Song of the Lioness op volgorde

Alanna van Trebond wil ridder worden, en dat is precies wat er in het koninkrijk Tortall niet mag. Meisjes horen naar het klooster, jongens naar het paleis. Haar tweelingbroer Thom wil juist het tegenovergestelde: hij droomt van tovenarij en heeft geen enkele behoefte aan zwaardvechten. Dus bedenken ze een ruil. Thom vertrekt naar het klooster om magie te leren, en Alanna meldt zich als Alan van Trebond bij het hof van koning Roald om aan haar opleiding tot page te beginnen.

Daarmee is de opzet van deze roman uit 1983 gegeven, het debuut van Tamora Pierce en het eerste deel van de vierdelige reeks Song of the Lioness. Alanna leeft vanaf dat moment met een geheim dat elk moment kan uitkomen. Ze deelt een slaapzaal, ze traint, ze wast zich met anderen erbij, en ze moet ondertussen bijhouden wat ze wel en niet over zichzelf mag zeggen.

De weg naar het ridderschap blijkt bovendien zwaar. Alanna is kleiner en lichter dan de jongens met wie ze traint, dus ze compenseert met extra uren en koppigheid. Ze krijgt te maken met een oudere page die haar systematisch het leven zuur maakt, en ze moet leren wie ze kan vertrouwen. Prins Jonathan, de troonopvolger, wordt haar vriend. Ook buiten het paleis knoopt ze een band aan, met George Cooper, die aan het hoofd staat van de dieven van de stad. Sir Myles van Olau, een leraar die meer ziet dan hij zegt, houdt haar in de gaten.

Naast het vechten speelt er iets waar Alanna zelf liever niet aan denkt: ze heeft de Gave, een aanleg voor magie, en die uit zich vooral in genezen. Ze is er bang voor en probeert hem weg te duwen, wat op den duur niet houdbaar blijkt. Pierce gebruikt dat als tweede leerweg naast de wapentraining: Alanna moet niet alleen sterker worden, maar ook accepteren wat ze is.

De thema's liggen voor de hand en worden toch nergens plat uitgelegd. Het boek gaat over genderrollen, over de vraag waarom bepaalde levens alleen voor jongens zijn weggelegd, en over zelfacceptatie. Pierce schrijft dat in een stevig tempo, met veel aandacht voor het dagelijkse werk van een page: schoonmaken, dienen, oefenen, struikelen en opnieuw beginnen.

De reeks kreeg later grote erkenning. Pierce ontving in 2013 de Margaret A. Edwards Award voor haar werk, en in 2020 zette Time dit boek op een lijst van de beste fantasyboeken aller tijden. Voor veel lezers is het de eerste kennismaking met Tortall, het rijk waarin Pierce daarna nog tientallen boeken zou situeren.

Wie aan de reeks begint, moet weten dat dit deel vooral de basis legt. Het grotere gevaar dat over Tortall hangt, wordt hier zichtbaar gemaakt zonder al te worden opgelost. Wat blijft hangen, is een hoofdpersoon die klein begint en weigert zich klein te houden. Voor moderne lezers is het boek kort en snel: nog geen tweehonderd bladzijden, geschreven in een directe stijl zonder lange beschrijvingen. Wie gewend is aan dikke fantasyromans zal merken dat Pierce weinig tijd verspilt aan het uitleggen van haar wereld en liever laat zien hoe die werkt.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 12,75 ↑ Terug naar de volgorde

Het tweede deel van Song of the Lioness, verschenen in 1984, zet Alanna van Trebond een trede hoger. Ze is geen page meer maar schildknaap, en wel die van prins Jonathan van Conté zelf. Dat betekent meer verantwoordelijkheid, meer zichtbaarheid aan het hof en meer kans dat iemand doorkrijgt dat de jongen die iedereen Alan noemt geen jongen is.

Tamora Pierce laat het verhaal op drie sporen lopen. Het eerste is de opleiding: Alanna traint door richting de proeven die haar het ridderschap moeten opleveren en gaat met Jonathan mee op tocht, ook naar plaatsen waar echt gevochten wordt. Het tweede is haar magie. Ze heeft de Gave, die ze in het vorige deel liever ontkende, en ze leert die nu doelbewust te gebruiken. Onderweg krijgt ze gezelschap van een zwarte kat, Faithful, die duidelijk meer is dan een gewoon dier en haar met droge opmerkingen bijstaat.

Het derde spoor is het gevaarlijkst. Aan het hof bevindt zich hertog Roger van Conté, een neef van de koninklijke familie, een begaafd tovenaar en bij vrijwel iedereen geliefd. Alanna vertrouwt hem niet, en ze staat daarin lange tijd vrijwel alleen. Roger is te charmant, te behulpzaam en te goed geïnformeerd, en wat Alanna over hem vermoedt kan ze niet bewijzen. De spanning in het boek komt vooral daaruit voort: iemand die niemand verdenkt, tegenover iemand die zelf iets te verbergen heeft en dus moeilijk kan aankloppen bij de mensen die haar zouden kunnen helpen.

Daarnaast wordt Alanna ouder, en dat brengt complicaties met zich mee die in het eerste deel nog geen rol speelden. Ze wordt verliefd, en ze moet uitzoeken wat dat betekent voor iemand die haar hele bestaan op een vermomming heeft gebouwd. Ook George Cooper, de koning der dieven uit de stad, blijft in beeld. Pierce behandelt die kant van het verhaal met opvallend weinig omhaal voor een jeugdboek uit de jaren tachtig.

De titel verwijst naar de Grote Godin, de vrouwelijke godheid die Alanna in het oog houdt en op sleutelmomenten haar hand laat voelen. Het boek speelt zich af in Tortall en in de gebieden aan de grens, en Pierce vult die wereld verder in zonder de vaart te verliezen.

Wat dit deel vooral doet, is de inzet verhogen. In het eerste boek ging het om de vraag of Alanna haar opleiding kon volhouden; hier gaat het om de vraag wat er met het koninkrijk gebeurt als niemand op tijd doorheeft wat er speelt. De persoonlijke en de politieke lijn komen daarbij samen, omdat Alanna's geheim haar juist in de weg zit op het moment dat ze het hardst nodig is.

Voor lezers die met deel één begonnen zijn, is dit de logische voortzetting; los lezen kan, maar de opbouw van het geheim verliest dan veel van zijn kracht. Pierce schreef het kwartet oorspronkelijk als één lang verhaal voor volwassenen, dat op verzoek van de uitgever werd opgedeeld en herschreven voor jongere lezers. Dat verklaart waarom de vier delen zo strak op elkaar aansluiten en waarom er weinig tijd wordt besteed aan het opnieuw uitleggen van wat al bekend is.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,67 ↑ Terug naar de volgorde

Na jaren trainen is Alanna van Trebond ridder, en daarmee begint pas echt de vraag wat ze daar gaat doen. Dit derde deel uit 1986 stuurt haar weg van het hof, de uitgestrekte woestijn van Tortall in, samen met haar trouwe knecht Coram Smythesson.

Ver van de bewoonde wereld wordt ze gevangengenomen door de Bazhir, de stammen die het woestijngebied bewonen en die weinig ophebben met buitenstaanders. Ze krijgt de kans zich te bewijzen in een gevecht op leven en dood: ofwel ze sneuvelt, ofwel ze wordt opgenomen in de stam. Ze komt terecht bij de Bloody Hawk, en wat volgt is geen rustige inburgering. Alanna wordt de eerste vrouwelijke sjamaan van de stam, terwijl de Bazhir juist diep wantrouwen koesteren tegen deze vreemde vrouw die vecht als een man.

Haar positie verplicht haar bovendien om op te leiden. Ze neemt drie begaafde jonge stamleden onder haar hoede: Kara, Kourrem en Ishak. Twee van hen zijn meisjes, wat binnen de Bazhir ongehoord is, en juist daarom wordt haar onderwijs een strijd op zich. Pierce gebruikt dat om het thema van het hele kwartet vanuit een andere hoek te bekijken: in het eerste deel moest Alanna een regel omzeilen door zich te vermommen, hier moet ze een gewoonte openbreken terwijl iedereen weet wie ze is.

Ondertussen loopt haar eigen leven door. Prins Jonathan komt naar de woestijn en wil met haar trouwen, wat haar voor een keuze stelt die weinig met zwaardvechten te maken heeft. George Cooper, de koning der dieven, is nooit helemaal uit beeld. Alanna moet uitzoeken wat ze zelf wil, in plaats van wat er van haar verwacht wordt door mensen die haar graag ergens willen hebben.

In de verte komt ook een nieuwe opdracht in zicht: het legendarische Dominion Jewel, een voorwerp van enorme macht dat het lot van een koninkrijk kan bepalen. Die zoektocht wordt hier voorbereid en in het slotdeel uitgewerkt.

Het boek is korter en persoonlijker dan de twee delen ervoor. Er zijn veldslagen noch hofintriges; de spanning komt van gewoontes, taboes en de vraag of een buitenstaander het recht heeft om een cultuur te veranderen die ze nauwelijks kent. Pierce laat Alanna daarin niet alleen gelijk krijgen. Er zijn stamleden die haar bewonderen en stamleden die haar blijven wantrouwen, en beide reacties krijgen ruimte.

Voor wie de reeks op volgorde leest, is dit het deel waarin de hoofdpersoon van getrainde vechter verandert in iemand met gezag en verantwoordelijkheid. Die verschuiving gaat gepaard met fouten, en het boek verbergt die niet. Wat blijft is het beeld van een jonge vrouw die in een omgeving die haar eigenlijk afwijst besluit dat ze toch blijft, en daar zelf de prijs voor betaalt. Ook dit deel is beknopt gehouden. De hoofdstukken zijn kort, de stijl is direct en er wordt meer getoond dan uitgelegd, precies zoals in de rest van het kwartet. Daardoor leest het snel weg, terwijl de onderwerpen die aan bod komen bepaald niet licht zijn.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 6,70 ↑ Terug naar de volgorde

De afsluiting van het kwartet verscheen in 1988 en stuurt Alanna van Trebond op de tocht waar het vorige deel naar vooruitwees: de jacht op het Dominion Jewel. Dat juweel geldt als een voorwerp van buitengewone macht, in staat om een heerser en zijn koninkrijk te maken of te breken, en het ligt ergens ver buiten Tortall.

Die zoektocht voert haar door landen waar ze nog nooit is geweest, waaronder het door burgeroorlog verscheurde Sarain en het hooggebergte dat het Dak van de Wereld wordt genoemd. Onderweg krijgt ze gezelschap dat het boek zijn kleur geeft. Liam Ironarm is een meester in de vechtkunst, iemand die zonder wapens gevaarlijker is dan de meeste ridders met, en met wie Alanna een ingewikkelde verhouding opbouwt. Prinses Thayet komt uit Sarain en heeft haar eigen redenen om weg te trekken. George Cooper, inmiddels een vaste figuur in Alanna's leven, blijft betrokken vanuit de onderwereld van de hoofdstad.

Ondertussen staat er in Tortall van alles te gebeuren. Jonathan bereidt zich voor op de troon, en de overgang van de ene koning naar de andere is een moment waarop een rijk kwetsbaar is. De dreiging die in de eerdere delen werd opgebouwd, blijkt niet verdwenen, en wat Alanna in het buitenland zoekt heeft alles te maken met wat er thuis op het spel staat. Ook haar tweelingbroer Thom, inmiddels een tovenaar van formaat, speelt een rol; zijn eerzucht is niet kleiner geworden.

Tamora Pierce brengt in dit deel de draden van de hele reeks samen. De vraag uit het eerste boek, of een meisje ridder kan worden, is allang beantwoord; hier gaat het erom wat Alanna met dat ridderschap doet en welke plaats ze inneemt in een koninkrijk dat verandert. Daarnaast krijgen haar persoonlijke keuzes hun beslag: over wie ze wil zijn, waar ze wil horen en met wie.

Het boek is ruimer opgezet dan de eerdere delen, met meer personages en meer plaatsen, en het tempo ligt hoog. Er wordt gevochten, gereisd en gesmeed aan bondgenootschappen, en niet iedereen komt ongeschonden door de gebeurtenissen heen. Pierce schrijft die verliezen zonder omhaal op, wat de reeks destijds een zwaarder gewicht gaf dan veel jeugdfantasy uit die jaren.

Voor lezers die bij Alanna: The First Adventure begonnen, is dit het deel waarin de investering zich uitbetaalt. Losstaand is het minder geschikt: te veel van wat hier gebeurt leunt op vier boeken aan voorgeschiedenis. Wie de hele reeks uit heeft, begrijpt meteen waarom Tamora Pierce in 2013 de Margaret A. Edwards Award kreeg voor haar bijdrage aan jeugdliteratuur, en waarom Tortall daarna nog decennialang terugkeerde in haar werk. De titel verwijst naar het wapendier waarmee Alanna in de loop van de reeks vereenzelvigd raakt: de leeuwin, klimmend en met opgeheven klauw. Dat beeld vat het kwartet goed samen, want het gaat van begin tot eind over iemand die zich niet laat wegzetten.

Bekijk bij bol.com Indicatieve prijs bij bol.com: € 11,59 ↑ Terug naar de volgorde