Dune op volgorde

Op de oceaanplaneet Caladan krijgt hertog Leto Atreides van keizer Shaddam IV de opdracht om de woestijnplaneet Arrakis te gaan besturen. Arrakis is er, ondanks het barre klimaat, van levensbelang: het is de enige plek in het universum waar de "spice" wordt gewonnen, een stof die het leven verlengt en ruimtevaarders in staat stelt veilig tussen de sterren te reizen. De keizer is echter jaloers op de groeiende populariteit van Leto en spant in het geheim samen met de rivaliserende familie Harkonnen, de vroegere heersers van Arrakis, om het huis Atreides te vernietigen zodra het zich op de planeet heeft gevestigd.

Letos concubine Jessica behoort tot de Bene Gesserit, een geheimzinnige orde van vrouwen met bovenmenselijke fysieke en mentale vaardigheden, die al generaties lang via een gecontroleerd fokprogramma toewerkt naar de geboorte van een uitzonderlijk begaafd kind. Jessica kreeg de opdracht een dochter te baren, maar schonk uit liefde voor Leto het leven aan een zoon: Paul. Van jongs af aan wordt Paul getraind in gevecht, politiek en de disciplines van de Bene Gesserit, en blijkt hij een ongewoon talent te hebben voor voorspellende dromen.

Kort na de aankomst van de Atreides op Arrakis wordt het complot van keizer en Harkonnens uitgevoerd: Leto wordt verraden door zijn eigen arts en het huis wordt overvallen. Paul en Jessica weten de woestijn in te ontkomen, waar ze uiteindelijk worden opgenomen door de Fremen, het inheemse woestijnvolk van Arrakis dat generaties lang heeft geleerd te overleven tussen de immense zandwormen die de spice bewaken. Onder de Fremen leert Paul hun gebruiken en gevechtstechnieken, neemt hij de naam Muad'Dib aan en groeit hij uit tot een figuur die door velen wordt gezien als de vervulling van een oude profetie over een messias uit het zuiden.

Naarmate Pauls voorspellende krachten - versterkt door blootstelling aan de spice - sterker worden, ziet hij mogelijke toekomsten waarin de Fremen onder zijn leiding een verwoestende heilige oorlog over het hele universum ontketenen. Hij probeert dat lot te sturen, maar beseft dat hij de kracht van het geloof dat om hem heen is ontstaan misschien niet meer kan beheersen. Ondertussen groeit de spanning tussen de Harkonnens en de keizer zelf, die begint te vermoeden dat baron Harkonnen een eigen leger opbouwt dat sterker is dan zijn eigen elitetroepen.

"Dune" is behalve een politiek en religieus verhaal ook een ecologisch verhaal: de relatie tussen de Fremen, de zandwormen en de woestijn zelf vormt de basis voor de latere transformatie van de planeet, een thema dat in de volgende delen van de reeks steeds belangrijker wordt. Het boek bouwt gestaag toe naar een confrontatie tussen Paul, de Harkonnens en de keizer, zonder dat op voorhand duidelijk is welke prijs Paul voor zijn opkomst zal moeten betalen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 20,00 ↑ Terug naar de volgorde

Twaalf jaar na de gebeurtenissen van "Dune" regeert Paul Atreides, inmiddels vereerd als Muad'Dib, als keizer over het grootste deel van het bekende universum. Door zijn rol als messias van de Fremen te aanvaarden, heeft hij een religieuze heilige oorlog ontketend die weliswaar zijn rijk heeft gevestigd, maar ook tientallen miljarden levens heeft gekost - een prijs die Paul, geplaagd door zijn eigen voorspellende visioenen, weet dat nog altijd beter is dan de alternatieven die hij heeft gezien.

Een verbond van drie machtige partijen - de Bene Gesserit, het Ruimtevaartgilde en de Bene Tleilax - smeedt in het geheim een complot om Paul van de troon te stoten. Ze maken daarbij gebruik van de voorspellende gaven van een gildenavigator om hun plannen te verbergen voor Pauls eigen visioenen. Ondertussen ligt Pauls huwelijk met prinses Irulan, een politiek huwelijk zonder liefde, onder druk: Paul weigert bij haar een erfgenaam te verwekken, terwijl zijn eigenlijke geliefde, de Fremen-vrouw Chani, er maar niet in slaagt zwanger te raken - een omstandigheid die achter de schermen wordt gemanipuleerd.

Een geschenk van de samenzweerders zorgt voor extra onrust aan het hof: een "ghola", een uit dood weefsel herschapen persoon, die het uiterlijk en gedeeltelijk het geheugen draagt van Pauls overleden jeugdvriend en leermeester Duncan Idaho. De aanwezigheid van deze figuur, Hayt genaamd, ondermijnt zowel Pauls gemoedsrust als zijn aanzien bij de Fremen, die wantrouwend staan tegenover alles wat van de Bene Tleilax afkomstig is.

Terwijl de politieke druk toeneemt, ontdekt Paul een samenzwering onder zijn eigen Fremen-aanhangers, waarachter hij het handschrift van de Bene Tleilax vermoedt. Een aanslag met een verboden atoomwapen richt grote schade aan en kost Paul zijn gezichtsvermogen - al blijkt zijn voorspellende vermogen inmiddels zo verfijnd dat hij, tot ieders verbazing, nog altijd zijn weg weet te vinden zonder ogen. Terwijl de druk op zijn heerschappij groeit, moet Paul steeds moeilijkere afwegingen maken tussen zijn plicht als heerser, zijn liefde voor Chani en de gevolgen van de macht die hij bezit maar niet volledig beheerst.

Waar "Dune" het verhaal was van Pauls opkomst, is "Dune Messiah" een veel donkerder en introspectiever boek over de prijs van die macht: het toont een messias die gevangenzit in zijn eigen legende en voortdurend moet kiezen tussen verschillende, stuk voor stuk pijnlijke toekomstscenario's. Het boek bouwt gestaag toe naar een crisis die zowel Pauls persoonlijke leven als de toekomst van zijn dynastie op scherp zet.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,15 ↑ Terug naar de volgorde

Negen jaar nadat keizer Paul Atreides de woestijn introk, is de ecologische transformatie van Arrakis - inmiddels ook wel Dune genoemd - zo ver gevorderd dat sommige Fremen al zonder hun traditionele stilpakken kunnen leven en de oude nederzettingen plaatsmaken voor steden. Terwijl pelgrims van heinde en verre naar de planeet van Muad'Dib blijven komen, is het politieke gezag van de keizerlijke hoge raad grotendeels uitgehold en heeft niemand meer echt grip op de heilige oorlog die in Pauls naam wordt gevoerd.

Pauls kinderen, de tweeling Leto II en Ghanima, groeien op onder de hoede van hun tante Alia, die als regentes over het rijk waakt. De tweeling vreest echter dat Alia is bezweken aan wat in hun wereld "Bezetenheid" heet: overweldigd worden door het bewustzijn van een voorouder die via genetisch geheugen in haar leeft - in dit geval hun beruchte grootvader baron Harkonnen. Leto en Ghanima realiseren zich dat hetzelfde lot hen te wachten kan staan, en dat elk van hen op eigen wijze met die dreiging moet leren omgaan.

Ondertussen duikt in de woestijn een geheimzinnige figuur op die bekendstaat als "de Prediker" en die zich fel keert tegen het onrecht van het religieuze bewind - sommige Fremen fluisteren dat het niemand minder is dan Paul zelf, teruggekeerd uit de woestijn. Tegelijkertijd smeedt prinses Wensicia van het gevallen huis Corrino, verbannen naar de planeet Salusa Secundus, een plan om de tweeling uit de weg te ruimen en de macht voor haar familie terug te winnen.

Leto worstelt intussen met een eigen dilemma: hij ziet dat de voortgaande vergroening van Arrakis uiteindelijk de zandwormen - en daarmee de bron van de spice - zal doen uitsterven, iets wat zijn tante juist lijkt te willen. Om zijn volk voor een verre, nog ergere catastrofe te behoeden, overweegt hij een weg in te slaan die zijn eigen vader ooit heeft gezien maar nooit durfde te bewandelen: een pad dat zijn eigen menselijkheid zou kunnen kosten.

"Children of Dune" verlegt de focus van de reeks van Paul naar de volgende generatie en stelt daarmee een vraag die de rest van de saga blijft achtervolgen: hoeveel van zichzelf mag een leider opofferen om de mensheid voor haar eigen vernietiging te behoeden? Het boek bouwt gestaag toe naar het moment waarop Leto een definitieve keuze moet maken over de weg die hij wil inslaan, zonder dat vooraf duidelijk is wat die keuze hem uiteindelijk zal kosten.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,80 ↑ Terug naar de volgorde

Drieënhalfduizend jaar na de gebeurtenissen van "Children of Dune" regeert Leto II Atreides nog altijd over het universum, inmiddels vrijwel volledig vergroeid tot een hybride wezen van mens en zandworm. Zijn menselijke gezicht en armen zijn het enige wat nog aan zijn oorspronkelijke gedaante herinnert; verder is hij vrijwel onkwetsbaar, en zijn quasi-onsterfelijke, despotische heerschappij wordt door angst en religieuze verering in stand gehouden. Door de vergaande transformatie van Arrakis zijn alle andere zandwormen uitgestorven, waardoor Leto het complete monopolie op de schaarse resterende spice in handen heeft.

Onder Leto's bewind is de mensheid in een kunstmatige stilstand gebracht: ruimtevaart en technologische vooruitgang liggen vrijwel stil, en de wereld wordt met opzet op een bijna middeleeuws niveau gehouden. Leto rechtvaardigt dit tegenover zichzelf als de enige weg naar een verre toekomst waarin de mensheid zichzelf niet langer met geweld kan vernietigen - een weg die hij het Gulden Pad noemt. Zijn trouwste vertrouweling, hofmaarschalk Moneo, behoedt hem zo goed mogelijk voor gevaar, maar Moneo's eigen dochter Siona is uitgegroeid tot leider van een verzetsbeweging tegen de God-Keizer.

Wanneer de planeet Ix een nieuwe ambassadeur naar Leto's hof stuurt - de jonge vrouw Hwi Noree, speciaal ontworpen om hem voor zich te winnen - ontstaat er onverwacht een oprechte, wederzijdse genegenheid tussen hen, tot verbazing van Leto zelf, die dacht alle menselijke emotie allang te zijn ontstegen. Tegelijkertijd test Leto Siona door haar mee de woestijn in te nemen, in de hoop dat ze - net als eerdere generaties Atreides - de waarheid achter het Gulden Pad zal leren begrijpen in plaats van hem enkel te haten.

Ondertussen groeit ook de band tussen Siona en de nieuwste ghola van Duncan Idaho, Leto's eeuwenoude, telkens herboren jeugdvriend, die zich - zoals zovele Duncans voor hem - steeds meer verzet tegen wat hij als tirannie beschouwt. Terwijl de bruiloft van Leto en Hwi nadert, groeit onder zijn tegenstanders het besef dat dit misschien de enige kans is om zijn duizenden jaren durende heerschappij te doorbreken.

"God Emperor of Dune" is het meest filosofische deel van de reeks: veel van het boek bestaat uit Leto's overpeinzingen over macht, tijd en de aard van leiderschap, vastgelegd in de geheime dagboeken die Siona weet te bemachtigen. Het boek bouwt gestaag toe naar de vraag of, en hoe, een heerschappij die op onsterfelijkheid en angst is gebouwd ooit tot een einde kan komen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,02 ↑ Terug naar de volgorde

Vijftienhonderd jaar na de dood van de God-Keizer Leto II is de mensheid definitief op het Gulden Pad terechtgekomen dat hij met zijn dood in gang zette: zijn ondergang ontketende "de Verstrooiing", een massale exodus van mensen naar onbekende delen van het universum, ver buiten het bereik van welke centrale macht dan ook. Op Arrakis, nu weer Rakis genoemd, zijn de zandwormen teruggekeerd en stroomt de spice opnieuw naar de rest van de mensheid.

In het machtsvacuüm dat is ontstaan, strijden drie grote krachten om invloed: de Ixianen, met hun technologisch geavanceerde en voor buitenstaanders onzichtbare ruimteschepen; de Bene Tleilax, die inmiddels zelf spice kunnen produceren en een nieuw soort gedaanteverwisselaars hebben ontwikkeld; en de Bene Gesserit, de sluwe orde van tovenaressen die al eeuwenlang de politiek achter de schermen beïnvloedt. Maar de ware dreiging komt van terugkerende afstammelingen van de Verstrooiing: de Erewaardige Matres, een meedogenloze vrouwengemeenschap die is getraind in geweld en seksuele manipulatie van mannen.

De Bene Gesserit-leidster Taraza haalt de gepensioneerde bevelhebber Miles Teg terug in actieve dienst om een nieuwe ghola van Duncan Idaho te beschermen, terwijl Tegs eigen dochter Odrade de leiding krijgt over de Bene Gesserit-vestiging op Rakis. Daar ontdekken de zusters een weesmeisje, Sheeana, dat over een ongekende macht over de reusachtige zandwormen blijkt te beschikken - een gave die volgens de Bene Gesserit de basis kan vormen van een geheel nieuwe religie, en die ze dus proberen te sturen en te controleren.

Wanneer een aanslag wordt gepleegd op de nieuwe Duncan-ghola, vluchten hij en zijn begeleidster de wildernis in, terwijl Teg gevangen wordt genomen en gemarteld door de Erewaardige Matres - een beproeving die onverwacht bovenmenselijke vermogens in hem losmaakt. Ondertussen wordt duidelijk dat de Bene Tleilax zelf een geheime agenda in Duncan hebben verankerd, en dat de Erewaardige Matres voor iets nog veel gevaarlijkers op de vlucht zijn dan iedereen aanvankelijk dacht.

"Heretics of Dune" markeert een duidelijke koerswijziging binnen de reeks: waar de eerdere delen draaiden om de dynastie van Paul en Leto Atreides, staat hier de Bene Gesserit zelf centraal, als organisatie die moet leren zich aan te passen aan een universum dat plotseling weer wagenwijd open ligt. Het boek bouwt toe naar een directe confrontatie tussen de Bene Gesserit en de Erewaardige Matres om de toekomst van Rakis en zijn zandwormen.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,70 ↑ Terug naar de volgorde

In het zesde deel van de reeks staat de Bene Gesserit-orde met de rug tegen de muur: de meedogenloze Erewaardige Matres hebben vrijwel het hele oude keizerrijk veroverd en zijn vastbesloten de Bene Gesserit te vernietigen zodra ze hun kennis en vaardigheden hebben buitgemaakt. Onder leiding van de nieuwe moeder-overste Darwi Odrade werkt de orde in het geheim aan een drastisch plan om te overleven, terwijl ze in het diepste geheim de planeet Chapterhouse geschikt proberen te maken voor de zandwormen die op het inmiddels verwoeste Rakis niet langer kunnen bestaan.

Sheeana, het meisje met een unieke band met de zandwormen, krijgt de leiding over dat project en verwacht binnenkort de eerste wormen te zien verschijnen. Ondertussen hebben de Erewaardige Matres ook de Bene Tleilax vrijwel volledig uitgeroeid; alleen de tleilaxaanse meester Scytale weet te overleven en biedt de Bene Gesserit, in ruil voor bescherming, het geheim van het maken van gholas - kunstmatig tot leven gewekte kopieën van overleden personen. Als eerste test brengen de zusters zo hun recent gestorven militaire genie Miles Teg terug tot leven.

Op Chapterhouse houdt de orde ook de nieuwste Duncan Idaho-ghola gevangen, samen met zijn geliefde Murbella, een voormalige Erewaardige Matre die inmiddels als novice bij de Bene Gesserit is opgenomen - al twijfelt de orde sterk aan haar loyaliteit. Wanneer een belangrijk opleidingscentrum van de Bene Gesserit door de Matres wordt verwoest, weet een van de moeder-oversten er ternauwernood aan te ontsnappen met de verzamelde herinneringen van miljoenen generaties zusters, en stuit ze onderweg op een verborgen gemeenschap die zelf al generaties lang buiten het zicht van de grote machten weet te overleven.

Terwijl Odrade zich voorbereidt op een directe militaire confrontatie met de Erewaardige Matres, worstelt de orde intern met een fundamentele vraag: is de traditionele Bene Gesserit-discipline om emoties te onderdrukken nog wel houdbaar, of is juist de bereidheid om gevoel toe te laten - zoals Murbella die toont - de sleutel tot overleven? De spanning tussen deze twee opvattingen over macht en zelfbeheersing loopt als een rode draad door het hele boek.

Als laatste deel van de oorspronkelijke zesdelige reeks van Frank Herbert brengt "Chapterhouse: Dune" de lijnen van de Bene Gesserit, de Bene Tleilax en de Erewaardige Matres samen in een finale krachtmeting waarvan de afloop bepalend is voor de verdere toekomst van de mensheid.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,79 ↑ Terug naar de volgorde