Thomas Kell op volgorde

Een bejaard Frans echtpaar wordt tijdens de vakantie van hun leven in Egypte op brute wijze vermoord. Een paar dagen later vindt er in de straten van Parijs een tot in de puntjes voorbereide ontvoering plaats. De twee misdrijven lijken los van elkaar te staan, maar ze hebben allebei te maken met de crisis die op datzelfde moment binnen de Britse inlichtingendienst uitbreekt.

Amelia Levene is namelijk verdwenen, zonder één spoor achter te laten. Zij is de eerste vrouw die tot Chief van MI6 is benoemd en zou over zes weken aantreden als de invloedrijkste spion van Europa. Dat iemand van haar niveau van de aardbodem verdwijnt vlak voor haar aanstelling, is het ernstigste wat de dienst in meer dan tien jaar is overkomen. Het probleem is niet alleen dat MI6 haar moet vinden, maar ook dat niemand mag weten dat ze weg is.

Voor zo'n opdracht heb je iemand nodig die buiten de boeken opereert. De keuze valt op Thomas Kell, een ervaren officier die enkele maanden eerder in ongenade uit de dienst is gezet en sindsdien doelloos in Londen rondhangt. Hij krijgt een laatste kans om zichzelf te rehabiliteren, met één opdracht: vind Amelia Levene, wat het ook kost.

Het spoor brengt Kell eerst naar Frankrijk en daarna naar Tunesië. Onderweg stuit hij op een geheim dat verklaart waarom een vrouw met haar staat van dienst zou verdwijnen, en op een samenzwering waarvan de gevolgen veel verder reiken dan één carrière. Hoe meer hij begrijpt, hoe lastiger de vraag wordt wat hij met die kennis aan moet, want de belangen van zijn dienst en het belang van de vrouw die hij zoekt lopen niet vanzelfsprekend samen.

Charles Cumming schrijft spionageromans in de traditie van John le Carré en Len Deighton: veel aandacht voor tradecraft, observatie en het geduldige werk van volgen en afluisteren, en weinig spektakel. Kell is een herkenbare hoofdpersoon in dat genre, een man met een mislukt huwelijk en een beschadigde reputatie, die vooral goed is in het lezen van andere mensen. De reisroute geeft het boek zijn sfeer: Franse provinciestadjes, de Middellandse Zee en een Noord-Afrika waar de nasleep van de Arabische Lente merkbaar is.

Het morele probleem dat de titel oproept, loopt door het hele verhaal. Kell moet vaststellen wie zijn land eigenlijk dient en wat loyaliteit waard is als de dienst waaraan je je leven gaf je zonder omhaal aan de kant heeft gezet.

A Foreign Country verscheen in 2012 en is het eerste deel van de Thomas Kell-trilogie, uitgegeven door HarperCollins in het Verenigd Koninkrijk. Het boek kreeg de CWA Ian Fleming Steel Dagger voor de beste thriller van 2012 en won de eerste editie van de Scottish Crime Book of the Year. De reeks loopt door met A Colder War en A Divided Spy.

Voor lezers die nieuw zijn in het genre is dit een toegankelijke opening. De intrige is ingewikkeld maar wordt helder uitgelegd, het aantal personages blijft overzichtelijk, en de spanning komt vooral voort uit de vraag wat Kell te weten komt en wat hij daar vervolgens mee doet.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,50 ↑ Terug naar de volgorde

Drie gebeurtenissen, ver uit elkaar en op het eerste gezicht zonder verband. Een hooggeplaatste Iraanse militair wordt opgeblazen op het moment dat hij naar het Westen wil overlopen. Een onderzoeksjournalist wordt in Turkije opgepakt en gevangengezet na een kritisch artikel over de regering. Een Iraanse kernwetenschapper wordt op straat in Teheran vermoord. Wat de drie gemeen hebben, is dat ze alle drie kort daarvoor door westerse inlichtingendiensten waren gerekruteerd, en dat ze alle drie zijn uitgeschakeld voordat ze iets konden opleveren.

Dan komt Paul Wallinger om het leven, de hoogstgeplaatste MI6-man in Turkije, bij een vliegtuigongeluk waarvan de toedracht niet klopt. Voor de dienst is de maat vol. Zonder de gebruikelijke procedures af te wachten haalt MI6 opnieuw Thomas Kell erbij, de officier die eerder in ongenade viel en die buiten de formele structuren kan werken.

In Istanbul ontdekt Kell al snel waar Wallinger mee bezig was voordat hij stierf. Ergens binnen de westerse inlichtingenwereld zit een mol, iemand die stelselmatig gezamenlijke operaties in het Midden-Oosten heeft gesaboteerd. Dat maakt de opdracht bijzonder ongemakkelijk: de verrader zit in de eigen gelederen of bij een nauw bevriende dienst, en elke stap die Kell zet, kan door de persoon worden gevolgd die hij zoekt. Zijn onderzoek voert hem van de achterafstraatjes van Istanbul naar het hart van Oost-Europa.

Cumming maakt van het mollenjacht-gegeven, een klassiek thema in het genre, iets eigentijds. De samenwerking tussen Britse, Amerikaanse en regionale diensten draait op wantrouwen en op belangen die maar deels overlappen, en de mensen die als bron worden gerekruteerd betalen de rekening als er iets misgaat. Kell moet niet alleen uitzoeken wie de lekken veroorzaakt, maar ook of hij de mensen die hem de opdracht gaven wel kan geloven.

Daarnaast is het een persoonlijk boek. Kell is nog steeds de man uit A Foreign Country: alleen, te veel bezig met werk, en verbonden aan Amelia Levene op een manier die zijn oordeel kan vertroebelen. Er ontstaat bovendien een relatie die zijn positie kwetsbaarder maakt dan hem lief is.

De Amerikaanse pers noemde Cumming een van de beste spionageschrijvers van dit moment en plaatste hem in de lijn van John le Carré en Len Deighton. Die vergelijking slaat vooral op de toon: precies, onopgesmukt, meer gericht op mensen dan op techniek, met een intrige die je erbij moet houden.

A Colder War verscheen in 2014 bij HarperCollins in het Verenigd Koninkrijk als tweede Thomas Kell-roman en won de eDunnit Award van CrimeFest. Het is los te lezen, al krijgt de verhouding tussen Kell en Levene meer betekenis als je A Foreign Country kent. De trilogie wordt afgesloten met A Divided Spy.

Het boek speelt zich af in een periode waarin Turkije, Iran en de Oekraïnecrisis de agenda van de westerse diensten bepaalden, en Cumming gebruikt die achtergrond zonder er een actualiteitenprogramma van te maken. De politiek is het decor; het verhaal blijft gaan over mensen die elkaar proberen in te schatten.

De opbouw is klassiek: een onderzoek dat begint met een ongeluk dat geen ongeluk was, een reeks gesprekken waarin steeds net iets te weinig wordt gezegd, en een slotfase waarin alles wat eerder terloops leek, op zijn plaats valt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,68 ↑ Terug naar de volgorde

Thomas Kell dacht dat hij klaar was met spioneren. Hij heeft zijn leven aan MI6 gegeven en houdt er weinig aan over: verdriet, en een woede tegen het Kremlin die niet wegtrekt. In dit derde en laatste deel van de trilogie treffen we hem aan als iemand die officieel niets meer met de dienst te maken heeft en die daar niet gelukkiger van is geworden.

Dan krijgt hij onverwacht de gelegenheid om iets terug te doen. Kell besluit het heft in eigen hand te nemen en begint aan een operatie die hij niemand heeft voorgelegd: het werven van een hooggeplaatste Russische inlichtingenman die over een verwoestend geheim beschikt. Wat volgt is een achtervolging van Moskou naar Londen, waarbij Kell zijn doelwit in de gaten houdt en steeds minder zeker weet wie hier eigenlijk wie bespeelt.

Want de Rus is geen willekeurige bron. Hij heeft eigen redenen om contact te zoeken, en zijn informatie is precies belangrijk genoeg om te vermoeden dat ze bedoeld is om iets anders te verhullen. Cumming houdt die dubbelzinnigheid lang overeind, waardoor de lezer net als Kell voortdurend moet herzien wat er waar is.

Tegelijk komt er een tweede dreiging in beeld. Er wordt in Groot-Brittannië een aanslag voorbereid waarvan de gevolgen enorm zouden zijn. Dat brengt Kell in een positie waarin hij moet kiezen tussen twee dingen die zich niet laten verenigen: doen wat de dienst van hem verwacht en wat zijn eigen geweten hem voorschrijft. Die keuze is niet theoretisch, want hij is de enige die weet wat hij weet, en zwijgen is ook een besluit.

De titel slaat daarmee op meer dan één personage. Bijna iedereen in dit boek is in tweeën gedeeld: de Rus die zijn land dient en er tegelijk van walgt, Kell die zich losmaakte van MI6 maar er nog altijd naar terugkijkt, en de dienst zelf, die officiële regels hanteert en ondertussen mannen als Kell nodig heeft om te doen wat niet in het reglement staat.

Cumming schrijft opnieuw in de stijl waarmee hij zijn naam maakte: nuchter, gericht op vakmanschap en observatie, met een gevoel voor de saaie kanten van het spionagewerk die de spanning juist verhogen. Locaties als Moskou, Londen en de Turkse kust zijn scherp gezien, en het geweld blijft schaars en daardoor effectief.

A Divided Spy verscheen in 2016 bij HarperCollins in het Verenigd Koninkrijk en rondt de reeks af die begon met A Foreign Country en A Colder War. Wie de trilogie in volgorde leest, krijgt het meeste mee van wat Kell in de eerdere boeken is kwijtgeraakt; op zichzelf gelezen blijft het een goed te volgen thriller.

Voor wie de reeks vanaf het begin heeft gevolgd, is dit ook een afrekening met de prijs van het vak. Kell is in drie boeken van een afgedankte ambtenaar veranderd in iemand die precies weet wat hij kan, en juist daardoor gevaarlijker is voor zichzelf dan voor wie dan ook.

Het tempo ligt hoger dan in de eerdere delen, met korte hoofdstukken en een strak gemonteerde eindfase, terwijl de toon nuchter blijft.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,50 ↑ Terug naar de volgorde