd door Alan Tiegreen. In 2012 stond het boek op nummer 94 in de lijst van beste honderd kinderromans van School Library Journal.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 18,00 ↑ Terug naar de volgorde

Vader Quimby heeft weer werk, en dat wordt gevierd met een brunch voor vrienden en buren. Ramona, inmiddels zeven, krijgt de taak om Willa Jean, het kleine zusje van Howie Kemp, uit de buurt van de gasten te houden. Haar oplossing, een doos tissues als speelgoed, blijkt een misrekening. Als iemand vervolgens opmerkt dat Ramona vroeger precies zo'n lastig kind was, en haar moeder zegt dat ze het zonder Beezus niet zou redden, blijft er iets hangen dat dit hele boek uit 1979 voortstuwt: het gevoel er minder toe te doen dan haar zus.

Met twee fulltime werkende ouders moet iedereen in huis meehelpen, en dat gaat niet altijd goed. Wanneer de slowcooker in de ochtendhaast niet is aangezet, staat het gezin 's avonds voor een lege pan en een bijna lege voorraadkast. De maaltijd die daarvan gemaakt moet worden leidt tot ruzie tussen de ouders, feller dan Beezus en Ramona ooit hebben meegemaakt. De zussen liggen die avond wakker met de vraag die op school rondgaat sinds de ouders van klasgenoten uit elkaar zijn: kan dit hier ook gebeuren? Het gesprek dat hun ouders daarna met hen voeren, over ruziemaken en toch bij elkaar blijven, hoort tot de eerlijkste bladzijden van de reeks.

Daarna botsen moeder en Beezus over iets veel kleiners en veel gevoeligers: Beezus wil niet langer dat haar moeder haar haar knipt en heeft haar zakgeld gespaard voor een kappersopleiding in de buurt. Ramona geniet in eerste instantie van die machtsstrijd, omdat ze jaloers is op de band tussen haar moeder en haar zus. Wanneer het bezoek aan de kapper niet voor allebei even goed uitpakt, ontdekt ze dat leedvermaak minder lekker smaakt dan verwacht.

De laatste verhaallijn draait om een pyjama. Voor het eerst krijgt Ramona iets nieuws in plaats van de afdankertjes van Beezus, en ze is er zo trots op dat ze hem onder haar kleren aanhoudt naar school. Ze vertrouwt haar geheim toe aan haar juf, die belooft het voor zich te houden. Als Ramona die avond de helft van een telefoongesprek opvangt, trekt ze een conclusie die tot een ruzie en een dramatisch besluit leidt: ze gaat weg van huis. Hoe haar moeder daarop reageert, is even onverwacht als raak.

Cleary weegt in dit deel precies af hoeveel een kind van zeven begrijpt van geldzorgen, vermoeide ouders en het gevoel over het hoofd te worden gezien. Het boek won in 1981 de National Book Award voor kinderboeken in de paperbackcategorie en werd geprezen om de combinatie van humor en gevoeligheid.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 18,00 ↑ Terug naar de volgorde

Het zesde deel, uit 1981, begint met een stapel veranderingen tegelijk. De scholen in de wijk zijn opnieuw ingedeeld, dus Ramona gaat met de bus naar Cedarhurst Primary, waar zij en haar klasgenoten uit groep vijf meteen de oudsten van de school zijn. Beezus zit op de middelbare school. Vader is teruggegaan naar de universiteit om leraar te worden, wat betekent dat moeder het geld verdient en dat er van Ramona wordt verwacht dat ze zichzelf op school redt en na schooltijd bij de familie Kemp op Willa Jean past.

Dat zelfstandige redden loopt in de eerste week al vast. In de bus pikt een jongen haar splinternieuwe gum. Ramona heeft geen idee hoe ze daarmee moet omgaan, tot ze ontdekt dat de jongen die iedereen Yard Ape noemt misschien minder erg is dan hij lijkt. Het mooiste van groep vijf is voor haar het stille leeskwartier, waarin ze eindelijk ongestoord in een boek mag verdwijnen.

Twee voorvallen zetten de toon voor de rest van het boek. Tijdens de lunch tikt Ramona een ei tegen haar hoofd stuk om te laten zien hoe stoer dat gaat, en ontdekt dat haar moeder het die ochtend vergeten is te koken. Terwijl ze op het secretariaat wordt schoongemaakt, hoort ze haar juf, mevrouw Whaley, over haar praten in woorden die blijven hangen. Kort daarna wordt ze in de klas plotseling misselijk, met een uitkomst waar de hele groep getuige van is, en moet haar moeder van haar werk komen om haar op te halen. Vanaf dat moment is Ramona ervan overtuigd dat haar juf haar een aansteller vindt, en durft ze zichzelf nauwelijks meer te zijn.

Thuis drukt de spanning van een gezin waarin iedereen te veel op zijn bord heeft. Op een grauwe zondag heeft vader er genoeg van en besluit hij dat ze uit eten gaan, naar de goedkope hamburgertent. Wat daar gebeurt, met een oudere man aan een tafeltje verderop, geeft het boek zijn slot en wordt hier niet verraden.

Cleary tekent een gewoon gezin met geldzorgen en chagrijnige dagen, en laat tegelijk zien dat zulke dagen voorbijgaan. Recensenten prezen vooral hoe herkenbaar Ramona's gedachtegang is: haar verontwaardiging, haar schaamte en haar pogingen om het goed te doen zijn die van elk kind van acht. Het boek werd in 1982 bekroond met een Newbery Honor en is in ruim tien talen vertaald, waaronder het Nederlands. Het geldt bij veel lezers als het beste deel om de reeks mee te beginnen als je zelf al kunt lezen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,42 ↑ Terug naar de volgorde

Aan het begin van dit zevende deel, uit 1984, keert oom Hobart terug uit Saudi-Arabië. Hij is de oom van Howie Kemp, hij heeft geld verdiend en hij vindt zichzelf erg grappig. Ramona ontmoet hem bij de Kemps thuis en heeft binnen vijf minuten besloten dat ze hem niet mag, want hij plaagt haar met Howie. Hobart deelt cadeaus uit: een eenwieler voor Howie, een accordeon voor diens kleine zusje Willa Jean. Dat de accordeon het niet lang uithoudt, wordt Ramona aangerekend, ook al kon ze er weinig aan doen.

Die onrechtvaardigheid is het duwtje dat Ramona nodig heeft. Ze vertelt haar ouders dat ze niet langer na schooltijd bij de Kemps wil zitten, en Beezus valt haar bij. Samen krijgen de zussen een proefweek: als ze kunnen bewijzen dat ze het thuis alleen redden, hoeven ze niet meer opgevangen te worden. De eerste dagen gaan verrassend goed, tot een ruzie over een geleende fiets ontspoort en Ramona haar zus een woord naar het hoofd slingert dat harder aankomt dan ze bedoelt. Wat er daarna in de kelder wordt gevonden, dwingt hen tot samenwerken en tot vergeven.

Het is een jaar van groot nieuws in huize Quimby. Vader is bijna klaar met zijn studie en hoopt op een baan als leraar, maar het enige aanbod ligt ver van Portland en zou een verhuizing betekenen. Tante Beatrice, de zus van Ramona's moeder, raakt verloofd met niemand minder dan oom Hobart. Aanvankelijk willen ze helemaal geen feest, maar Beezus houdt vol, en zo moet er in twee weken een bruiloft worden georganiseerd. Ramona speelt daar een rol in die ze zichzelf niet had toebedeeld, en die ze dankzij haar opmerkingsgave tot een goed einde brengt. Daarnaast kondigt zich een ingrijpende verandering aan: moeder is zwanger. Beezus is dolblij, Ramona weet niet zo goed wat ze ervan moet vinden.

Cleary schreef Ramona Forever als een boek over grenzen verleggen. De zussen mogen meer, moeten meer, en ontdekken dat verantwoordelijkheid en verdriet naast elkaar bestaan. Dat het boek toch licht blijft, komt door de scherp geobserveerde komedie eromheen: een bruiloft die uit de hand loopt, een oom die niet weet wanneer hij moet stoppen met grappen maken, en een negenjarige die vindt dat volwassenen veel te weinig uitleggen.

Kirkus Reviews gaf het boek een sterrecensie en merkte op dat de Quimby's in de jaren tachtig even geloofwaardig zijn als in de jaren vijftig. De eerste druk werd geïllustreerd door Alan Tiegreen. Elementen uit dit deel vormden de basis voor de verfilming Ramona and Beezus uit 2010.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,00 ↑ Terug naar de volgorde

Vijftien jaar na het vorige deel keerde Beverly Cleary in 1999 nog één keer terug naar Klickitat Street. Ramona Quimby zit in groep zes, is negen en heeft thuis een klein zusje: Roberta. Grote zus zijn bevalt haar goed, zolang het bij trucjes leren blijft, zoals je tong uitsteken; oppassen blijkt een stuk lastiger dan ze had ingeschat.

Voor het eerst in haar leven heeft Ramona een echte beste vriendin. Daisy Kidd is net in de buurt komen wonen en begrijpt haar zonder uitleg. Bij Daisy thuis loopt een middag verkleedpartij op zolder uit op een ongeluk waarbij Ramona door een onafgewerkte vloer zakt en boven de keuken blijft bungelen tot Daisy's oudere broer haar eruit vist. Wat Ramona daarvan het meest verbaast, is dat Daisy de schuld op zich neemt en dat Daisy's moeder niet boos wordt. Later past ze een week op de kat van de familie, en ontdekt ze dat ook dat meer om het lijf heeft dan beloofd.

Op school is het spellen wat het lezen ooit was: een struikelblok. Juf Meacham stelt hoge eisen aan correcte spelling, en Ramona haalt het niveau niet. Erger is dat de juf een briefje onderschept dat Yard Ape aan Ramona heeft geschreven, waarna hij zich zo schaamt dat hij niet meer met haar wil praten.

Thuis wordt het huis kleiner. Beezus is veertien, begint aan de middelbare school, strooit met Franse woorden en hangt aan de telefoon om met vriendinnen te overleggen over jongens. Ze laat haar oren piercen, wat haar ouders eerder vertederend dan schokkend vinden. Ramona voelt zich klem zitten tussen een zus die haar ontgroeit en een baby die alle aandacht opslokt.

Het boek eindigt rond haar verjaardag, het feest waarop ze tien wordt. Haar moeder dringt erop aan dat ze ook Susan Kushner uitnodigt, haar rivale sinds de kleuterklas. Wat er tijdens dat feest met Susan gebeurt, geeft Ramona voor het eerst een blik op hoe het is om Susan te zijn, en daarmee krijgt een ruzie van vijf boeken lang eindelijk een andere kleur.

Cleary schreef met deze roman haar laatste boek; daarna stopte ze met schrijven en in 2021 overleed ze op 104-jarige leeftijd. Ze liet Ramona bewust achter op de drempel van de puberteit. Recensenten noemden het deel kalm en tijdloos: geen zware maatschappelijke thema's, wel een nauwkeurig gehoor voor wat een kind van negen bezighoudt, van eelt op je handen tot de plastic kammetjes van de schoolfotograaf.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 4,29 ↑ Terug naar de volgorde