All Souls op volgorde

Diana Bishop doet onderzoek in de Bodleian Library in Oxford. Ze is hoogleraar wetenschapsgeschiedenis aan Yale, gespecialiseerd in alchemie, en ze vraagt op een gewone werkdag een oud handschrift aan: Ashmole 782, een alchemistisch manuscript dat lange tijd zoek was. Zodra ze het aanraakt, merkt ze dat er iets mis is met het boek, en met haarzelf. Diana stamt namelijk uit een oud geslacht van heksen, maar sinds de dood van haar ouders houdt ze haar magie zo ver mogelijk van zich af. Het manuscript maakt wakker wat zij jarenlang heeft onderdrukt.

Ze stuurt het boek terug de kluis in en denkt daarmee klaar te zijn. Dat blijkt een misrekening. In de leeszaal van Oxford zitten opeens wezens die er anders nooit komen: heksen, vampiers en daemonen, allemaal op zoek naar het handschrift dat alleen Diana heeft weten op te vragen. Een van hen is Matthew Clairmont, een vampier die ook als wetenschapper werkt en die anderhalve eeuw naar dit manuscript heeft gezocht. Hij zoekt haar op, houdt haar in de gaten en wordt uiteindelijk degene die haar beschermt.

Tussen die twee ontstaat een verhouding die volgens de wetten van hun eigen wereld niet mag bestaan. Een oud verdrag verbiedt banden tussen de verschillende soorten, en het bestuur dat daarop toeziet, treedt hard op. Daarmee heeft het boek twee lijnen die elkaar versterken: de speurtocht naar wat er precies in Ashmole 782 staat en waarom zoveel wezens het willen hebben, en de vraag wat Diana en Matthew bereid zijn te riskeren. Daarnaast moet Diana leren wat ze eigenlijk kan, iets waar ze zich haar hele volwassen leven tegen heeft verzet.

Deborah Harkness is zelf historica en gepromoveerd op de Elizabethaanse periode, en dat merk je. De wereld van heksen en vampiers wordt gecombineerd met echte bibliotheken, echte manuscripten, genetica en wetenschapsgeschiedenis, waardoor het boek eerder de sfeer van een universiteitsroman heeft dan van een doorsnee fantasyverhaal. Critici prezen die mengeling van geschiedenis, harde wetenschap en het bovennatuurlijke; de klacht die terugkeert, is dat het rustig op gang komt, met veel aandacht voor onderzoek, wijn en maaltijden voordat de achtervolging begint.

Vergelijkingen met Twilight en Harry Potter waren bij verschijning onvermijdelijk, al ontstond het boek los daarvan, uit Harkness' eigen onderzoek naar alchemie en wetenschapsgeschiedenis.

A Discovery of Witches verscheen in 2011 als debuutroman en kwam binnen op de tweede plaats van de bestsellerlijst van The New York Times. Het is het eerste deel van de All Souls-trilogie, gevolgd door Shadow of Night en The Book of Life, waar later nog twee delen bij kwamen. Sky One verfilmde de reeks tot een televisieserie met Teresa Palmer en Matthew Goode, die tussen 2018 en 2022 in drie seizoenen te zien was. Beginnen doe je hier: de hele reeks bouwt voort op wat Diana in dit boek over zichzelf en over het manuscript ontdekt, en de volgende delen leggen die uitgangspunten niet opnieuw uit.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 9,35 ↑ Terug naar de volgorde

Het tweede deel van de All Souls-reeks verplaatst het verhaal naar het Londen van de zestiende eeuw. Diana Bishop en Matthew Clairmont hebben twee dingen nodig die in hun eigen tijd niet te vinden zijn: een heks die Diana kan opleiden, en Ashmole 782 in ongeschonden staat. Dat brengt hen naar de jaren 1590, een periode waarin Matthew zelf al leefde en waarin hij een rol had die hij liever niet uitlegt.

Voor Diana is het verleden geen veilige studiereis. Als historica kent zij deze eeuw uit boeken, maar erin leven is iets anders: een vrouw met een eigen mening valt op, en een heks die haar krachten niet beheerst valt nog meer op in een tijd waarin heksenvervolging dagelijkse praktijk is. Ze ontdekt wel wat zij werkelijk is. Diana blijkt een wever, iemand die zelf nieuwe spreuken kan maken in plaats van bestaande na te zeggen, een zeldzaam en gevaarlijk talent. Bij het oefenen roept zij bovendien een eigen beschermer op, een draakachtig wezen dat aan haar gebonden is.

Harkness gebruikt haar eigen vakgebied volop. Zij promoveerde op de wiskundige en occultist John Dee, en die kennis stopt zij in een verhaal waarin Diana en Matthew zich bewegen tussen historische figuren, echte adressen en bestaande boeken. Hun zoektocht naar het manuscript levert intussen een nieuwe vraag op: het zou wel eens geen gewoon alchemistisch traktaat kunnen zijn, maar een palimpsest waarin onder de zichtbare tekst iets anders verborgen ligt, mogelijk over de oorsprong van heksen, vampiers en daemonen zelf.

Daarnaast is dit het deel waarin Matthews verleden wordt uitgepakt. Hij komt terug bij familie, oude bondgenoten en oude vijanden, en Diana ziet wie hij vierhonderd jaar geleden was, wat niet altijd prettig kijken is. Hun verhouding wordt daardoor ingewikkelder dan in het eerste boek: zij ontdekt zichzelf, hij wordt teruggeworpen op wat hij is geweest.

Het tijdreizen zelf is bovendien geen vrijblijvend truukje: elke ingreep in het verleden heeft gevolgen voor het heden waar zij vandaan komen, en dat besef weegt op elke keuze die ze in Londen maken.

Shadow of Night verscheen in 2012 en is het tweede deel van de trilogie. Recensenten prezen de historische detaillering en de manier waarop echte gebeurtenissen door het verhaal zijn geweven, maar noemden het boek ook overvol: er komen veel personages bij, en het tempo ligt lager dan in het eerste deel omdat het decor zoveel aandacht vraagt. Los lezen heeft weinig zin. Het boek begint precies waar A Discovery of Witches ophoudt, gaat ervan uit dat je de wereld en de regels daarvan kent, en eindigt op een punt dat rechtstreeks doorloopt in The Book of Life. Voor lezers die van historische romans houden, is dit overigens het toegankelijkste deel van de reeks: het Elizabethaanse Londen krijgt hier meer ruimte dan de fantasy.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 7,93 ↑ Terug naar de volgorde

Na hun verblijf in de zestiende eeuw keren Diana Bishop en Matthew Clairmont terug in het heden, en dat heden blijkt niet stil te hebben gestaan. Er wacht hun verdriet, er zijn rekeningen open blijven staan, en de rust die zij hoopten te vinden is er niet. Wat rest is de opdracht waarmee alles begon: Ashmole 782 compleet krijgen. Het manuscript mist bladzijden, en die bladzijden liggen verspreid en goed verborgen.

Die zoektocht loopt door laboratoria net zo goed als door archieven. Matthew is naast vampier ook geneticus, en zijn onderzoek naar het DNA van de vier soorten raakt aan de kern van het verhaal: als het handschrift werkelijk vastlegt hoe heksen, vampiers en daemonen zijn ontstaan en waarom hun aantallen teruglopen, dan verandert dat alles wat hun wereld over zichzelf gelooft. Tegelijk komt daarmee de oude scheidslijn onder druk te staan. Het verbond dat huwelijken tussen de soorten verbiedt, is eeuwenlang verdedigd met argumenten die bij nader inzien vooral uit angst en vooroordeel bestaan, en Diana en Matthew zijn het levende bewijs dat het niet houdbaar is.

Harkness brengt in dit slotdeel van de trilogie de personages uit de eerdere boeken bij elkaar: Matthews familie, de heksen uit Diana's geslacht, en tegenstanders die zich in de voorgaande delen nog gedeisd hielden. Er wordt gereisd, onderhandeld en gevochten, maar de kracht van het boek zit in het samenkomen van de wetenschappelijke en de historische lijn. Een recensie in de Los Angeles Times noemde die combinatie van wetenschap en historische detaillering ambitieus en prees hoe de schrijfster daarmee onverwacht diepte geeft aan heel gewone kwalen als uitsluiting en groepsdenken. Dezelfde recensie signaleerde ook zwakke plekken, waaronder personages die elkaar soms lijken te zijn vergeten tussen de delen door.

Diana zelf is in dit deel een ander personage dan de vrouw die in Oxford nog weigerde te toveren. Zij weet inmiddels wat zij kan, zij heeft een eigen plaats binnen twee families verworven en zij kiest zelf haar strijd, ook wanneer dat botst met mensen die eeuwen ouder zijn dan zij. Die verschuiving is misschien wel de rode draad van de hele trilogie.

The Book of Life verscheen in 2014 bij Penguin, telt ruim vijfhonderdvijftig bladzijden en sluit de All Souls-trilogie af. Het boek is nadrukkelijk geen instapmoment: het begint middenin, gaat ervan uit dat je weet wat er in de zestiende eeuw is gebeurd en pakt draden op die al in het eerste deel zijn gelegd. Wie de trilogie uit heeft, kan verder met Time's Convert, dat een zijverhaal vertelt, en met The Black Bird Oracle, waarin Diana opnieuw de hoofdrol heeft. Meer over de afloop hoor je hier niet; dit is het deel waarin de vragen uit de eerste twee boeken hun antwoord krijgen, en dat antwoord is de moeite van het zelf lezen waard.

↑ Terug naar de volgorde

Marcus MacNeil groeit op in het achttiende-eeuwse Massachusetts, in een streng puriteins gezin, en werkt als jonge chirurgijn op de slagvelden van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog. Daar ontmoet hij Matthew de Clermont, die hem aanbiedt wat hij niemand lichtvaardig aanbiedt: een leven zonder einde. Marcus zegt ja. Wat volgt is geen bevrijding maar een leerschool, want de idealen waar hij voor vocht, vrijheid, gelijkheid en broederschap, botsen frontaal met de eeuwenoude wetten en verplichtingen van de familie waarin hij is opgenomen.

Daarnaast loopt een verhaal in het heden. In het hedendaagse Londen en Parijs is Marcus verliefd op Phoebe Taylor, die bij veilinghuis Sotheby's werkt en besluit dat zij ook vampier wil worden. Dat gaat niet vanzelf. Traditie en noodzaak schrijven voor dat de twee geliefden drie maanden gescheiden blijven terwijl Phoebe leert omgaan met haar nieuwe zintuigen, haar kracht en haar honger, onder toezicht van een familie met heel eigen opvattingen over hoe dit hoort te gebeuren. De moderne weg naar onsterfelijkheid blijkt niet minder zwaar dan die van Marcus twee eeuwen eerder.

Door beide lijnen om en om te vertellen maakt Deborah Harkness van het boek een onderzoek naar één vraag: wat kost het om vampier te worden, en wat raak je onderweg kwijt? Marcus' verhaal geeft daarbij een breed beeld van de jonge Verenigde Staten en van de spanning tussen revolutionaire idealen en gevestigde macht; Phoebe's verhaal laat zien hoe diezelfde macht er vandaag uitziet, in appartementen, veilingzalen en familieafspraken. De uitgever vat het samen als een liefdesverhaal en tegelijk een beschouwing over de kracht van traditie en de vraag of verandering mogelijk is.

Diana Bishop en Matthew zijn in dit boek aanwezig, maar het middelpunt ligt bij anderen. Wie vooral hun verhaal wil volgen, krijgt hier dus iets anders dan verwacht: een zijstap in dezelfde wereld, met personages die in de trilogie op de achtergrond stonden en nu ruimte krijgen. Lezers die de familie De Clermont graag beter leren kennen, vinden hier het meeste van hun gading.

Marcus en Phoebe zijn daarbij allebei buitenstaanders die zich in een oude orde moeten voegen, en juist dat maakt hen geschikte gidsen: zij stellen de vragen die iemand die er al eeuwen bij hoort allang niet meer stelt.

Time's Convert is het vierde boek in de All Souls-reeks en verscheen na het slot van de trilogie. Het is geen direct vervolg: het verhaal staat grotendeels op zichzelf en speelt zich af na de gebeurtenissen uit The Book of Life. Toch is het handig om de trilogie eerst te lezen, want de regels van deze wereld, de verhouding tussen de soorten en de positie van de familie worden hier niet opnieuw uitgelegd. Bovendien bereidt dit deel het terrein voor op The Black Bird Oracle, waarin Diana terugkeert als hoofdpersoon.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,54 ↑ Terug naar de volgorde

Jaren na de trilogie hebben Diana Bishop en Matthew de Clermont een tweeling van zeven, Pip en Becca. Het gezinsleven is druk maar overzichtelijk, tot er post komt die geen weigering toestaat: het bestuur van de bovennatuurlijke wereld eist dat de magische aanleg van de kinderen wordt getest. Voor Diana is dat geen formaliteit. Zij weet wat er met een kind gebeurt dat te veel blijkt te kunnen, want haar eigen ouders hebben haar krachten destijds met een spreuk vastgezet om haar te beschermen.

Dan valt er een dode raaf uit de lucht en brengt een tweede vogel een uitnodiging. Die komt van Gwyneth Proctor, een oudtante van wie Diana het bestaan niet kende. Er blijkt een hele tak van de familie te zijn waar tante Sarah nooit over sprak: de Proctors, heksen die zich bezighouden met hogere magie, het soort dat in de rest van de heksenwereld als donker en gevaarlijk geldt. Om haar kinderen een andere toekomst te geven dan zij zelf had, gaat Diana in op de uitnodiging en reist ze naar het familiehuis Ravenswood.

Daar begint het echte verhaal van dit vijfde deel. Onder leiding van Gwyneth leert Diana een vorm van magie die zij tot dan toe heeft gemeden, en tegelijk komt zij oog in oog te staan met een familiegeschiedenis die niemand haar ooit heeft verteld. Harkness verbindt dat met een thema dat de hele reeks doortrekt maar hier centraal staat: wat geven moeders door aan hun kinderen, aan kracht, aan pijn en aan zwijgen, en wat gebeurt er als je dat patroon wilt doorbreken?

Het boek combineert de vertrouwde ingrediënten van de reeks, historisch onderzoek, familiepolitiek, romantiek en een wereld met vaste regels, met een duidelijk donkerder toon dan de eerdere delen. De inzet is ook persoonlijker: niet een verloren manuscript maar twee kinderen, en niet een onbekende tegenstander maar de eigen voorouders. Wie Diana in het eerste boek leerde kennen als iemand die haar magie wegduwde, ziet haar hier de andere kant op bewegen, met alle risico's van dien.

Ravenswood zelf, het huis van de Proctors, is daarbij meer decor dan adres: een plek waar generaties heksen hun kennis en hun geheimen hebben achtergelaten, en waar Diana moet uitzoeken wat zij daarvan wil meenemen en wat zij beter kan laten liggen.

The Black Bird Oracle verscheen in juli 2024 en is het vijfde boek in de All Souls-reeks, na de trilogie en na Time's Convert. Het is geschreven voor lezers die de eerdere delen kennen: het bestuur, het verbond tussen de soorten, de familie De Clermont en Diana's verleden worden verondersteld bekend te zijn. Wie de reeks op volgorde leest, kan dit deel zien als een nieuw begin binnen dezelfde wereld, met dezelfde hoofdpersoon en een ander soort dreiging dan in de trilogie.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 8,41 ↑ Terug naar de volgorde